Saturday, January 27, 2018

LỄ BỎ MÃ CỦA NGƯỜI TÂY NGUYÊN

 

LỄ  BỎ MÃ CỦA NGƯỜI TÂY NGUYÊN

 

08:00 - 01/01/1970
Lễ bỏ mả hay hội Pơ-thi là một lễ hội lớn nhất và có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của các dân tộc Tây Nguyên như: Bana, Ê đê, Gia Rai. Theo quan niệm của các dân tộc này thì sau khi người ta chết đi, linh hồn vẫn còn quanh quất đâu đó, giữa người chết và người sống vẫn còn mối quan hệ ràng buộc, do vậy hàng ngày người sống vẫn ra thăm mả, quét dọn sạch sẽ và mang cơm nước cho người đã khuất. Chỉ sau khi làm lễ bỏ mả thì mối quan hệ ràng buộc này mới chấm dứt, người chết hoàn toàn yên nghỉ và chờ đầu thai, còn người sống thì yên tâm lo cho cuộc sống riêng mình, được quyền lấy vợ, lấy chồng khác. Do vậy, đây là một lễ hội lớn, vui và náo nhiệt của người Tây Nguyên. Nếu như lễ cơm mới chỉ tổ chức trong phạm vi gia đình, đâm trâu chỉ tổ chức trong một làng... thì lễ bỏ mả được sự tham gia của nhiều làng ở nhiều xã, nhiều huyện, thậm chí có cả khách tỉnh bạn đến dự.



Thường sau khi người chết được 1 hay 3 năm, có khi đến 7 năm, người ta tiến hành làm lễ bỏ mả. Cái mả ban đầu khi mai táng thường được dựng sơ sài chủ yếu là để có mái che mưa nắng cho người mới khuất núi. Đến ngày lễ bỏ mả, người ta mới bắt đầu dựng nhà mồ (nhà mả) kiên cố và đẹp đẽ. Lúc bấy giờ nhà mồ nói riêng và lễ bỏ mả nói chung trở thành một không gian chung quy tụ mọi nét tinh hoa văn hóa độc đáo của người Tây Nguyên, từ kiến trúc, hội họa, điêu khắc đến âm nhạc, múa hát, trình diễn…

Trước khi tiến hành lễ bỏ mả khoảng 1 tháng, người ta bắt đầu chặt cây to làm hàng rào, đẵn gỗ để đẽo tượng dựng quanh nhà mồ. Các nhà nghiên cứu, nhà khoa học đã phải trầm trồ trước những bức tượng nhà mồ của người Tây Nguyên. Những bức tượng mang nặng triết lý nhân sinh, được tạc một cách tương đối đơn giản theo cách thức mô phỏng nhưng mang nhiều dáng vẻ, biểu lộ nhiều cảm xúc khác nhau và rất có hồn. Quần thể những bức tượng là một thế giới sống động với người, các hoạt động thường ngày của con người, chim chóc và muông thú… với ý nghĩa để bầu bạn với người đã khuất. Nhà mồ to và đẹp tùy theo kinh tế của mỗi gia đình. Dựng xong nhà mồ, lễ bỏ mả cũng bắt đầu.



Lễ bỏ mả có thể kéo dài 3, 4 ngày hay 7 ngày, có khi nửa tháng, tuy nhiên theo ba bước tuần tự như sau: dựng nhà mả, làm lễ bỏ mả và làm lễ giải phóng cho người sống.

Bước làm lễ bỏ mả là quan trọng nhất. Khi dân làng, họ hàng và khách các nơi đã đến đông đủ thì lễ thức tiễn đưa linh hồn người chết được tổ chức. Người thân của gia đình vào nhà mồ đọc lời cúng bỏ mả và khóc than lần cuối cùng với người chết. Khi lời cúng bỏ mả đã đọc xong, cồng chiêng bắt đầu nổi lên thì tất cả mọi người đứng dậy và bắt đầu màn trình diễn nghệ thuật tổng hợp đặc sắc và vĩ đại nhất để tiễn đưa người chết. Trong cuộc trình diễn này, gần như có mặt tất cả các loại hình nghệ thuật biểu diễn truyền thống: có âm nhạc cồng chiêng, có múa, có trình diễn rối và biểu diễn mặt nạ…



Sau khi làm lễ tiễn đưa xong, người ta tiến hành nghi lễ tẩy rửa. Cồng chiêng chuyển sang những bài nhạc vui, mọi người đưa nhân thân của người chết ra sông hoặc suối tắm rửa, gội đầu rồi mặc bộ quần áo mới cho họ rồi đưa họ vào nhảy múa vui chung với dân làng trong tiếng nhạc cồng chiêng vui nhộn. Từ đây, mọi liên hệ giữa người sống và người chết hoàn toàn cắt đứt. Cũng từ đó về sau, người ta không lui tới nhà mồ nữa.

Có thể nói lễ bỏ mả là cuộc tiễn đưa vĩ đại đầy tiếc thương của người sống dành cho người chết nhưng cũng là ngày hội đầy niềm vui khi mà người ta yên tâm rằng người chết sẽ được siêu thoát và người sống sẽ được sống những tháng ngày tự do, bình yên, không phải lo lắng cho người đã khuất nữa.

Do tính chất lễ hội, quy tụ sự tham gia của đông đảo các dân tộc bạn nên lễ bỏ mả là cơ hội để mọi người gặp gỡ và giao lưu văn hóa với nhau. Ngoài đồ ăn thức uống do chủ nhà mồ chuẩn bị thì khách khứa đến cũng gùi theo rượu và dàn chiêng hoàng tráng của làng mình cùng đội múa xoang duyên dáng nhất. Các làng thi chiêng, thi múa. Trong tiếng chiêng trầm bổng, các cô gái bắt đầu những vòng xoang nhịp nhàng, uyển chuyển làm say đắm lòng người. Những cần rượu được vít cong, hơi men ngất ngây, mùi cơm lam và thịt nướng tỏa ngát không gian. Dịp này, người ta cũng hỏi thăm nhau và chia sẻ những kinh nghiệm sản xuất cho mùa vụ sau được năng suất hơn.

Tổng hợp

No comments: