Saturday, July 1, 2017

SƠN TRUNG * SỨC SỐNG MIỀN BĂNG TUYẾT



 SỨC SỐNG  MIỀN BĂNG TUYẾT
SƠN TRUNG


Năm 1995,  tôi qua Canada thì đã tháng tám, là mùa nắng chói. Các cô nàng được giải phóng khỏi những áo coat dầy xụ và những khăn quàng cổ, găng tay nặng nề, để mặc những y phục mát mẻ. Các cô nàng tha hồ khoe ngực, khoe rún. Còn chúng tôi được các em đem đi tắm ở Ngũ hồ, rất vui!.
Ở Việt Nam lúc bấy giờ 1995, các cô các bà  ra đường vừa đi vừa gọi cell phone inh ỏi. Thế mà lúc ấy tôi không thấy ai ở Canada dùng cell phone ngoài đường. Phải vài năm sau, cell phone mới đến Canada. Quả tình Canada chậm tiến hơn Việt Nam.


Xem điện thì tôi thấy Canada có cả hai hệ thống điện 110 volt và điện 220volt, ấy thế mà Việt Nam bỏ ngay cái cũ 110 volt để dùng toàn bộ 220 volt. Việt Nam quả là anh dũng đồi mới,  triệt để cách mạng! Tôi nghĩ các ông quan lớn Canada chậm tiêu, chậm tiến, không biết xoay xở, không biết làm ăn! Tục ngữ Việt Nam có câu" Có làm thì mới có ăn" Không bày ra mưu nọ kế kia thì chỉ có cạp đất. Quả   nhiên sau đổi mới vài năm, Việt Nam có một giai cấp mới xuất hiện với hàng ngàn triệu phú ,tỷ phù dollars! Còn Canada, con số triệu phú, tỷ phú e cũng dẫm chân tại chỗ như trăm năm trước, không tiến nhanh tiến mạnh, tiến vững chắc như Việt Cộng!


Trong các nước Bắc Mỹ, Canada lạnh nhất. Mỹ thì có tiểu bang nóng, tiểu bang lạnh. Còn Canada hầu hết mùa đông tuyết ngự trị. Khi tôi đến Canada, cây cối xanh tươi, dọc đường những hoa dại màu vàng, màu trắng, màu tim rất nổi bật. Dọc theo tường thành, hàng rào khu cư dân, những con sóc cong đuôi chạy đi chạy lại rồi lại dường như để ngắm nghía và suy nghĩ. Những con sóc này từ rừng chạy vào khu dân cư nhưng chúng không có biểu hiện nào chứng tỏ chúng ở trong rừng.


Rừng ở Canada rất đặc biệt. Rừng chỉ là những rẻo mỏng xen lẫn khu cư dân. Nó không rộng bạt ngàn như rừng nhiệt đới và thân cây to ba bốn người ôm.  Chẳng ai vào rừng đốn củi, săn thú. Các cây ở đây không có tên chủ nhân xí phần như ở Việt Nam. Cây cối nhỏ nhắn , thân to lắm bằng bắp vế , cành lá như những chiếc đũa bếp. Mùa đông thì rừng cây tàn lụi, trơ thân gầy, không còn chút lá. Tất cả không gian đều xám xịt rồi tuyết phủ trắng.


Người dân Canada sống như thế nào khi mùa đông đến? Trước khi tôi đến Canada, người anh họ của tôi ở Canada về cho biết Canada lạnh lắm. Ra ngoài trời một lúc thì cái tai như muốn rớt khỏi đầu. Lẽ dĩ nhiên người Canada phải bận áo coast dày cộm, cổ quấn khăn len, tay mang găng. Các bà các cô đội mũ che đầu, không có cảnh khoe mông, khoe ngực như ở Việt Nam. Các bà Trung Đông thì mặt bịt khăn chừa hai con mắt, áo chùng hai ba lớp và quần dài cũng hai ba cái, kín đáo thật.


 Trong nhà, cơ quan, các thương xá , trên xe bus, xe hơi... luôn có khí nóng (heat) . Còn ở Anh, Pháp, Mỹ không có khí nóng  vì nơi đây không lạnh lắm cho nên mùa đông năm 2016  lắm nơi chết rét. . Khí nóng khắp nơi ngay cả ở đường dẫn ống nước và đường dây điện để bảo đảm khí lạnh không làm bể ống nước hay làm đông đá, nước không chảy được. Nói như vậy đề các vị ngoài Canada hiểu sự tốn kém của Canada để bảo vệ đời sống nhân dân ở đây.


Đặc biệt dân da đỏ ở miền cực bắc cực lạnh.  Vì thiếu cơ sở vật chất xây dựng, vì vậy nhà ở không được làm bằng gỗ trừ khi chúng được lấy từ nơi khác. Vào mùa đông, họ sống trong những ngôi nhà được xây bằng tuyết, được gọi là "igloos", trong khi vào mùa hè khi tuyết tan, họ sống trong lều làm bằng da động vật. Nguồn thực phẩm chủ yếu là thịt. Cá voi, hải cẩu và hải mã là một số thực phẩm chủ yếu của người da đỏ. Vào mùa hè, thịt được sấy khô và bảo quản an toàn dưới đá. Thịt được ăn sống vì ánh sáng lửa gần như không thể dùng trong  môi trường lạnh. Đàn ông săn bắt đủ thức ăn để nuôi sống cả cộng đồng.

Quần áo truyền thống của người Inuit được làm bằng lông thú và da, ấm và không thấm nước. Da động vật cũng được sử dụng để làm giầy ủng. Họ mặc một chiếc áo khoác lớn được gọi là "parka" để bảo vệ thân thể khi mùa đông đến. Inuits đang dần dần áp dụng lối sống hiện đại và thay đổi cách sống của họ. Vấn đề chính mà họ đang đối mặt là sự nóng lên toàn cầu, ảnh hưởng đến môi trường của họ.





Con người dùng nhiệt để chế hàn, dùng thủy trị hỏa nhưng có lúc dùng hàn tri hàn như người Inuit làm nhà bằng băng chống lạnh và người châu Phi và Trung Đông mặc nhiều quần áo để thân thể bôc nóng chảy mổ hội hạ nhiệt cơ thể.
 Có lẽ ngày xưa người da đỏ đã đào hầm ở dưới đất chống lạnh cho nên ngày nay Canada thường xây nhà có một phần trên mặt đất, một mặt dưới mặt đất. Phần này gọi là "basement", người bên Mỹ qua chơi lấy làm kỳ lạ và thich thú.

Liên Hợp Quốc dự báo dân số thế giới sẽ gấp 5 lần hiện nay vào năm 2300. Điều đó có nghĩa các thành phố sẽ trở nên đông đúc đến mức nghẹt thở. Đến năm 2050, ít nhất 2/3 dân số sẽ tập trung chủ yếu ở các thành phố lớn. Tuy vậy, một giải pháp căn cơ được nhiều nhà khoa học tính toán tới, đó chính là xây dựng nhà dưới lòng đất, cho dù đó là dưới một ngọn đồi hay một vách đá. Hiện đã có rất nhiều thành phố đang xây dựng không gian ngầm dưới lòng đất để tăng quỹ đất sử dụng.



  Trên khắp thế giới, bạn cũng có thể chiêm ngưỡng những công trình dưới lòng đất rộng lớn và khác biệt đến mức khó tin.  Đó là Khách sạn Iconic Santorini tại làng Imerovigli, Hy Lạp; Nhà đá nằm cheo leo trên những vách đá tại tỉnh Nevsehir, Thổ Nhĩ Kỳ; Khách sạn 5 sao Les Hautes Roches được xây dựng bên trong một vách núi đá vôi. Các phòng được thiết kế và trang trí hướng ra sông Loire (sông Loa) tại Pháp.



Người ta tưởng rằng tuyết dày, tuyết lạnh như vậy thì không còn sinh vật nào sinh sống. Thực vật thì trút bỏ màu áo xanh đến mùa thu thì chuyển sang vàng rồi đỏ rồi rơi xuống hòa lẫn vào tuyết. Chỉ còn thân cây cằn cỗi trơ với thời gian. Vẫn là chịu đựng và chờ đợi thời gian. Đến mùa hè, cây lại đâm cành nẩy lộc, và trong vài tháng rừng cây lại xanh. Ngày tháng ngồi ngắm rừng cây, tôi thấy chúng vẫn nhỏ nhưng  cao hơn, cứ cao vút. Cứ mùa đông tàn như hè lại xanh tươi. Cuộc sống cứ theo luật luân hồi biến dịch mãi không thôi.



Những con thú như chó sói, gấu trắng, hải cẩu, chim cánh cụt, tuần lộc Caribu, Chồn Ermine thì vẫn đi lại trên tuyết vào những ngày tuyết đổ và lạnh dưới 30 dộ âm. Một số động vật có lẽ đào hang ở trong rửng như loài sói, loài sóc. Sóc  có nhiều loại,   bao gồm sóc cây, sóc đất, sóc chuột, macmot (bao gồm cả macmot châu Mỹ) và sóc bay thật sự. Sóc bay đuôi vảy châu Phi thuộc về họ Anomaluridae và không phải là sóc thật sự của họ Sciuridae. Họ Sciuridae được tìm thấy gần như trên mọi châu lục, ngoại trừ Australasiachâu Nam Cực.

Tiếng Anh là squirrel còn tiếng Việt có nhiều tên. Người ta còn gọi  soc là  sóc cáo, chuột sóc, người Trung quốc gọi là Tùng thử ( chuột ở cây thông). Loài sóc ở trong hang thì mùa thu ăn nhiều và thực hiện đông miên suốt 8 tháng; cho đến khi nó ló đàu khỏi hang, thấy cái bóng của cái đuôi,  nó biết  sáu tuần nữa mới sang xuân, nó bèn vào hang ngủ tiếp.Sau 6 tuần, nó mới tái xuất giang hồ!.. .
Có giống chuột chũi (European mole)  hình dáng giống sóc nhưng không có đuôi  như sóc nhưng cũng ở hang và đông miên như sóc.

Những con sóc, những con quạ, những con chim  nhỏ vẫn bay trong tuyết khi nắng vừa lên hay cả trong mưa bay! Những con bồ câu thường trú ngụ trong những nhà thờ hay những khu nhà lầu của các nhà triệu phú. Nhà thờ hay lâu đài ,dinh thự thường có những lỗ hổng đủ cho các loài chim bay vào ẩn náu qua mùa đông lạnh.

 Còn loài cá, loài chim thì sao trong mùa đông Bắc Mỹ?
Vào những tháng mùa đông lạnh giá, các hồ và sông đóng băng khi hình thành băng. Tuy nhiên, cá và các loài thủy sinh khác vẫn tồn tại. Động vật như hải cẩu, chim cánh cụt, cá mút và nhiều loài chim biển là tất cả những người ăn cá. Họ sống ở Bắc Cực và Nam Cực, giữa các băng tuyết. Đất đai hoàn toàn bị đóng băng. Tuy nhiên, những con vật này sống trong khu vực này. 


 Vào những tháng mùa đông lạnh giá, các hồ và sông đóng băng . Tuy nhiên, cá và các loài thủy sinh khác vẫn tồn tại. Động vật như hải cẩu, chim cánh cụt, cá mút và nhiều loài chim biển 
vẫn sống trong sông biển và băng tuyết.

Đất đai hoàn toàn bị đóng băng. Tuy nhiên, những con vật này sống trong khu vực này. Theo tôi nghĩ có hai loại. Một loại chim và cá di cư. Khi mùa đông đến, chúng sẽ chuyển về Nam. Còn một loại khác thì bám trụ mà sống. Có những loài cá, loài chim sống phi thường, coi khinh tuyết lạnh như cá voi, chim cánh cụt. Một số áp dụng thuật đông miên. 


Một số loài cá tuyết, cá nheo và cá cực có tỷ lệ trao đổi chất giảm và tạo ra các phân tử chống đông gọi là glycoprotein để làm giảm điểm đông của dịch cơ thể. Người ta có thể nhìn vào nó như là một phiên bản bí ẩn của con gấu ngủ đông, một chiến thuật sống sót đã thấy những người bạn vây cá này sống lâu hơn nhiều sinh vật khác trên trái đất. 

 Một số sinh vật ngang nhiên sống trên băng tuyết nhưng một số sống dưới lớp băng tuyết vì dưới đó vẫn có nhiệt độ ấm áp cho loài thủy sinh. Mùa tuyết,  chỉ có lớp trên cùng của hồ hoặc sông đóng băng. Dưới lớp trên cùng đông lạnh, nước vẫn ở dạng lỏng và không đóng băng. Ngoài ra, oxy bị mắc kẹt dưới lớp băng. Kết quả là, cá và các loài động vật thủy sinh khác có thể sống thoải mái trong hồ và ao hồ đông lạnh. Vì thế xuân về, chúng ta vẫn có cá ăn là  là do nguyên nhân này. Võ Kỳ Điền có bài  CÂU CÁ XỨ LẠNH rất hay.

Còn các loài côn trùng như ong bướm, sâu bọ thì sao? Loài ong thì cố thủ trong tổ ong. Còn các côn trùng khac phải chết hết hay sao? Không thể chết hết vì khi xuân hạ đến vẫn có bướm, ong, sâu bọ. Vậy trong mùa đông chúng ở đâu?Có thể cơ thể côn trùng chịu đựng đuợc  sự lạnh dưới không độ. Cơ thể của chúng có thể siêu lạnh (đạt đến nhiệt độ dưới mức đóng băng) mà không tạo thành băng đá gây hại cho tế bào. Sự tồn tại của chúng là trứng nằm trong lá cây, trong đất và trong tuyết, đến xuân hạ thì nở.  Trứng rệp có thể được tìm thấy trong các nụ hoa của cây gỗ. Giun đất chui ra như trứng trong bao năm nay. Những con sâu bướm lều dành mùa đông như những quả trứng trên cành cây

Tắm nắng
. 
Nhiều loài côn trùng như bướm áo choàng tang và bọ cánh cứng đậu mùa đông  thì  được bảo vệ như dưới vỏ cây và lá rơi. Các bọ rệp mẹ đẻ trứng vào mùa đông trong các đàn bò dưới tán cây hoặc củi. Bọ cánh cứng  nhiều màu sắc tìm kiếm một điểm nóng trong nhà của dân chúng để chờ mùa xuân.Còn những loài sâu bọ nhỏ xíu thì sao? 


Tôi nghĩ chúng đã có hang ẩn sâu trong lòng đất ấm áp. Tại Việt Nam, tôi thấy trong sân nhà tôi ở quê có nhiều hang nhỏ bằng mũi kim. Chúng tôi thường lấy cỏ non làm mồi câu thả xuống và kéo lên được những con sâu bé nhỏ, trắng hếu. Thật vậy, loài côn trùng nhỏ ở hang sâu dưới mặt đất. Ở Việt Nam khi xuân về những giống rươi từ lòng đất nổi lên kín ruộng đồng. Như vậy lòng đất là sào huyện của động vật và côn trùng vậy.


Nói chung, thiên nhiên khắc nghiệt nhưng muôn loài vẫn khắc phục đưọc . Luật vũ trụ tuần hoàn biến dịch hết bỉ đến thái hết suy đến thịnh, trời nào phụ ai và ai chẳng có cơ hội tồn tại nếu biết kiên trì phấn đấu.

No comments: