Monday, February 27, 2017

TỤC THỜ LINGA TẠI VIỆT NAM

Cận cảnh miếu Đụ Đị thờ “linh vật” nam nữ

Ngôi miếu này thờ bà Ngô Thị Thanh - người có công dạy dân làng múa hát, chơi trò chơi và làm lễ hội. Chính bởi những trò chơi rất “khác biệt” nên người dân gọi bà là “bà Đụ Đị” cái tên mang ý nghĩa phồn thực, ông Nguyễn Thành Ngữ (70 tuổi) – người trông coi miếu cho hay. Miếu Trò làng Trám (còn có tên là miếu Đụ Đị), xã Tứ Xã, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ. Nơi đây hằng năm cứ vào đêm 11, rạng sáng 12 tháng Giêng, dân làng lại tổ chức vui chơi, thực hiện nghi lễ tái hiện cảnh giao hợp của đàn ông và đàn bà với mong muốn mùa màng tốt tươi, con người sinh sôi nảy nở.


can canh mieu du di tho “linh vat” nam nu hinh anh 2

Ông Nguyễn Thành Ngữ (70 tuổi) – người trông coi miếu (còn gọi là cụ từ) cho biết, miếu thờ bà Ngô Thị Thanh - bà là con của quan triều đại Hùng Vương, khi bà về nơi đây là rừng rậm, bà khai hoang lập ấp, chiêu dân, dạy dân làm nghề.
alt altcan canh mieu du di tho “linh vat” nam nu hinh anh 3

Theo cụ từ, tên miếu Đụ Đị là người ta phiên âm ra như vậy. Nguyên bản của lễ hội xưa cũng như bây giờ, khác một chút là ngày xưa người dân tham gia lễ hội tự sáng tác ra các câu hát, câu văn, thêm vào cho phong phú. Trong miếu gắn bảng có 3 chữ nho được dịch là “tối mật”.
alt altcan canh mieu du di tho “linh vat” nam nu hinh anh 4

"Năm 1992 có quyết định phục dựng lại của Sở VH-TH Phú Thọ (Vĩnh Phú lúc bấy giờ), đến năm 1993 chúng tôi xây dựng lại, từ năm 1993 chúng tôi thường tổ chức lễ hội", cụ Ngữ nói.
alt altcan canh mieu du di tho “linh vat” nam nu hinh anh 5

Ngày trước, người được chọn làm lễ mật phải là trai chưa vợ, gái chưa chồng, con nhà khá giả, gia giáo. Nhưng ngày nay vì thanh niên thẹn thùng nên thường chọn các cặp vợ chồng đã có con cái để làm lễ.
alt altcan canh mieu du di tho “linh vat” nam nu hinh anh 6

Sau lễ mật là lễ tháo khoán. Ngày xưa nơi đây là rừng rậm, khi các cụ hô “tháo khoán” thì các đôi nam nữ được tìm hiểu nhau tự do nhưng bây giờ lễ tháo khoán đã khác xưa rất nhiều.
alt altcan canh mieu du di tho “linh vat” nam nu hinh anh 7

"Linh vật" nõ (bộ phận sinh dục nam) và nường (bộ phận sinh dục nữ) chỉ đúng 0h ngày 11 tháng Giêng mới được đem xuống. Ngày thường, tuyệt đối không ai được đem xuống.
alt altcan canh mieu du di tho “linh vat” nam nu hinh anh 8

Theo quan niệm, người nào nhìn được nõ, nường và cảnh "tình phộc" trong lễ hội Linh tinh tình phộc thì cả năm sẽ gặp may mắn.
alt altcan canh mieu du di tho “linh vat” nam nu hinh anh 9

Cụ Ngữ cho biết, hai linh vật này ngày xưa không còn. Năm 1993 khi phục dựng lại lễ hội, dân làng mới làm lại cái mới bằng gỗ mít, sơn màu cách gián.Trong ảnh, chủ lễ lần lượt lấy hai linh vật, người con trai cầm cái nõ bằng gỗ to như cái dùi...
alt altcan canh mieu du di tho “linh vat” nam nu hinh anh 10
.
người con gái cầm cái nường màu đỏ, to như cái quạt.
alt altcan canh mieu du di tho “linh vat” nam nu hinh anh 11

Khi đèn tắt đồng thời vang lên khẩu lệnh của cụ chủ lễ “linh tinh tình phộc”. Sau khẩu lệnh, đôi nam nữ “phộc” sinh thực khí bằng gỗ vào nhau 3 lần. Họ tin rằng nếu đôi trai gái đâm trúng cả 3 lần thì năm đó, âm dương hòa hợp, mùa màng bội thu.
alt altcan canh mieu du di tho “linh vat” nam nu hinh anh 12

Lễ mật xong, cụ chủ lễ hô to “tháo khoán”, lúc này, các đôi trai gái trong làng được “tự do yêu đương”, thỏa sức làm “chuyện trai gái” nếu muốn.
alt altcan canh mieu du di tho “linh vat” nam nu hinh anh 13

Ngày ngày, ông Ngữ mở cửa từ sáng sớm đến khoảng 9h tối cho dân làng vào thắp hương. Từ ngày phục dựng lại lễ hội đã có 4 cặp vợ chồng tham gia diễn cảnh vợ chồng làm “chuyện ấy”.
alt altcan canh mieu du di tho “linh vat” nam nu hinh anh 14

"Qua nhiều năm gìn giữ, khôi phục. Năm nay (2017), lễ hội Trò Trám chính thức được chứng nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia khiến chúng tôi hết sức vui mừng. Đây là điều mong muốn của nhiều thế hệ người dân xã Tứ Xã, từ đời cha ông chúng tôi đến nay", cụ Ngữ hào hứng nói

Lễ hội “Linh tinh tình phộc” hay còn gọi là “Lễ hội Trò Trám” được tổ chức thường niên vào các ngày 11 và 12 tháng Giêng hằng năm. Tại lễ hội này, điểm hấp dẫn và thu hút sự quan tâm của du khách thập phương nhất đó là Trò Trám và Lễ mật tại miếu Trò (còn gọi là miếu Đụ Đị) - xã Tứ Xã, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ.
Đây là lễ hội tôn vinh tín ngưỡng phồn thực của cư dân nông nghiệp, hiện đang được người dân ở đây trân trọng gìn giữ. Các nhà văn hóa cũng đánh giá đây là “lễ hội đáng quý”, mang đậm tính dân tộc, may mắn được khôi phục lại từ năm 1993.
Tuy nhiên, nếu là “người ngoài làng” hoặc chưa hiểu rõ về tín ngưỡng dân gian phồn thực... sẽ thấy lễ hội có phần “dung tục”.

Đu cửa miếu Đụ Đị xem “chuyện ấy” lấy may Muốn được may mắn cả năm, nhiều thanh niên bám, leo trèo xung quanh miếu Đụ Đị để nhìn được bộ gỗ sơn son tả bộ phận sinh sản nam nữ và cảnh "quan hệ" trong lễ hội “Linh tinh tình phộc” tại Phú Thọ.
 
du cua mieu du di xem “chuyen ay” lay may hinh anh 1

Tối 7/2, hàng nghìn người dân quanh vùng và du khách thập phương đã về xã Tứ Xã, huyện Lâm Thao (Phú Thọ) để tận mắt chứng kiến lễ hội Trò Trám hay còn gọi là “Linh tinh tình phộc” diễn ra vào lúc nửa đêm (tức đêm 11 rạng sáng ngày 12 tháng Giêng Âm lịch)
alt altdu cua mieu du di xem “chuyen ay” lay may hinh anh 2

Trước khi diễn ra Lễ mật trong miếu Đụ Đị, hàng nghìn người dân háo hức đứng, ngồi tạo thành một vòng tròn trước miếu để xem diễn Trò Trám với hoạt cảnh vui nhộn gắn liền với bốn nghề chính: sĩ, nông, công, thương
alt altdu cua mieu du di xem “chuyen ay” lay may hinh anh 3

Mỗi câu hát, trò chơi đều chứa đầy bí ẩn ý làm người xem phải tưởng tượng đến bộ phận sinh sản nam nữ và “chuyện yêu”
alt altdu cua mieu du di xem “chuyen ay” lay may hinh anh 4

Trò Trám luôn hấp dẫn khiến người xem cười nghiêng ngả
alt altdu cua mieu du di xem “chuyen ay” lay may hinh anh 5


Bà Nguyễn Thị Cam (xã Tứ xã), "nhạc trưởng" đêm diễn đặc sắc này cho biết: "Năm 1993 khôi phục lễ hội, tôi rất tự hào bởi lễ hội mang nét đặc trưng riêng không ở nơi nào có . Năm nay, lễ hội Trò Trám được chứng nhận di sản văn hóa phi vật thể Quốc Gia, dân làng càng phấn khởi, chuẩn bị mọi khâu chu đáo hơn những năm trước".
alt altdu cua mieu du di xem “chuyen ay” lay may hinh anh 6

22h đêm, Trò Trám kết thúc, nhiều người dân về nhà ngủ. Thời điểm này, các cụ cao niên bắt đầu tế lễ với các nghi thức linh thiêng đến gần 0h
alt altdu cua mieu du di xem “chuyen ay” lay may hinh anh 7

Bà Khổng Thị Thành 62 tuổi (xã Tứ Xã) chia sẻ: Ngày xưa mới khôi phục năm 1993, lúc đó tôi và ông nhà tôi là hai người đầu tiên đóng Lễ mật, lúc đó nhiều thanh niên vì xấu hổ nên không muốn đóng cảnh Lễ mật
alt altdu cua mieu du di xem “chuyen ay” lay may hinh anh 8

Năm nay vợ chồng anh Chử Đức Chiến và Bùi Thị Thanh Huyền được chọn là người thực hiện nghi thức làm “chuyện ấy” tại miếu Trò
alt altdu cua mieu du di xem “chuyen ay” lay may hinh anh 9

Đúng 0h, chủ từ Nguyễn Thành Ngữ (78 tuổi) làm lễ tế, bắt đầu buổi “Lễ Mật”. Hai linh vật bằng gỗ son tả bộ phận sinh sản nam nữ được đựng trong một chiếc hòm màu đỏ
alt altdu cua mieu du di xem “chuyen ay” lay may hinh anh 10
alt altdu cua mieu du di xem “chuyen ay” lay may hinh anh 11

Sau ba tiếng hô “Linh tinh tình phộc” của ông chủ tế, vợ chồng anh Chiến đã hoàn thành nghi thức trong đêm tối. Trong nghi lễ Mật, người con trai cầm nõ (bộ phận sinh dục nam) bằng gỗ, to bằng cái dùi, sơn màu đỏ đâm thẳng vào cái nường (bộ phận sinh dục nữ, bằng gỗ, sơn đỏ).Với người dân nơi đây, nghi lễ Linh tinh tình phộc thường được trêu đùa là trò người lớn
alt altdu cua mieu du di xem “chuyen ay” lay may hinh anh 12
alt altdu cua mieu du di xem “chuyen ay” lay may hinh anh 13 altdu cua mieu du di xem “chuyen ay” lay may hinh anh 14
Cảnh tượng hỗn loạn bên ngoài, người dân đu, bám lên xà, cột của miếu để xem nghi thức làm “chuyện ấy”. alt altdu cua mieu du di xem “chuyen ay” lay may hinh anh 15
Kết thúc lễ hội Trò Trám người dân ngồi thụ lộc trước khuôn viên miếu

Lễ hội “Linh tinh tình phộc” hay còn gọi là “Lễ hội Trò Trám” được tổ chức thường niên vào các ngày 11 và 12 tháng Giêng hằng năm. Tại lễ hội này, điểm hấp dẫn và thu hút sự quan tâm của du khách thập phương nhất đó là Trò Trám và Lễ mật tại miếu Trò (còn gọi là miếu Đụ Đị) - xã Tứ Xã, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ.
Đây là lễ hội tôn vinh tín ngưỡng phồn thực của cư dân nông nghiệp, hiện đang được người dân ở đây trân trọng gìn giữ. Các nhà văn hóa cũng đánh giá đây là “lễ hội đáng quý”, mang đậm tính dân tộc, may mắn được khôi phục lại từ năm 1993.
Tuy nhiên, nếu là “người ngoài làng” hoặc chưa hiểu rõ về tín ngưỡng dân gian phồn thực... sẽ thấy lễ hội có phần dung tục.
__._,_.___
 

No comments: