Saturday, July 18, 2020

ĐẬP TAM HIỆP CỦA TRUNG QUỐC

o dấu chân Thành Cát Tư Hãn đến Georgia
Những con đập khổng lồ sẽ cung cấp một phần đáng kể năng lượng cho Trung Quốc thông qua các nhà máy thủy điện, qua đó giúp giảm bớt ô nhiễm thải ra từ các nhà máy nhiệt điện.
Đập Tam Hiệp được lắp đặt hệ thống máy sản xuất điện 18.2GW, tức là cao gấp 10 lần so với nhà máy điện hạt nhân Đại Á Loan ở Quảng Đông.
Đang có thêm những con đập nữa được lên kế hoạch xây dựng tại nhiều dòng sông khác ở Trung Quốc, như các dự án gây tranh cãi trên dòng Nộ Giang chảy qua Di sản Thế giới của Unesco tại Vân Nam trước khi chảy sang đất Myanmar và Thái Lan.
Các dòng sông của Trung Quốc đang trong tình trạng ô nhiễm, bị phá hại, khai thác quá mức, bị lở bờ và nhiều yếu tố khác tác động.
Việc điều kiện môi trường xấu đi ước tính khiến cho Trung Quốc thiệt hại mỗi năm chừng 10% tổng sản phẩm quốc nội, theo đánh giá của Elizabeth C Economy trong cuốn The River Runs Black.
Nước đã trở thành một nội dung quan trọng trong nhiều cuộc biểu tình dân sự, mà có những cuộc trở thành bạo lực.
Thủ tướng Lý Bằng trong tuyên bố ra hồi 1992 với nội dung phê chuẩn việc xây Đập Tam Hiệp dường như khẳng định rằng Trung Quốc coi dự án này như một cuộc biểu dương ý chí chính trị, kinh tế và công nghệ của đất nước.
SCIENCE PHOTO LIBRARY
Chụp lại hình ảnh, Đập Tam Hiệp nhằm phô trương khả năng trị thủy của người Trung Quốc
"Đập Tam Hiệp sẽ cho thế giới thấy khát vọng và khả năng của người Trung Quốc trong việc xây dựng dự án bảo vệ nước và xây dựng nhà máy thủy điện lớn nhất thế giới."
Nếu nhìn tới khuynh hướng đi xuống trong việc xây dựng các con đập lớn trong cộng đồng thế giới thời đó, một phần bởi những lo ngại về việc gây tác động xấu tới môi trường, khó có thể tin là tuyên bố của ông Lý sẽ được thế giới tán thưởng.
Tuy nhiên, khả năng chế ngự dòng nước luôn được coi trọng tại Trung Quốc.
Những người chỉ trích đặt vấn đề về cái giá tài chính, xã hội và môi trường trong việc xây đập mới chỉ nhìn thấy một phần câu chuyện.
Con đập còn nhằm giải quyết những vấn đề khác của dòng Trường Giang và nhu cầu cần năng lượng sạch của Trung Quốc.

Công trình vĩ đại

Các số liệu khiến ta phải chóng mặt: cao 185 mét, rộng gần 2km, được dựng lên từ gần 30 triệu mét khối bê tông, và làm ngập nước trên diện tích 30 ngàn hecta đất nông nghiệp, để nhằm tạo ra một hồ chứa có diện tích chừng 31 ngàn dặm vuông.
Con đập đã trở thành một biểu tượng của Trung Quốc, tương tự như Vạn Lý Trường Thành.
Getty Images
Chụp lại hình ảnh, Hàng triệu dân đã phải tái định cư tới nơi ở mới trong dự án Đập Tam Hiệp
Nhưng cái giá phải trả là gì?
Với cỗ máy nhà nước đẩy dự án đi, một số người cho rằng các sai phạm kỹ thuật đã được phớt lờ.
Một số người chỉ trích nói rằng lượng nước trữ trong hồ chứa sẽ làm tăng nguy cơ ngập lụt trên thượng nguồn, ở tỉnh Tứ Xuyên.
Cạnh đó là các tác hại tới hệ sinh thái địa phương, việc xóa sổ các địa điểm di sản vô giá. Rồi nguy cơ con đập trở nên không an toàn khi có các trận động đất xảy ra, nguy cơ gây thay đổi tầng địa chấn, gây đất lở từ lượng nước khổng lồ được trữ lại...
Việc chính phủ Trung Quốc đảm bảo đã tính toán hết các yếu tố đó không làm cho người ta cảm thấy yên tâm hơn.
Một trong những chủ đề gây tranh cãi là việc tái định cư cho người dân địa phương.
Khu hồ chứa rộng 1.000 cây số vuông và trải dài trên 600km từng là nơi sinh sống của khoảng 1,5 triệu người, 19 quận hạt, 140 thị trấn, 360 thị xã và 1.351 ngôi làng.
Tất cả đều cần được đưa đi nơi khác, và họ sẽ cần phải thích nghi với điều kiện sống có thể hoàn toàn khác, bên cạnh việc bị tác động tâm lý nặng nề từ việc phải rời bỏ nơi họ đã từng sống qua bao đời.
Đó là những quan ngại phức tạp, đầy áp lực, nhưng tất cả đều phải được hiểu trong khuôn khổ lịch sử nền công nghiệp trị thủy của Trung Quốc.
SCIENCE PHOTO LIBRARY
Chụp lại hình ảnh, Hồ chứa khổng lồ phục vụ Đập Tam Hiệp trải rộng trên chừng 1.000 cây số vuông

Khát vọng thần thánh

Truyền thuyết Trung Quốc kể rằng Hạ Vũ được vua Nghiêu, Thuấn giao nhiệm vụ trị thủy.
Để tưởng thưởng cho công sức của ông trong quá trình nạo vét dòng sông, nắn dòng chảy ra biển, Hạ Vũ sau được truyền ngôi.
Ông đã lập nên nhà Hạ, triều đại được cho là đã chiếm lĩnh thung lũng sông Hoàng Hà hồi thế kỷ thứ ba trước Công Nguyên.
Xây cho được một con đập khổng lồ trên dòng Trường Giang từng là mơ ước của bất kỳ nhà lãnh đạo Trung Hoa nào thời hiện đại, kể từ Tôn Trung Sơn trở đi.
Trong bài thơ viết hồi 1956 nhằm kỷ niệm sự kiện tự mình bơi ở Trường Giang, Mao Trạch Đông đưa ra viễn kiến xây dựng một công trình vĩ đại trên dòng sông này.
Các kế hoạch xây Đập Tam Hiệp đã được đưa ra hồi cuối thập niên 1950, nhưng những biến động của cuộc Đại Nhảy vọt và Cách mạng Văn hóa khiến dự án phải xếp lại trong thời Mao.
Cho tới khi Đặng Tiểu Bình ra chính sách cải cách, mở cửa vào cuối thập niên 1970, việc này mới lại được đưa ra bàn luận.
Getty Images

No comments: