Saturday, August 5, 2017

NGUYỄN THIÊN -THỤ * HỒ DZẾNH , MỘT TRIẾT GIA THÂM NGHIÊN CHỦ NGHĨA MARX

HỒ DZẾNH(1916-1991)
MỘT TRIẾT GIA THÂM NGHIÊN CHỦ NGHĨA MARX

NGUYỄN THIÊN-THỤ

Hồ Dzếnh cha Trung Hoa mẹ Việt, học trung học, năm 1931 dạy tư, viết văn tại Hà Nội. Sau 1945 hoạt động văn hóa tại Thanh Hóa. Năm 1950 vợ chết con bệnh , năm 1952 về thành. Năm 1953 vào Sài gòn viết văn, làm báo. Năm 1954, trong khi dân chúng bỏ vào Nam, ông trở về Hà Nội. Năm 1956, ông viết bài tưởng niệm tướng Nguyễn Sơn trong khi nhóm nhóm Nhân Văn cũng ra Đặc san tưởng niệm tướng Nguyễn Sơn cho nên ông bị nghi là có liên hệ với nhóm này. Ông bị khủng bố và trừng phạt, không được dạy học, phải đi làm công nhân để sống, và coi như chấm dứt nghiệp văn chương. Ông mất năm 1991 trong cảnh cùng khổ. Năm 1993, di cảo của ông được gủi qua Mỹ, Thanh Vân xuất bản tập thơ Quê Ngoại II, tức Tiếng Hát Thiên Nga và tập hồi ký Quyển Truyện Không Tên.


Trươc 1954, ông vào Nam rồi trở ra Bắc trong khi hàng triệu dân Bắc di cư vào Nam. Ông theo Cộng đảng viết văn làm thơ ca tụng Cộng đảng như bài thơ sau đây ông ca tụng ngày 30-4-1975:



NGÀY ẤY XUÂN V Ề “


Khẩu súng trên vai vừa mới khoác
Tai bèo vành mũ gió rung rinh
Em vào tự vệ bao giờ thế
Mà dáng còn tươi nét nữ sinh.?

Thênh thanh xa lộ dài hun hút
Pháo lớn, tăng ta chiếm trọn đường
Thành phố rạng đông hừng trước mặt
Hãy còn lóng lánh triệu kim cương.

Xin mời em bước lên xe pháo
Tay chỉ giùm nhau những nẻo đường
Em biết nơi nào hang rắn độc
Nơi nào sào huyện lũ xâm lăng
Quên hỏi tên em, hỏ i phố em.

- Dạ, Trương Minh Giảng, Nguyễn Trung Kiên
Nhìn em, pháo thủ cười tươi tắn
Tên ngỡ con trai hoá gái hiền
Tất cả dường như có phép thần

Trăm năm khát vọng một ngày Xuân!
Chao ôi bông điệp xôn xao quá
Và cánh hoa mai nở trắng ngần.
Giải phóng đã qua hai độ Tết

Thơ mừng thống nhất chẵn hai năm
Em vào bộ đội bao giờ thế
Mà dáng còn nguyên nét trẻ măng?

Xuân 1977


Nhưng sau đó vì ông ca tụng Nguyễn Sơn nên bọn Võ Nguyên Giáp ra tay triệt hạ ông. Từ đó ông đau khổ, nhận thức được rõ ràng chủ nghĩa Marx lý thuyết và thực tế. Ông đã viết ra những ý nghĩa của ông. Thế giới khen ngợi Trần Đưc Thảo là triết gia nhưng gần cuối đời mới nói được đôi điều về Marx, Mao và Hồ Chí Minh. Còn Hồ Dzếnh từ 1968 đã có những suy tư sâu sắc về chủ nghĩa cộng sản. Những nhân định của ông rất sâu sắc.


TIỂU THUYẾT ĐỐI KHÁNG : QUYỂN TRUYỆN KHÔNG TÊN


Nếu trong thơ, Hồ Dzếnh không cho ta biết rõ cuộc đời và tư tưởng ông, thì trong Quyển Truyện Không Tên (Thanh Văn, Hoa Kỳ, 1993, dày 103 trang),.tác giả đã nói rất nhiều. Ông cũng như Chế Lan Viên có hai khuôn mặt của Thúy Kiều ở chốn thanh lâu. Có khi bướm lả ong lơi, cười đùa cùng nhân thế; còn khi tỉnh rượu, lúc tàn canh, lại đau đớn xót xa. Ông mượn lời con trai ông viết về cuộc đời ông ở dưới ngọn cờ máu.Ông viết về chiến tranh, những người lãnh đạo chiến tranh tại miền Bắc, cùng các chính sách vườn không nhà trống, phá cầu đào đường, cải tạo tư tưởng và cải cách ruộng đất tại miền Bắc là nơi ông đã tìm về nương náu, ngược với dòng chảy của dân tộc:


"Tôi sinh ra giữa một kỷ nguyên khác lạ, kỷ nguyên của những con đường thênh thang bị phá vỡ, cầu đổ sụp, nhà cửa tiêu tan, xe cộ mất lối. Người đô thị tản mạn lên rừng xanh, những cô gái xinh tươi của cuộc đời nhung lụa biến thành những cô hàng nước, những bèo bọt phong trần. Cuộc đổi đời đó thật là vĩ đại và kinh khủng, lay chuyển hết mọi từng lớp, giai cấp, san phẳng hết mọi chênh lệch sang giàu. Nếu chỉ có một trạng thái biến đổi đó thì chưa đến nỗi gay gắt. Đằng này, buồn thế hệ gặm nhắm vào từng lòng người, cái phẫn uất, cay chua nhào thành một loại cảm giác kỳ dị, gán lên cuộc sống một hình thức sượng sần khó tả. Cái gì dở, trái, đều được văn chương mới mạng danh bằng những tiếng kêu ròn: tiểu tư sản, phong kiến. Muốn vào trong cái thế giới vừa tân tạo hôm qua, con người bắt buộc phải qua một lượt lột xác, hay ít nhất, cũng phải có ý thức lột xác (19).


Ông đã lên án cái chủ thuyết đấu tranh giai cấp, chủ trương gây căm thù và chém giết của đảng vô sản.


Tôi nghĩ nhân loại gồm những thành phần điên quá lắm.. Trên quả đất nhân sinh chưa cần đến một giải pháp nào cả, mấy ngàn năm nay cuộc tuần hoàn của vũ trụ vẫn tiến đều.
Sao cứ phải lấy máu để dựng một sự nghiệp, lịch sử cổ kim chưa bao giờ thấy nói đến dòng máu ác đổ ra mà làm nên truyện được. Nước Trung Hoa không sống vì Vạn Lš Trường Thành mà sống vì Khổng Tử. Dân tộc Pháp được nhắc đến thiên thu bởi vì nền văn hoá tinh anh mà không phải vì Nã Phá Luân hiếu thắng.." ( 48).


Ông mượn lời cha dăn con để phê phán xã hội ông sống và chế độ ông phục vụ:


Con gắng mà hiểu rằng cái thời đại bố sống là một thứ thời đại tác quái, thời đại bít hết nẻo thông và lương tâm nhiều khi rẫy chết. Lúc con đọc những dòng chữ này, chắc loài người đã nguôi cơn điên loạn, thế hệ đã chôn cất những khổ đau một thời [...] Bố muốn rằng, đọc lại nó, con nên có cái tâm niệm này trước hết: đừng bao giờ cổ võ, dầu chỉ bằng một lời nói vô tình, cái š thức chém giết hằng rền vang trong mạch máu động vật [...]. Cái thời đại bố sống, anh em thù nhau, ñông Tây ghét nhau, quả đất hừng hực những căm hờn bất mãn. Lẽ sống dệt bằng khói lửa, người ta không biết gì hơn là thủ tiêu nhau để hòng thoát ngõ bí.


Nhân loại cần phải hủy diệt, dẫu đến cả một cây cỏ non, nếu cần phải mở lối. Mở một lối đi qua xương máu, tang tóc, con người ngày mai đắc thắng dung mạo và hình thức sẽ ra sao?( 75-76).


Ở một đoan khác, ông viết tiếp về thời đại ông:


. Trong cuộc xáo trộn Nam Bắc, có cái gì còn nguyên được giá trị cố hữu đâu. Cái quý nhất là con người lại không còn gì quý nữa, nếu nó không là thứ xuất phẩm được rèn đúc theo khuôn khổ của thời đại (87).


Ông cho chúng ta biết cảm tưởng của ông khi cầm bút viết theo lối ''hiện thực xã hội chủ nghĩa''. Ông cho rằng cộng sản là một lò sát sinh, nó giết chết văn nghệ và con người văn nghệ. Theo ông chỉ có văn chương và con người văn chương là sự sống của thế giới, là hy vọng của nhân loại ngày mai, còn cộng sản là bọn sát nhân:


Điều làm tôi hốt hoảng nhất là văn phẩm của tôi lâu nay viết ra, cứ giá băng và cằn cỗi. Tôi cũng chua xót, đau khổ, nhưng tại sao, cũng với giấy này bút nọ, tôi khong ghi được hết lời? Mà nếu ghi, lời tôi lại trệch khỏi ý. Nghệ thuật chắc có bất mãn chỗ nào, nên nghệ sĩ không trả lên được đầy đủ bản sắc.[. . .] .Con mắt thời đại đã khác..Nó sắc và to, không có rèm mi nào làm dịu.. Tôi, tôi ưa nhìn thực tại với chút bóng dịu dàng, dẫu là chút bóng mơ mộng [. . .]. Chúng ta là những kẻ đáp con tàu tốc hành phản lực. Chúng ta bịn rịn nhiều thứ của chúng ta: nào hành lý vợ con, nào quần áo, tư tưởng.Mắt ta đã mờ. Lẽ dĩ nhiên là tốc lực con tàu không biết đến sự ngại ngần của hành khách, vẫn phóng chạy qua bức tường siêu âm [. ] Giữa những phức tạp ngổn ngang như kia, với những mâu thuẫn chọi với mâu thuẫn, con người văn nghệ ngậm kín nỗi đau lòng. Và giữa lúc cuộc đời dần biến là một lò sát sinh lớn, tiếng nói văn chương sau này nếu được cất lên, sẽ là những tiếng trong sạch nhất. Nó im lìm lúc này để hàm dưỡng, xúc tích, và mai đây, nó sẽ trổi lên thành một bản khải hoàn đắc thắng. Bởi vì chỉ có văn chương là thành thật, chỉ có nghệ sĩ là nhân đạo, những yếu tố đó sẽ xây dựng ngày mai với những nét sáng trong lịch sử (20-22).


Ông cũng cho ta biết quan điểm của ông về văn nghệ cộng sản. Cộng sản nhắm tiêu diệt tự do cá nhân nhưng họ lại sản sinh ra tệ nạn '' sùng bái cá nhân'', bắt văn học nghệ thuật làm nô lệ cho chính trị, biến văn nghệ sĩ thành văn nô suốt ngày đêm ca tụng lãnh tụ và đảng mặc dầu đảng và lãnh tụ là những tội phạm diệt chủng:


Văn nghệ biến ra một š nghĩa khác: ai cũng làm văn nghệ được. Hầu như làm văn không còn hẳn là việc cầm bút nữa: đi phát động một tiềm thức trong đời sống cần phải khua dậy, một phong trào cần phải cổ võ, gieo rắc một tư tưởng hợp thời, đó làm văn nghệ.
Và tác phẩm của một cá nhân, tuy được mang tên mình, phải có xen vào công trình tập thể.
Trong cái biển đại chúng, bản sắc của một cá nhân bị đánh tan ra thành bọt. Văn nghệ không nhận ai là thiên tài cũng như cõi đời không biết có người nào là xuất chúng.


Nhưng những đêm mái tranh mưa dột, ngọn đèn tỏ nhỏ tâm tình, nhà văn hay cô gái kia nghe não lòng trong cơn chua xót, không ngăn nổi những tiếng nức nở đưa về. Lý luận già dặn vì được nhào kỹ, chỉ như những đường roi quât lên tiếng khóc hồn hậu: tiếng khóc có im, nhung nỗi đau còn mãi (31-32).


Bàn về nghệ thuật, ông cho rằng cộng sản lợi dụng nghệ thuật với tà tâm, và lý thuyết của cộng sản về văn nghệ chỉ là ngụy thuyết:


Một nhà văn như cha tôi không khác gì cô gái điếm: Cô gái chiều khách hàng, nhà văn chiều thời đại.Nghệ thuật không thể lừa được ai, và cũng không có gì lừa được nghệ thuật. Những tà tâm, lợi dụng nhất thời làm nổi tiếng, hay đúng hơn, làm xôn xao, sẽ chìm ngập khi con người không còn có mặt để kêu rộn những nguỵ thuyết của mình." (55).


Ông cho chúng ta biết về việc ông bị trừng phạt. Việc ông ra khỏi trường được nhắc đi nhắc lại như mợt điệp khúc:


Cha tôi không được dạy học nữa vì sức yếu .[ ..} Ngừơi ta không cho bố mày dạy học nữa.(14-15)
Bởi vì cha tôi không còn được dạy học nữa vì l ý do sức khoẻ và nhất là vì giáo khoa không thực tế. Học trò bây giờ quy tất cả các môn học về chính trị.

Đầu đề một bài toán cuũg phải có vài chữ mắc vào thời đại. Huống chi một thiên giảng văn, một trang luận, những cái nó phải chan chưa nguồn nhân sinh.... Chỉ tội nghiệp cho cô Kiều, cho Nguyệt Nga, lạc lõng từ mấy thế kỷ xa lại, thốt nhiên được người ta phê bình mổ xẻ . ( 30-31).


Ông viết điệp khúc này và chuyện gia đình ông nghèo khổ để tố cáo cộng sản dã man đã đày ải đời ông, giết mất một vợ và một con của ông!


Đọc Hồ Dzếnh, chúng ta xót thương cho ông, cho cả dân tộc đã phải tai ách cộng sản. Dẫu sao, ông cũng là nhà tiên tri, đã nhìn thấy cái giai đoạn sắt máu của cộng sản phải tàn lụi đi, để cho tự do dân chủ vùng lên.Lúc con đọc những dòng chữ này, chắc loài người đã nguôi cơn điên loạn, thế hệ đã chôn cất những khổ đau một thời. Ông cũng là người nhìn suốt chủ trương lối sai lầm của cộng sản. Ông là con người có ý thức, và chân thật không phải như những tên hề giả dối đã quay cuồng múa may một thời!




No comments: