Saturday, August 5, 2017

GS.NGUYỄN HUY * VÁY VÀ YẾM

Viết tặng mấy cô sinh viên Bắc Kỳ ban Địa Lý ĐHVK Sài Gòn



Văn hóa Việttrong cái váy, cái yếm
Lạp Chúc Nguyễn Huy
 
Trước năm 1975, ban Sử-Địa của trường Đại Học Văn Khoa Sài Gòn thường tổ chức du khảo cho sinh viên. Du khảo nghĩa là thày trò vừa du ngoạn vừa khảo cứu.  Để tiếp tục truyền thống du khảo, bài mạn đàm hôm nay được tổ chức thành một cuộc du khảo văn hóa cho các hội viên CLB Saim. Hướng dẫn viên là tôi vì tôi đã có kinh nghiệm làm nghề này tại  trường Đại Học Văn Khoa Sài Gòn . Vậy xin quí anh chị ghi mục đích và lịch trình du khảo.
 Mục đích của cuộc du khảo văn hóa (Tây nó dịch là excursion culturelle)
  Cuộc du khảo văn hóa  này nhằm các mục đích sau :
Mục đích thứ nhất là hướng dẫn các anh chị đi « du ngoạn » thăm hai mảnh vải che thân của đàn bà Việt từ thời tiền sử đến năm 1955:
-Mảnh vải hình vuông che ngực gọi là cái yếm hay áo yếm,
- Mảnh vải che phía dưới từ lỗ rốn trở xuống gọi là cái váy.
Mục đích thứ hai là khảo cứu sự nghiệp lịch sử và văn hóa của hai mảnh vải che thân váy yếm :
- Về sự nghiệp lịch sử : Váy yếm đanh dấu nhiều biến cố lịch sử đồng thời là khí giới chống sự đồng hóa của người Trung Hoa,
- Về sự nghiệp văn hóa : Váy yếm rất thô sơ, thô sơ nhưng lại rất thơ mộng làm nguồn cảm hứng cho thi văn lãng mạn và trữ tình  tạo nên sắc thái văn hóa được biểu hiện qua   2 luồng thi văn :
Luồng thi văn bình dân dưới hình thức ca dao thì rất mộc mạc, trữ tình, dễ hiểu . Thí dụ như : 


Hỡi cô yếm thắm đeo bùa,
Bác mẹ có bán anh mua nửa người.

Trong luồng thi văn bác học, các thi hào như Nguyễn Khuyến, Hồ Xuân Hương… thì lấy lý thuyết nhà Phật và Lão giáo để mô tả cái bí mật trong váy nhưng có những danh từ khó hiểu, nếu không biết một chút về phật giáo và lão giáo. Thí dụ mô tả cái bí mật trong váy :
- Theo đạo phât : Cá khe lắng kệ đầu ngơ ngáo,
- Theo lão giáo : Một lạch đào nguyên suối chửa thông.
 Mục đích thứ ba là khảo sát sắc thái « tình dục »  trong  nguồn thi văn  bình dân và thi văn bác học. Về sắc thái tình dục xin anh chị chú ý phân biệt tình và dục trong  hai mảnh vải đó như sau : Tình là thất tình ( yêu, vui, buồn…); Dục là lục dục (6 cái ham muốn là sắc dục, hương dục, thân dục…) .
Cái yếm thì gợi tình được diễn tả bằng thi văn tao nhã, tế nhị giữa đàn ông và đàn bà đối đáp văn chương hữu tình với nhau. Đàn ông thường mượn cái yếm để tỏ tình vì vậy mà cái yếm trở thành chủ đề lãng mạn trong thi ca tình tứ của dân tộc. 
Cái váy thì gợi dục nơi đàn ông ưa thích mhìn trộm (Tây nó dịch là voyeurisme) cho nên thi văn cái váy được diễn tả bởi « khẩu khí gợi dâm  » của đàn ông ưa nhìn trộm, do đó mà thi văn cái váy không có đối đáp cặp trai gái và khi mô tả « văn vật » (vật đẹp) trong váy thì dùng ký hiệu ẩn dụ thí dụ vật đẹp trong váy được mô tả như hình thù lá tre, lá đa, cái lò, con cúi..
Lịch trình du khảo
 Lịch trình du khảo văn hóa trong hai ngày như sau :
Ngày thứ nhất. Chúng ta đi thăm sự nghiệp lịch sử của hai mảnh vải đó để xem có nên tỏ lòng tri ân cái váy cái yếm không và gián tiếp cám ơn các bà hội viên CLB Saim.
Ngày thứ hai, cuộc du khảo của chúng ta là  tìm hiểu đàn ông Việt xưa kia chiêm ngưỡng váy yếm như thế nào mà nảy sinh  ra thi văn  đượm tình dục để ngày nay nói đến váy yếm là chúng ta cùng nhau mỉm cười.
   Để cho mọi người dễ hiểu bài thuyết minh của hướng dẫn viên, tôi định nghĩa vài cụm từ sau :


Bản địa : gốc ở Việt Nam, thí dụ tín ngưỡng bản địa
Bản sắc : màu sắc nguyên thủy của người Việt ,thí dụ bản sắc văn hóa
Giải mã : làm cho ký hiệu đã được mã hóa trở thành hiểu được
«Khẩu trầu dải yếm » là miếng trầu được « ém » trong dải yếm đem ra mời người tình.
« Văn vật » muốn nói vật đẹp dưới yếm và trong váy
Oản làm bằng cơm nếp đức to băng nắm tay để cúng Phật
Phủi phui : tiếng kêu nhằm sua đuổi những điều không tốt




1. Tại sao phải ghi ơn váy yếm ?


Nội trong ngày thứ nhất của du khảo, chúng ta sẽ trả lời câu hỏi thường đặt ra là tại sao suốt 1000 năm bị đô hộ mà người Việt không bị đồng hóa ? Trong thời gian bị đô hộ, bản sắc văn hóa Việt thời Hùng Vương như tiếng nói (Viết chữ hán nhưng đọc theo âm việt và vẫn giữ tiếng việt bản địa), phong tục tập quán (ăn trầu, nhuộm răng…), tín ngưỡng bản địa như thờ thần bản địa Tản Viên, Phù Đổng Thiên Vương, Đạo Mẫu với nghi thức hầu bóng…và đặc biệt là y phục cổ truyền váy yếm được bảo tồn sau lũy tre làng tạo nên một nền văn hóa nông thôn vững chắc chống lại hữu hiệu âm mưu đồng hóa của Trung Hoa. Trong cuộc du khảo văn hóa này, tôi đặc biệt chú trọng đến vai trò lịch sử của váy yếm được xem như bộ áo giáp bằng thép chống lại sự đồng hóa của Trung Hoa.
1. Bộ áo giáp
 Theo các họa tiết hình người trên trống đồng Đông Sơn thời Hùng Vương, thì chúng ta thấy hình váy trong các họa tiết sau :
- Hình người mặc váy dài, có 2 vạt tỏa ra hai phía, vừa đi vừa múa…
- Hình người quay mặt về phía nhà, xõa tóc mặc váy.
- Hình người, tai đeo còng lớn, tóc búi cao, phần dưới mặc váy, trước váy có thêm miếng lá phủ.
Các họa tiết chứng tỏ váy yếm là bản sắc y phục cổ truyền từ thời Hùng Vương và đã trở thành bộ áo giáp chống lại sự đồng hóa củaTrung Hoa trong suốt 1000 năm đô hộ.
Bộ áo giáp váy yếm còn được chứng minh cụ thể vào thời nhà Minh đô hộ nước ta (1414-1427), Hoàng Phúc bắt đàn bà mặc áo ngắn, bỏ váy mặc quần như người Tàu. Nhưng đến năm 1428, nhà Lê dành lại độc lập, áo yếm và váy trở lại với dân gian.  Năm Ất Tỵ, niên hiệu Cảnh Trị thứ ba, Vua Lê Huyền Tôn bắt đàn bà mặc váy, áo dài trở lại, ai trái lệnh sẽ bị phạt 5 quan cổ tiền. 
2. Đánh dấu biến cố lịch sử
 Ngoài nhiệm vụ chống đồng hóa, cái váy còn đánh dấu nhiều biến cố lịch sử
Váy đánh dấu thời tiền sử của dân Việt
Váy đánh dấu thời nhà Minh đô hộ nước ta (1414-1427), Hoàng Phúc cấm đàn bà mặc váy phải mặc quần như người Tàu. Đại Việt Sử Ký Toàn Thư : Nhà Minh cấm con trai, con gái không được cắt tóc; đàn bà con gái thì mặc áo ngắn quần dài, hóa theo phong tục phương Bắc.
Váy đánh dấu thời tự chủ, năm Ất Tỵ, niên hiệu Cảnh Trị thứ ba, Vua Lê Huyền Tôn bắt đàn bà mặc váy, áo dài trở lại, (cấm đàn bà con gái không được mặc áo có thắt lưng và mặc quần có ống chân)
Váy đánh dấu đất nước thống nhất thời triều Nguyễn.Và sau khi thống nhất đất nước, mọi việc đều đã thống nhất nhưng vua Minh Mạng còn thấy từ bắc Quảng Bình trở lên đàn bà còn mặc váy. Để thống nhất y phục, năm 1828, vua Nguyễn ép phụ nữ miền Bắc phải mặc quần, bỏ váy.  Đến tháng 9-1837, vua lại ra lệnh lần nữa nên mới có những câu ca dao có tính cách lịch sử, oán than cái chiếu vua cấm mặc váy như sau:


Chiếu vua mồng tám tháng ba,
Cấm quần không đáy người ta hãi hùng.
Không đi thì chợ không đông,
Nếu đi thì lấy quần chồng sao đang.
Có quần ra quán bán hàng,
Không quần ra đứng đầu làng trông quan.


Các anh chị có biết thời tà quyền cộng sản cầm quyền được váy yếm đánh dấu biến cố này như thế nào không? Đó là váy yếm biến mất ở nông thôn từ năm 1955, đó là lần đánh dấu lịch sử lần cuối cùng của váy yếm. .
Và ngày nay, cái yếm và cái vái váy cổ truyền vẫn còn để lại dấu ấn lịch sử và văn hóa bản địa của người Việt mà chúng ta đi thăm viếng hôm nay ngay tại CLB Saim và để chúng ta tự hỏi trong sự nghiệp lịch sử của váy yếm chống đồng hóa vớiTrung Hoa, chúng ta có nên tỏ lòng ghi ơn cái váy, cái yếm hay không?
2. Vai trò văn hóa của váy yếm


Trong ngày thứ hai của du khảo văn hóa, chúng ta  đi tham quan trực tiếp cái yếm và đứng vọng cảnh cái váy để cảm nhận được chiều sâu văn hóa trong cái váy.Tiếp theo là tôi hướng dẫn các anh chị đi thăm :
- Các loại yếm : yếm đeo bùa, yếm hở lườn, yếm dưới trời mưa gió, quan sát văn vật bên trong yếm…
- Các loại váy : váy ngồi xổm,  váy lao động, váy lội nước,  váy phật tử…
Tổng kết cuộc du khảo là đi xem cảnh quan bên trong váy yếm trong khung cảnh phật giáo và lão giáo rồi cùng nhau đi xem chợ Tết để biết ai đã giải mã và giải mã như thế nào cái bí mật trong váy.
Trước nhất tôi bắt đầu bằng  trình bày thất tình lục dục để giải thích tại sao váy yếm là nguồn khơi động thi ca tình dục.
Chúng ta thường hỏi thi văn  nảy sinh trong cái yếm và cái váy như thế nào?
Trong đời sống hàng ngày, chúng ta thường xuyên đối diện với lục trần (bụi) là 6 cảnh nơi trần thế; lục trần làm khởi động lục dục (6 cái ham muốn sắc dục (mắt), thính dục (tai), hương dục (mũi), vị dục (lưỡi), xúc dục (thể xác), pháp dục(ý nghĩ) . Để giải thích tại sao cái yếm cái váy gợi tình, gợi dục, làm nảy sinh văn hóa từ cái yếm, cái váy như thế nào thì tôi lấy thí dụ   cảnh trần thế là cái yếm , cái váy, cảnh trần thế này làm khởi động lục dục (6 cái ham muốn) và thi văn trữ tình.
1. Mắt nhìn thấy cảnh lục trần là màu sắc của cái yếm : yếm thắm (đỏ), vàng thư (hoa hiên), xanh da trời (thiên thanh), hồng nhạt (canh sen), hồ thủy (xanh biển) mà làm phát sinh sắc dục   tức ham muốn nhìn thấy sắc đẹp ,
2. Tai nghe cô gái mởi trầu (cảnh lục trần « thính ») mà ham muốn cái âm thanh êm ái đó tức là thính dục,
3. Mũi ngửi thấy hương thơm tỏa ra từ cái túi bùa đeo ở cổ yếm (lục trần « hương ») mà sanh ra hương dục tức ham muốn hương thơm đó,
4.Lưỡi nếm miếng trầu « ém » trong dải yếm của cô gái mời (cảnh trần thế « vị ») thì ham muốn mùi trầu (vị dục),
5.Cảnh trần thế « xúc » là cái yếm thắm, lụa là, da thịt mát mẻ mà sanh ra xúc dục là muốn xác thân sung sướng,
6. Từ cảnh trần thế « pháp » là tư tưởng trong đầu mà phát sinh ra hoặc ý nghĩ mưu tính thực hiện cho thỏa ý, hoặc bày tỏ bằng thi văn  của người đàn ông mà tạo nên sắc thái văn hóa trong cái yếm, cái váy. Từ quan niệm này mà chúng tôi trình bày khía cạnh văn hóa của  cái yếm và cái váy trong bài mạn đàm hôm nay.
a) Đi tham quan cái yếm


            Sau đây, tôi hướng dẫn các anh chị đi tham quan tại chỗ để nhìn tận mắt 4 đặc tính gợi tình của cái yếm.
1. Màu sắc: yếm thắm, yếm đào, yếm hoa chanh…


Hỡi cô mặc áo yếm hồng,
Đi trong đám hội có chồng hay chưa.


2. Đeo bùa ở cổ yếm,
Năm thương cổ yếm đeo bùa.
3. Yếm hở lườn vừa kín vừa hở rất là gợi cảm nên thơ, còn lưng thì để trống
4. dải yếm đính vào hai góc trái và phải, dài đủ để buộc ra sau lưng thường phất phơ trước gió như muốn tung ra.
  Ngoài cùng khoác áo tứ thân. Cái yếm ở miền Trung thì có hình tam giác.
Các anh chị nhìn kia một bà lao động thì mang yếm vải thô, màu nâu, rồi nhìn sang lễ hội thì yếm đủ màu sắc : yếm trắng, yếm thắm, yếm hồng bằng nhiễu, chúc bâu, lụa…

Hỡi cô yếm thắm lòa lòa,
Yếm nhiễu, yếm vóc hay là chúc bâu.
Hay là luạ bạch bên Tàu,
Người cắt cũng khéo, người khâu cũng tài.
Yếm thắm mà vã nướcVăn Hồ
Vã đi vã lại anh đồ yêu thương.
Hỡi cô yếm thắm răng đen,
Muốn lên mạn ngược ngồi thuyền cùng anh.
Cái yếm  gợi tình như thé nào? 
Chúng ta sẽ lần lượt đi khảo cứu các loại yếm sau : yếm xạ hương, yếm ém trầu, yếm hở lườn, yếm gặp mưa, dải yếm phải gió, văn vật dưới yếm.   
  
Cáí yếm xạ hương
Đây, các anh chị đang đứng trước cái yếm đeo bùa hương thơm sực nức mũi và cái dải yếm đeo trầu làm các chàng trai xưa phải nhỏ dãi.
Bùa mùi hương sanh ra hương dục
Bùa là xạ hương (tỏa mùi thơm như nước hoa ngày nay) đựng trong cái túi buộc vào cổ yếm,
Cô gái có cổ yếm  đeo bùa (túi đựng xạ hương) tỏa ra hương thơm ái tình (giống như mọi sinh vật trên trái đất) đứng hàng thứ 5 trong mười thương :
Năm thương cổ yếm đeo bùa.
 Dù đọc kinh nhắm mắt bịt tai nhưng mũi phải mở để thở nên nhà sư dễ dàng thất điên bát đảo khi ngửi thấy hương thơm của bùa đeo ở cổ yếm hòa quyện với mùi da thịt.
Ba cô đội gạo lên chùa,
Một cô yếm thắm bỏ bùa cho sư.
Sư về sư ốm tương tư,
Ốm lăn ốm lóc cho sư trọc đầu.

Bùa mùi hương của cơ thể ấp ủ trong yếm  cũng làm cho chàng trai si tình phải thốt lên :
 
Đêm nằm đắp chục chiếc chăn,
Làm sao sánh được ấm bằng yếm em.

Vào ngày mưa gió giá lạnh, anh chàng si tình đã chiếm được lòng cô gái thì ở nhà ôm dải yếm hít hà mùi hương cơ thể ấp ủ trong dải yếm mà mơ màng.
Trời mưa trời gió kìn kìn,
Đắp đôi dải yếm hơn nghìn chăn bông.
Hỡi cô yếm thắm đeo bùa,
Bác mẹ có bán anh mua nửa người.
Anh mua từ rốn đến đùi,
Từ bụng đến mặt mặc trời với em.


Cái yếm ém trầu
Khí giới mê hoặc thứ hai là «Khẩu trầu dải yếm »
«Khẩu trầu dải yếm »  là miếng trầu được « ém » trong dải yếm đem ra mời người tình.
Khi chàng trai hợp nhãn sang chơi thì cô gái mời trầu để mở đầu câu chuyện. Nàng có 3 loại trầu : trầu túi (trầu đựng trong túi), trầu khăn (trầu gói trong khăn), trầu dải yếm (trầu ém trong dải yếm) và hỏi chàng rằng :

Trầu này trầu túi, trầu khăn,
Cùng trầu dải yếm anh ăn trầu nào ?


Nếu chàng trai chọn trầu dải yếm tức « khẩu trầu dải yếm » thì  cô gái mở gói trầu buộc ở dải yếm đem ra mời chàng.
Trầu em têm tối hôm qua,
Cất trong dải yếm mở ra mời chàng.


Cảnh tán tỉnh cái yêm
Cái yếm mưa gió 
Đi du khảo mà bất chợt gặp mưa gió thì chúng ta hãy tưởng tượng cảnh anh chàng trẻ độc thân bất chợt gặp cô nàng mặc yếm mỏng manh giữa trời mưa gió, thì mắt anh chàng mở to như hai cái tô say mê nhìn cảnh cái yếm chống lại mưa gió như thế nào. 

Gió đùa yếm thắm đu đưa,
Mưa rơi ướt yếm. trái dừa đòi ra


Đến khi gió nổi to quá, đánh vạt cái yếm thì mắt anh chàng sáng rực tưởng nàng hớ hênh.
 
Gió đánh yếm nàng, gió đè ngực nàng,
Mắt anh rực sáng vì nàng hớ hênh.

Lúc đó chàng trai mới tán tỉnh:

Trời mưa lấy yếm mà che,
Anh đây đứng gác còn e nỗi gì.


Cái yếm hở lườn, dải yếm phải gió
 Mặc yếm không, để lộ ra phần lưng và yếm cắt hẹp lại để hở hai bên lườn trông thật hấp dẫn và được coi là đẹp và trữ tình nhất.
Đàn ông đóng khố đuôi lươn,
Đàn bà yếm thắm hở lườn mới xinh.

 Đi du khảo trên một bờ đê bên cạnh con sông nhỏ sẽ làm cho chúng ta nhớ đến thể xác của anh lái đò rạo rực lúc nhìn thấy yếm để hở lườn ,dải yếm lại phất phơ trước gió,  mà cao hứng tán tỉnh cô gái như thế này :
Thuyền anh ngược thác lên đây,
Mượn đôi dải yếm làm dây kéo đò.


Cô gái biết anh chàng láu lỉnh ghẹo mình nên trả lời :
Ước gì dải yếm em to,
Để em buộc lấy mũi đò kéo lên.
Ước gi dải yếm em bền,
Để em buộc lấy kéo lên trên bờ.


Cảnh mối tình dải yếm bên sông
Cảnh dòng sông cách trở đôi bờ cũng làm chúng ta nhớ đến cô gái tưởng đến người tình mà mơ màng cởi dải yếm làm cầu cho chàng sang chơi.

Ước gì sông hẹp bề ngang,
Bắc cầu dải yếm cho chàng sang chơi.


Còn anh hàng xóm bên kia sông, ngày ngày thấy nàng phơi yếm mà gạ gẫm nàng :

Gần đây mà chẳng sang chơi,
Để anh ngắt ngọn mồng tơi bắc cầu.


Khi nàng đã thuận tình nghĩ đến việc trăm năm thì cô gái mượn dải yếm mà ấp ủ duyên tình dải yếm bắt đầu bằng câu trả lời :

Mồng tơi chả bắc được đâu,
Em cởi dải yếm bắc cầu anh sang.


Thế là từ ngày nàng cởi dải yếm, duyên tình dải yếm làm anh chàng tương tư cái yếm suốt đời.
Ta về ta cũng nhớ mình,
Nhớ yếm mình mặc, nhớ tình mình trao.

Yếm làm quà tặng
Nhìn thấy cô gái kia mặc yếm hoa chanh, đó là quà tặng của người yêu đấy. 
Anh mua cho em cái yếm hoa chanh,
Ra đường bạn hỏi, nói của anh cho nàng.


Nhưng chẳng may, tình yêu lại ghé bến sầu, dải yếm đổi mầu , nàng đành lỗi hẹn,  chàng đòi lại yếm.

Hoa cúc vàng nở ra hoa cúc tím,
Em có chồng rồi trả yếm cho anh.


Cái yếm lỗi hẹn thì trả lời rằng.
Hoa cúc vàng nở ra hoa cúc xanh,
Yếm em em mặc, yếm chi anh đòi.


Chiếc áo yếm làm anh chàng xót thương, tiếc nuối mà nguyện ước rằng.
Kiếp sau đừng hóa ra người,
Hóa ra dải yếm buộc người tình nhân.


« Văn Vật » bên trong yếm
Nếu ghé mắt sát vào cái yếm thì mới hiểu được bài thơ « Gái rửa bờ sông » của thi hào Nguyễn Khuyến tả ông Hà Bá nhìn thấy văn vật bên trong yếm có hình thù như thế này.
Thu vén giang sơn một cặp tròn,
Nghìn thu sương tuyết vẫn không mòn.
Biết chăng chỉ có ông Hà Bá,
Mỉm mép cười thầm với nước non.
Cái yếm và tên trộmCái yếm và tên trộm ái tình được mô tả như thế này :

Cô bé mặc yếm hở lườn,
Đêm nằm ngỏ cửa con lươn bò vào,
Gió nam đánh tốc yếm đào,
Anh nghĩ oản trắng anh vào thắp nhang.


Giải thích các cụm từ :
Con lươn. Dân gian thường dùng con vật làm biểu tượng cho con người, thí dụ cái cò, cái vạc là người đàn bà vất vả trên đồng ruộng, con lươn là chỉ tên ăn trộm;
Gió Nam. Việt Nam nằm trong vùng Á Châu gió mùa, gió nam thổi từ biển đến vào mùa hè oi ả nên cô bé mặc yếm hở lườn, bỏ ngỏ cửa cho gió mát thổi vào. Vì vậy mà tên trộm ái tình (con lươn) bò vào thấy hai cái oản dưới yếm, nhớ đến cảnh vào chùa thấy oản trên bàn thờ Phật thì thắp nhang rồi đàn ông thì « quì hai gối chống hai tay » thay vì để cúng Phật thì tên trộm « quì hai gối chống hai tay » ở cái thế mà Tây nó dịch là « consommer »;
 Và cũng dùng cảnh cúng Phật này mà câu ca dao tả cô gái bạo dạn mắng anh chàng ngây ngô thấy oản trong yếm thắm  mà nhút nhát không dám « quì hai gối chống hai tay » để « consommer ».
Gió xuân tốc dải yếm đáo,
Anh trông thấy oản sao không vào thắp nhang


 Sau cái yếm, chúng ta hạ tầm mắt xuống  để nhìn thấy được chiều sâu văn hóa trong cái váy. Muốn vậy thì các anh chị phải :
Thứ nhất là tưởng nhớ lại đang đứng ở đồi Vọng Cảnh tại lăng Tự Đức mà đứng vọng cảnh sông Hương lững lờ với con thuyền không bến trôi giữa dòng hai bên bờ cỏ dại lún phún thì mới hình dung được cảnh trí bên trong;
Thứ hai là hiểu sơ qua :
- thuyết âm dương để hiểu cô gái ngồi xổm đan sàng dưới ánh trăng sáng, 
- cảnh trí trong và ngoài của chùa cũng giống như cantr trí bên trong cái váy;
- tiên cảnh thì mới thấy đước tiên cảnh dưới yếm trong váy.
  
 b) Đứng vọng cảnh cái váy
Như trên chúng ta đã thấy cái yếm gợi tình rất là thanh nhã, thi vị. Sau đây, chúng ta đã sẽ thấy cái váy gợi dục tức lòng ham muốn của những thi nhân có máu thích nhìn trộm bên trong cái váy. Các thi nhân nhìn trộm váy dưới nhiều góc độ: nhìn ngang như sứ giả Tàu, nhìn từ trên xuống và nhìn ngược lên như ông Thần Đá Cuội để rồi mô tả cái bí mật trong váy dưới hình thức một ký hiệu như lá tre, lá đa, tấc đất…   
 
Tại sao đàn ông thích nhìn trộm?

Chỉ tại vì hình thù cái váy là « Cái quần không đáy »
Là 
 « Cái trống mà thủng hai đầu,
Bên ta thì có bên Tàu thì không.»


Chỉ vì đã thủng hai đầu lại còn  không mặc đồ lót che cái cơ đồ bên trong .Vì vậy mà người đàn ông nào cũng biết sự trống trải bên trong váy mà nảy sinh cái thói thích nhìn trộm cái bí mật bên trong váy;
Chỉ vì váy đã ngắn lại đôi khi sắn quai cồng đến gần háng hé mở bí mật khi ngồi xổm lúc cong lưng.
Để cho dễ hiểu hơn, tôi hướng dẫn các anh chị đi gặp các loại váy sau : váy ngồi xổm, váy lội trên nước, váy chổng mông, váy lao động, váy phật tử… để hở cả cơ đồ. Bắt gặp những cái váy này là thi nhân nổi hứng mô tả văn vật bên trong váy bằng nhiều ký hiệu khó hiểu cần phải được giải mã. 
Các loại váy ngồi xổm
Chiếc váy của người lao động thì màu đen hay nâu dài xuống quá đầu gối một chút dễ xắn lên hông theo lối quai cồng. Lúc làm việc cúi lom khom ngang mông, khi móc cua mò ốc, khi lội qua sông cạn thì phải vén váy lên theo mực nước khiến cho người tò mò nhìn thấy hoặc tưởng tượng hình thù bí mật trong váy, gợi hứng thơ cho bao đôi mắt từ nhà sứ giả Tàu đến thi sĩ Tam Nguyên Yên Đổ để mô tả cái bí mật đó dưới hình thức ký hiệu mà chúng tôi trình bày dưới đây.
 Váy ngoại giao nhìn ngang thì thấy một tấc đất
Nhìn cô gái mặc váy ngắn ngồi xổm thổi lửa nấu cơm thì đó là hình ảnh bà Đoàn Thị Điểm đi đón sứ Tàu. Khi sứ Tàu sang phong vương, vua sai bà Đoàn Thị Điểm mặc váy trần đón sứ giả ở cửa Đoan Môn. Bà Đoàn Thị Điểm mặc váy cố tình ngồi xổm để lộ cơ đồ trêu ghẹo sứ Tầu. Để trả đũa, sứ Tàu  ra câu đố ghẹo rằng:

An Nam nhất thốn thổ, bất tri kỷ nhân canh.Bà Điểm đối lại:

Bắc quốc chư đại phu, giai do thử đồ xuất.
(Nước An Nam chỉ có một tấc đất, mà không biết có bao nhiêu người cày)
Nước phương Bắc hầu hết các quan đại phu đều do cái này mà ra cả.)
Cái váy trong câu đối
Khi bà Đoàn Thị Điểm đang giặt váy dưới sông thì thấy võng lọng quan lớn đi qua, Bà liền ra câu đối:

Võng đào quan lớn đi trên ấy,
Váy rách bà con vỗ dưới này.
Sáng trăng trong váy
Sáng trăng sáng cả lá tre.
Vào đêm trăng thanh sáng tỏ, cô nàng mặc váy ngồi xổm đan sàng khiến cho đôi mắt của anh chàng nhìn thấy bí mật trong váy nên chàng đã ngỏ lời « đan sàng » :
Đêm trăng thanh anh mới hỏi nàng,
Tre non đủ lá đan sàng nên chăng?
Đan sàng thiếp cũng xin vâng,
Tre vừa đủ lá non chăng hỡi chàng.

Trong kỹ thuật đan sang, rổ rá, cũng cóa thuyết âm dương ở trong. Lạt tre nằm dưới bất động là âm (đàn bà), lạt tre được nâng lên để dan là lạt dương (đàn ông, cử động), vậy đan sang như vậy là âm dương hòa hợp tức là hôn nhân
Sáng trăng sáng cả lá đa
 Còn sáng trăng trong váy dưới mắt của anh chàng mê ăn thịt chó « cờ tây » thì thấy lá đa tỏa sáng.

Sáng trăng em tưởng tối trời,
Em ngồi em để cái sự đời em ra;
Sự đời như cái lá đa,
Đen như mõm chó chém cha sự đời.

  Nhìn ngược lên váy thì tưởng là cái chổi
 Đó là đôi mắt của anh thuyền chài chèo thuyền dưới sông ngước nhìn lên bờ đê thấy cô gái chổng mông cắt cỏ, anh bày tỏ lòng dục như thế này:

Cô kia cắt cỏ bên sông,
Cái váy thì ngắn cái lông thì dài;
Thuyền chài nó trả quan hai,
Thưa rằng không bán để dài quét sân.

Cái mắt « quáng gà » thì tưởng đồ nọ với đồ kia
Ngày ngày ê a đọc tứ thư ngũ kinh thì hay bị mắt hoa đầu váng. Đó là trường hợp anh đồ nhìn thấy văn vật của cô gái sắn váy lội nước hái hoa sen, thì mắt hoa đầu váng về nhà thì ngã bệnh ảo ảnh.
Nhân lúc đồ ngồi nhàn hạ
Ra hồ sen xem ả hái hoa.
Ả hớ hênh ả để đồ ra,
Đồ trông thấy ngâm nga tức khắc.
Đêm năm canh đồ nằm khôn nhắp,
Những mơ màng đồ nọ tưởng đồ kia.

Cái váy lội nước với đôi mắt thần
Chúng ta thường hiểu mắt thần là mắt nhìn thấu mọi việc nhưng ít ai biết mắt thần dị ứng với cái váy. Vì vậy mà mắt thần nhìn vào váy thì thấy « con cúi » rồi nhìn ngược lên trong váy thì chẳng biết là cái gì trong đó. 
Mắt của ông Thần Nhìn từ trên xuống:con cúi
Tại « Chỗ lội làng Ngang », có đền thờ Ông Cuội và đến đó, các bà các cô sắn váy (chữ hán quần để chỉ cái váy), vén quần tới háng để lội qua sông. Thi sĩ Tam Nguyên Yên Đổ mô tả đôi mắt của Ông Thần Cuội nhìn thấy cái văn vật trong váy trăng trắng như con cúi.
Ông Cuội ngồi trên (đền) mỉm miệng cười,
Cái gì trăng trắng như con cúi?
Đầu làng Ngang có một chỗ lội,
Có đền Ông Cuội cao vòi vọi.
Đàn bà đến đấy vén quần lên,
Chỗ thì đến háng, chỗ đến gối.
Ông Cuội ngồi trên (đền) mỉm mép cười,
Cái gì trăng trắng như con cúi?
Đàn bà khép nép đứng liền thưa,
Con trót hớ hênh Ông xá tội


Ông Thần nhìn từ dưới lên thì không biết là cái gi ?
Còn đôi mắt của ông Thần Đá Cuội nằm dưới đáy nước ở chỗ lội nhìn lên thì thấy cả một cơ đồ trong váy nhưng không biết là cái gì nên mới hỏi các bà các cô rằng: cái gì lấp ló bên trong váy?

Làng bên phụ nữ lắm khi,
Váy đùa tới háng lầm lì bước qua…
Ông Cuội thấy cười xòa khoái chí,
Váy giấu chi « lấp ló bên trong »?
Mấy bà xanh mặt vái van,
« Vô tình sơ sẩy, mong Thần bỏ qua. »

Cái váy phật tử trong mắt nhà sư 
Tuy nhà sư  đang  đọc kinh Không Không Sắc Sắc, Sắc tức là Không, Không tức là Sắc… nhưng chưa giác ngộ nên dễ phạm giới sắc dục khi nhìn thấy văn vật trong váy của nữ phật tử đeo giỏ, khom lưng, chổng mông mò cua thì xốn xang nỗi lòng mà bỏ cả kinh kệ như thế này:

Sư đang tụng niệm nam mô,
Thấy cô sách giỏ mò cua bên chùa.
Lòng sư luống những mơ hồ,
Bỏ cả kinh kệ tìm cô hỏi chào.

Phần chót của du khảo văn hóa

            Trong phần tổng kết , tôi lấy bài thơ của Tam Nguyên Yên Đổ và Hồ Xuân Hương để bình luận  cho các anh chị thấy tam giáo (phật, lão, khổng) của vùng văn hóa Viễn Đông ánh hưởng sâu thẳm như thế nào vào trong váy yếm của các bà các cô.
  Cửa từ bi mở toang trong váy
Phong cảnh thực của chùa nằm bên sườn núi thì có khe nước chảy róc rách, có cá khe nghe kệ, trên cây có chim núi nghe kinh. Cửa chua còn gọi cửa từ (thương yêu) bi (thương sót) thì cài lỏng chốt nên thi sĩ Tam Nguyên Yên Đổ đẩy cửa bước vào thì thấy cô tiểu ngủ ngày để hở cả cơ đồ trong váy. Thi hứng nổi lên, đại thi hào Tam Nguyên Yên Đổ làm bài thơ « Cô Tiểu ngủ ngày » lấy cảnh chùa và giáo lý từ bi, tế độ của nhà Phật để tả phong cảnh trong cái váy  hớ hênh,  có cái lò và nén hương tế độ bên trong, giữa cái lò có con cá trong khe lắng nghe kệ, bên ngoài có con chim núi (tức thi sĩ) lắng nghe kinh cổ gật gù).     

Then cửa từ bi cài lỏng chốt,
(váy để hớ hênh)(từ: yêu thương, bi: thương sót, cửa nhà Phật)
Nén hương tế độ đốt đầy lò.
(tế: đưa qua sông, giúp; độ:cứu giúp) tả cái hình bí mật trong váy có hình cái lò)
Cá khe lắng kệ đầu ngơ ngác,
(kệ: bài kinh ngắn, mô tả con cá trong khe của văn vật trong váy)
Chim núi nghe kinh cổ gật gù
.(Kinh: kinh sách, chim theo ý nghĩa dân gian là con chim, con cu của thằng bé)


Tìm đâu tiên cảnh bồng lai tại thế?
Nơi các tiên (immortel) ở là những hòn đảo hình trái bầu gọi là Bồng đảo hay Bồng lai trên biển Bột Hà. Trên đảo có lạch nước chảy giữa những cây đào gọi là Đào nguyên. Câu chuyện Từ Thức lạc Thiên Thai làm cho nhiều ông già mơ tưởng đến cõi tiên. Biết vậy nên nữ sĩ Hồ Xuân Hương đã dùng thi văn chỉ cho biết chẳng phải tìm đâu xa,  cõi tiên tìm được ngay dưới yếm và trong váy ở đó có đảo của tiên ở (Bồng đảo hay Bồng lai) có lạch nước đào nguyên (hai bên suối có hoa đào) chảy róc rách trong bức tranh tiên cảnh được tóm tắt như thế này: « Cô trinh nữ xõa tóc, kéo trễ yếm đào xuống ngang hông, để lộ ra hai hòn đảo dưới yếm (giống như đảo Bồng Lai nơi tiên ở) và một khe nước nhỏ chảy ra từ văn vật trong váy
 
( giống như suối nước đào nguyên chảy giữa cây đào trên đảo Bồng Lai. )
Lược trúc lỏng cài trên mái tóc,
Yếm đào trễ xuống dưới lưng ong.
Đôi gò bồng đảo sương còn ngậm,


( cảnh vật dưới yếm thì giống như hai Gò Bồng Đảo của tiên cảnh , Bồng Đảo có hình trái bầu ở biển Bột Hả,)
Một lạch Đào Nguyên suối chửa thông.
( Cảnh văn vật trong váy thì giống « một lạch Đào Nguyên » ở tiên cảnh (lạch là khe nước nhỏ, nguyên là suối nước từ trong núi chảy ra, đào là hoa đào) tức là trong váy ẩn hiện cảnh tiên có suối nước nhỏ như con lạch chảy giữa hai bờ đầy hoa đào.)

 
  Giải mã bí mật trong  váy
Thi văn của cái váy không nói huỵch toẹt hình thù văn vật trong váy mà chỉ nói loanh quanh bằng quá nhiều ký hiệu khó hiểu hoặc dùng lý thuyết phật giáo và lão giáo để mô tả văn vật trong cái váy. Muốn hiểu tường tận thì phải  giải mã các ký hiệu mà muốn giải mã thì phải nhìn tận mắt mới giải mã được. Vậy các anh chị thử đoán xem ai xưa kia đã giúp giải mã và giải mã như thế nào để nhìn được tận mắt cái ký hiệu đó ở trong váy?Trong phòng này có một người đã nhìn thấy tận mắt cách giải mã, đó là một ông bạn thuộc nhóm cà phê Nát Bàn hiện đang ngồi trong phòng này (Một nhóm bạn già gặp nhau hàng tuần để bàn cho nát cái bàn cà phê),.  

 Ông bạn kể câu truyện  như thế này.
Ngày xưa làng xã mở hội Tết với rất nhiều trò chơi trong đó phải kể « chọi gà ». Trò chơi này thường được tổ chức sau ba ngày Tết. Sân chọi gà là một bãi đất rộng có một hàng ghế cho quan viên trong làng ngồi, khán giả thì đứng, ngồi xây quay thành một hình tròn lớn, đàn bà con gái mặc váy thì ngồi phía trước, đàn ông con trai đứng phía sau, ở hai góc đối diện là những lồng gà chọi. 
Thường thì các chủ gà chọi thách đấu và cá độ. Mỗi độ bắt đầu bằng tiếng trống, dứt tiếng trống chủ gà cho hai con gà đụng mỏ và đầu với nhau rồi thả xuống sân. Cặp gà đấu chí tử với nhau cho tới khi một con thua thì thôi. Trong một cuộc chọi gà đầu năm, một chuyện đáng ghi nhớ truyền khẩu trong làng của ông bạn là một con gà bị thua mà vẫn bị con gà thắng đuổi mổ túi bụi. Con gà thua chạy vòng quanh sân và « sợ quá mất khôn » nên chui liền vào trong váy một cô gái xinh đẹp vừa tuổi đôi mươi khiến cô gái ngã chổng kềnh dơ hai chân lên trời không còn giấu diếm được cái ký hiệu trong váy. Các ông cụ tuổi của hội viên Câu Lạc Bộ SAIM vội vàng bịt mắt lại, miệng kêu ầm lên « phủi phui, phủi phui » và Tây nó dịch là « va-t-en » (đi đi) vì sợ nhìn thấy cái gì trong cái « trống mà thủng hai đầu » thì xui xẻo suốt năm. 
Xin cám ơn anh chị đã mỉm cười với văn hóa Việt.
Chú thích
Trong bài thuyết trình, bác sĩ Từ Uyên ra câu đối
Nhớ đến SAIM đi xem váy yếm (Từ Uyên)
(SAIM đọc là XEM chữ viết tắt Services aux aînés de Montreal)
Nhà thơ Lộc Bắc đối lại :

Đừng quên MAC bán mắc trời thần.(Lộc Bắc)
(Macintosh hay Mac là một dòng sản phẩm máy tính cá nhân của Apple Inc.)


Váy thời tiền sử 


Yếm



 






No comments: