Monday, November 7, 2016

HỒ VĂN CHÂM *TRẦN HỒNG CHÂU*

BS. HỒ VĂN CHÂM * ĐƯỜNG ĐI KHÔNG ĐẾN

Cảm Nghĩ Về
Đường Đi Không Đến
Minh Vũ Hồ Văn Châm


Viết thay lời tựa cho hồi ký ‘Đường Đi Không Đến’ của Xuân Vũ xuất bản lần đầu năm 1973 tại Sài Gòn. Bài viết đã lâu, nhưng được đưa vào đây vì phản ánh trung thực cảm nghĩ của tác giả về thân phận người Việt Nam yêu nước quốc gia chủ nghĩa thời trước, thời đó, và thời nay).
Tôi nghĩ rằng khi đọc xong hồi ký vượt Trường Sơn này của nhà văn Xuân Vũ, mỗi độc giả tùy theo thân thế và tâm tư riêng biệt của mình, có thể có những cảm nghĩ rất khác nhau. Người thích phiêu lưu mạo hiểm, say mê những chân trời xa lạ, những câu chuyện sôi nổi được tác giả ghi chú rất linh động trong tập sách. Kẻ ưa mơ mộng thương cảm nổi vất vả nhọc nhằn của người vũ công có đôi bàn chân sáp đúc trầy trụa vì đá tai mèo trên những đỉnh núi cụng trời. Chính khách thời thượng gật gù khen nội dung tốt. Độc giả khó tính tặc lưỡi cho là sách tuyên truyền.
Tôi lại nghĩ rằng mỗi độc giả chúng ta, dù khen, dù chê văn tài của tác giả, dù chăm chú, dù hời hợt theo dõi diễn biến câu chuyện, đều không thể chối cãi một sự kiện hiển nhiên là nội dung cuốn sách đượm tính chất xác thực, không dài dòng lê thê, không hoa hòe hoa sói, không bịa đặt, không xuyên tạc, không phỉ báng ai mà cũng không ca tụng ai. Người viết chỉ ghi lại những điều mắt thấy tai nghe cùng những cảm nghĩ của mình trên đường vượt Trường Sơn trở về Nam thi hành nhiệm vụ giao phó. Tính chất xác thực này, những ai đã từng leo đèo vượt núi, những ai có liên hệ ít nhiều với dãy Trrường Sơn trùng điệp đều làm chứng cho tác giả. Nói một cách khác, tập hồi ký này ghi lại trung thực một đoạn đời của nhà văn Xuân Vũ trong sự nghiệp phục vụ quê hương.
Tôi gặp nhà văn Xuân Vũ giữa năm 1971, sau khi anh đã thành công vượt mọi gian khổ, vượt dãy Trường Sơn, nhưng không vượt được nỗi khủng hoảng ngày đêm dằn vặt tâm tư. Đường Đi Không Đến. Trên đường vô Nam, anh đã đến nơi đến chốn, nhưng trên đường tiến tới sự nghiệp phục vụ quê hương, đường đi đã bế tắc. Đau đớn cho anh, anh đã tiêu phí hơn hai mươi năm trời để đi trên con đường ngày nay bí lối đó. Cơn khủng hoảng thật là trầm trọng, khủng hoảng tâm thần, khủng hoảng lý tưởng.
Tôi nghĩ rằng trường hợp của nhà văn Xuân Vũ không phải là một trường hợp cá biệt. Một số độc giả chúng ta cũng như rất đông anh chị em ruột thịt chúng ta còn ở bên kia chiến tuyến ngày đêm cũng khắc khoải suy tư về một lối thoát vẹn toàn cho cơn khủng hoảng thời đại đó. Khắc khoải suy tư, khủng hoảng tâm thần, khủng hoảng lý tưởng... bởi lẽ chúng ta còn là người Việt Nam, và dòng máu sôi sục trong huyết quản chúng ta đầy ắp truyền thống hào hùng của biết bao nhiêu thế hệ tiền bối Việt Nam.
Tôi nhớ là đã nói chuyện nhiều với nhà văn Xuân Vũ về Đường Đi Không Đến của anh, của số đông chúng ta, và khuyến khích anh cố gắng vượt qua cơn khủng hoảng tâm thần để tìm đi đúng con đường vì dân vì nước. Để dẫn chứng, tôi đã tâm sự với nhà văn Xuân Vũ về việc gia tiên ngày xưa đương chức tri huyện Lệ Thủy, Quảng Bình, lúc vua Hàm Nghi xuất cung truyền hịch, đã khẳng khái treo ấn từ quan, hưởng ứng việc Cần Vương, để rồi ngậm ngùi, thống hận từ trần, tuổi chưa được bốn mươi. Sau này, gia nghiêm khăng khăng không chịu ném bút lông cầm bút sắt, tuy giữ được khí phách sĩ phu, nhưng cơn khủng hoảng lý tưởng càng trầm trọng hơn, đường đi hoàn toàn nghẽn lối.
Tôi đã nói cho nhà văn Xuân Vũ biết là kinh nghiệm dòng họ khiến cho tôi ngày nay nghĩ rằng chúng ta không thể quá khích mà cũng không thể tiêu cực. Đường đi của chúng ta phải là con đường thích nghi với hoàn cảnh năm châu họp chợ, thích nghi với trình độ kỹ thuật vũ trụ và thế quân bình lực lượng của các đại cường.
Đành rằng chúng ta yêu nước nồng nhiệt, đành rằng chúng ta lập chí lớn lao, nhưng chúng ta phải biết lượng sức dân sức nước. Yêu nước thì phải thương dân, trước hết phải lo cho dân có cơm áo. Yêu nước nhất quyết không phải là mưu đồ sự nghiệp cá nhân, mặc cho dân chúng lầm than, quê hương tan nát. Yêu nước cũng không phải là điên cuồng nhắm mắt đưa toàn dân vào con đường đãu tranh ngu xuẩn và vô vọng có thể dẫn tới hậu quả diệt quốc, diệt chủng. Yêu nưóc lại càng không phải là cưỡng bức nhân dân thắt lưng buộc bụng, nhịn đói nhịn khát để tập trung tài nguyên nhân lực vào việc dùng vũ lực mưu toan áp đặt một nền nếp suy tư và những phương thức hành động đã được đúc khuôn mà dân chúng không mong muốn. Các nhà cầm quyền Miền Bắc nên ra khỏi tháp ngà để ngẫm nghĩ về điều đó.


Tôi lại cũng nghĩ rằng yêu nước không phải là tiêu cực chống đối. Những lời phê bình vô trách nhiệm, thái độ bất hợp tác hoặc lề lối buông xuôi, chỉ biết thở ngắn than dài, ưu thời mẫn thế, không phải là phương châm hành động của con cháu những ngưòi đã xông xáo ra bắc vào nam, bình Chiêm phạt Tống, gầy dựng nên cơ đồ ngày nay để lại cho chúng ta. Yêu nước thì không thể thản nhiên nhắm mắt ngồi bất động để mặc bọn ma đầu phá hoại cơ nghiệp của cha ông. Yêu nước thì phải tích cực hoạt động, hàn gắn đổ vỡ, vun quén tinh hoa, loại bỏ bọn sâu dân mọt nước, dạy dân, nuôi dân, cho dân sinh dân trí mỗi ngày một thêm phát triển. Các bậc có tri thức tại Miền Nam tự do này nên nghĩ tới trường hợp vua Chiêu Hòa nước Nhật Bản sau ngày bại trận, đã biết hành động tích cực để đưa Nhật Bản khôi phục lại địa vị đại cường. Ai bảo hành động của vua Chiêu Hòa từ năm 1945 trở đi lại không sáng suốt và ích lợi cho quốc dân Nhật Bản như công cuộc duy tân của Minh Trị Thiên Hoàng một trăm năm về trước.
Trên con đường sự nghiệp phục vụ quê hương, đi như Xuân Vũ đi trong tập hồi ký này thì đường đi nhất định không đến, đi như Xuân Vũ đang đi ngày nay thì đường đi nhất định phải đến.
Sài Gòn ngày 3 tháng 7 năm 1973
Minh Vũ Hồ Văn Châm

HƯƠNG KIỀU LOAN * NHỮNG ÁNH SAO RƠI

Nhöõng aùnh sao rôi
Höông Kieàu Loan
7 thaùng 12, 2003 Buoåi saùng nay vaø suoát caû chieàu qua, chuùng toâi cöù phaân vaân trong quyeát ñònh ñi tieáp xuoáng Houston, hay quay trôû veà KS laïi? "OÂng boss" muoán doàn toâi vaøo quyeát ñònh ñeå sau naøy deã ñoå thöøa. Toâi laéc ñaàu laø khoâng coù yù kieán: "Anh ñi thì em ñi, anh veà thì em veà." Naêm naøo cuõng vaäy, cöù vaøo dòp nghæ Noel 16 ngaøy laø oâng aáy chæ muoán ñi TX! Naïi côù nhöõng nôi khaùc seõ coù tuyeát khoù laùi xe. Vaø nhaát ñònh khoâng chòu bay! Vaäy thì ñi ñaâu ñuôïc trong khoaûng thôøi gian ñoù? Chæ coøn xuoáng Houston, mieàn nam naéng aám, ñuùng nôi oâng aáy muoán, xuoáng thaêm gia ñình baø chò ruoät vaø baø dì ruoät ñaõ ngoaøì 90. coøn phaàn toâi laâu laâu môùi ñuôïc gheù thaêm vaøi ngöôøi baïn toâi quùy meán ôû cuøng tænh! Naêm nay cuõng vaäy, chuyeán ñi chôi muøa heø vöøa qua, môùi thaùng baåy ñaõ gaëp baø chò , baø dì roài. Vaäy maø trong döï ñònh laàn naøy thì coù ñeán chín phaàn möôøi muoán tieáp tuïc ñi nöõa, ñi thaêm nöõa!! Nhöng nhöõng côn ho, nhöõng huùng haéng cuûa caùi cuùm
ñang laûng vaûng quanh ngöôøi, nhöõng côn meät laû ngöôøi, ñaõ ngaên chaën ñuôïc yù ñònh laùi theâm 10 giôø ñi tieáp xuoáng mieàn Nam. Vaø theá laø chuùng toâi tröïc chæ quay veà nhaø. "No place is better than home", Toâi thaáy caâu naøy sao maø ñuùng vôùi yù toâi baây giôø!
2. Ngoài treân xe ñuôïc nöûa ñuôøng veà KS, toâi ñang nghó ñeán Oanh, vì chuùng toâi hay noùi chuyeän moãi cuoái tuaàn, caùi cell phoân cho ñuôïc thaû giaøn ñaáu laùo vaøo weekend. Boãng nhö coù thaàn giao
caùch caûm, toâi chöa kòp laáy caùi phoân ra khoûi ví, thì ñaõ nghe noù reo aàm ó ! Vaø tieáng Oanh vôõ oaø trong phoân xen tieáng khoùc: "HD ôi, anh Giaùm maát roài HD ôi". Oanh khoâng noùi tieáp ñuôïc
nöõa vaø toâi chæ nghe ñöôïc tieáng nöùc nôû cuûa ngöôøi baïn. Toâi cuõng laëng ngöôøi, caùi tin ñaõ ñeán quaù ñoät ngoät. Môùi noùi chuyeän vôùi nhau vaøi ngaøy qua, Oanh coøn nhaéc ñeán oâng anh thöù hai
naøy, vôùi nhieàu vui töôi. Oanh cuõng coøn khoe môùi göûi baùo VieätHome taëng anh Giaùm. Ñöôïc bieát anh aáy ñau oám ñaõ maáy naêm nay, nhöng hình nhö gaàn ñaây beänh ñaõ thuyeân giaûm nhieàu.
Theá maø… ! Cuoái cuøng, coá neùn tieáng khoùc, Oanh nhôø toâi baùo tin duøm Oanh ñeán vaøi ngöôøi thaân ôû UÙùc. Oanh cho bieát ngaøy mai, gia ñình Oanh vaø gia ñình ngöôøi anh caû cuõng seõ sang CA ñeå lo moïi
vieäc! Toâi höùa seõ laøm, vaø ngheïn ngaøo chôùp maét: "theá laø laïi moät aùnh sao baêng!"
3. Toâi nhôù naêm 2001, khi boá toâi maát, gia ñình ngöôøi baïn ñaàu tieân toâi baùo tin laø caëp Trung-Phaùn+Bích-Nga, ôû Canada. Ngaøy ñoù toâi cuõng nhö Oanh, noùi ñuôïc moät caâu roài cuõng chæ coøn laø nöôùc maét. Cho ñeán baây giôø, moãi khi nhôù hay vieát veà boá, maét toâi cuõng vaãn nhoøa ñi. Coù leõ toâi hôïp vôùi boá nhaát nhaø, hôïp vôùi boá hôn vôùi meï, cuõng coù theå toâi laø con gaùi uùt trong gia ñình, vaø ñuôïc boá cöng hôn caùc chò gaùi. toâi laïi bieát veõ gioáng boá. Laàn gaëp boá naêm 97, toâi vaãn coøn hy voïng seõ coù ngaøy ñuôïc gaëp laïi nöõa vì boá toâi coøn khoûe maïnh vaø raát minh maãn. Theá roài, tuoåi giaø nhö ngoïn ñeøn tröôùc gioù!
4. Toâi nhôù ngaøy ñuôïc coâ chaùu goïi baùo tin: " OÂng ñaõ maát roài coâ ôi!" Khi nghe tin, toâi chæ baät khoùc nhoû vaøi tieáng, roài sau ñoù khoùc thaät laëng leõ. Coù leõ ñoù cuõng laø moät caù tính cuûa toâi, chòu
ñöïng vaø nuoát nhöõng noãi buoàn, nieàm ñau ñeå töï mình gaùnh vaùc laáy, Treân ñôøi naøy, keå töø maáy naêm nay toâi ñaõ khoâng coøn ai ñeå chia xeû taâm söï nöõa. Toâi coøn laïi laø toâi vôùi moät oác ñaûo rieâng.
Hình nhö coù nhöõng haïn xaáu ñaõ ñeán vôùi ñôøi toâi, vaø neáu tin vaøo soá maïng thì coù leõ ñuùng, toâi ñang naèm trong caùi haïn xaáu 10 naêm cuûa moãi ñôøi ngöôøi. Nhöõng ngaøy chïiu ñöïng nhöõng noãi buoàn rieâng, khoâng ai chia xeû ñuôïc, khoâng ai hieåu, toâi vaãn nhaãn nhòn cho qua moät kieáp soáng.
5. Tin boá maát, nhaø truôøng cho toâi nghæ caû hai tuaàn. Toâi laøm nhöõng coâng vieäc haøng ngaøy ôû nhaø nhö ñaõ laøm töø bao laâu, toâi khoâng khoùc ñuôïc nöõa, nuôùc maét ñaõ chaûy thaät nhieàu cho nhöõng
ñau buoàn töø maáy naêm qua, ñeán nay chaéc ñaõ caïn. Veà noãi maát maùt to lôùn naøy khoùc sao cho ñuû. Toâi thaáy nhö mình khoâng coøn laø toâi nöõa. Hình nhö toâi taùch rôøi khoûi toâi? Toâi thaáy mình
nhö moät caùi boùng laëng leõ quan saùt caùi xaùc ñi ñöùùng, noùi cuôøi laøm vieäc kia, noù nhö moät hình noäm, toâi nghe noù noùi, toâi nghe noù traû lôøi, toâi thaáy noù ñi ñöùng, toâi thaáy noù laøm vieäc, nhöng
toâi khoâng ñoïc ñuôïc moät caûm xuùc naøo treân khuoân maët ñoù. Ha! noù coøn soáng ö? Sao noù soáng laøm gì? Toâi nghó noù ñaõ cheát töø maáy naêm nay roài? Maø chaéc noù cheát thaät roài, vì baây giôø caùi xaùc
ñoù tuy coù cöû ñoäng, coù aên, coù nguû, coù laøm vieäc nhö moät ngöôøi bình thuôøng, nhöng ñaõ khoâng coøn laø noù, laø con ngöôøi maø toâi ñaõ bieát truôùc ñaây! Chæ ñeâm veà, toâi môùi nghe tieáng noù thuùt
thít, vaø nhìn thaáy gioøng nuôùc maét noù chaûy öôùt caû maët goái, coøn ban ngaøy noù vaãn nhö moät hình noäm.


6. Ngaøy meï toâi maát, khi ñoù toâi xa VN ñuôïc baåy naêm, chöa moät laàn gaëp laïi, nhöng tin töùc ñuôïc bieát khaù thuôøng xuyeân do ngöôøi chò thöù hai, chò ñaõ suoát ñôøi hy sinh cho gia ñình, vaø caùc em, cho boá meï, toâi thaáy chò laø ngöôøi vaùc caây thaùnh giaù cho gia ñình. Trong nhöõng naêm khoán khoù khi keït laïi sau 75, moät tay chò may vaù laøm luïng ñeå nuoâi no ñuû caû nhaø, duøng theâm nhöõng laïng vaøng baùn daàn cho tieàn chôï, vaø vaøo nhöõng chuyeán vuôït bieân cho con trai ñeàu thaát baïi. May maø gia ñình coù ngoâi nhaø ôû ngay maët tieàn ñuôøng, ñeå coù nôi buoân baùn ñoàng ra ñoàng vaøo. Ban ngaøy chò vaát vaû may vaù, roài coøn lo côm nöôùc cho caû nhaø, nhaát laø lo naáu nuôùng kheùo sao cho boá aên ñöôïc ngon mieäng, ñeå giöõ chuùt söùc khoûe coøn laïi vì boá cuõng kieät söùc vì lo cho meï beänh hoaïn ñaõ bao thaùng ngaøy. Ban ñeâm chò laïi tuùc tröïc trong nhaø thuông ñeå chaêm chuùt meï giaø, ñoå töøng soâ phaân, vaø nuôùc tieåu, thay töøng chieác aùo, ñuùt töøng thìa suùp, chò ñaõ
thay caùc em ôû xa laøm heát moïi vieäc. Caùc em, keû thì ñi hoïc taäp caûi taïo, keû thì baän kieám soáng vôùi baày con nhoû 4, 5 ñöùa, vaø toâi thì ôû xa quaù, khoâng ñôõ ñuôïc gì cho chò ôû nhöõng vaát vaû moãi ngaøy, ngoaøi vieäc chaét boùp göûi quaø veà ñeå nhaø baùn, phuï vaøo tieàn mua thuoác men. Tuoài giaø nhö caùi xe ñaõ cuõ, nay hö nôi naøy mai hö nôi khaùc. Meï naèm lieät roøng raõ caû naêm, vaät vaõ chieán ñaáu vôùi côn ñau töøng ngaøy, töøng thaùng, roài caùi ngaøy ñònh meänh phaûi ñeán, ñaõ ñeán. Naêm 1982 ñoù toâi ñaõ khoùc ñuôïc nhieàu, nieàm ñau vôi hôn ngaøy boá maát sau naøy, khi maø tieáng khoùc ñaõ laø nhöõng naác ngheïn cuûa bao noãi buoàn khaùc choàng chaát ñeø naëng trong taâm. Vaø roài suoát bao naêm, nhöõng kyû nieäm xöa veà gia ñình vaãn hieän veà trong nhöõng giaác nguû, toâi thöôøng naèm mô thaáy meï, nhieàu giaác mô ñaõ tôùi nhö chuyeän thaät xaåy ra trong nhöõng ngaøy toâi coøn ñoäc thaân ôû nhaø, nhöõng dòp gioã teát, caû nhaø vui tiuù tít, hoï haøng ñeán thaät ñoâng. Boá meï toâi ñeàu laø vai lôùn
nhaát trong hoï, do ñaáy vaøo nhöõng dòp gioã beân noäi hay beân ngoaïi laø con chaùu, chuù, baùc, co,â dì ôû moïi nôi ñoå veà quaây quaàn tuï hoïp ñeán caû tuaàn, troø chuyeän suoát ñeâm. Khi tænh daäy, toâi thaáy mình huït haãng! Toâi hoaøn toaøn coâ ñôn ôû nôi xöù laïnh leõo naøy, khoâng moät ngöôøi thaân phiaù beân toâi duø laø ôû xa treân ñaát Myõ trong nhöõng naêm ñoù. Toâi khoâng coù moät nôi ñeå nöông naùu taâm hoàn.
7. Ngaøy ... thaùng… ... Nhôù laïi maáy hoâm tröôùc anh "Ngoan Ñoàng" coøn email ñuøa raèng: "nhôø Hoaøng Dung, maø anh ñaõ lieân laïc laïi ñöôïc vôùi gia ñình ngöôøi baïn thaân quyù, moät ngöôøi baïn maø anh haèng tìm kieám töø bao naêm. Ôn cao ñöùc daày naøy, anh bieát laáy gì ñeàn ñaùp…" Toâi chöa kòp vieát thö : "xí " anh, ñuùng laø Laõo Ngoan Ñoàng, luùc naøo cuõng… nhö vaäy! Caùi gì maø "ôn cao ñöùc daày?" noùi quaù lôøi! Gheùt! Gheùt …. Thì nay toâi thaáy lôøi anh "ca" coù leõ ñuùng, anh "Ngoan Ñoàng" ñaõ lieân laïc ñuôïc vôùi anh Giaùm suoát caû thaùng trôøi, hai ngöôøi ñaõ phoân vaø email qua laïi. Coøn gì vui suôùng hôn khi ta tìm laïi ñuôïc ngöôøi baïn tri kyû cuûa moät ñôøi. Coù nhöõng tình baïn duø cho khoâng bao giôø gaëp laïi, nhöng söï thaân thöông, quyù meán ñaõ nhö ñöôïc khaéc saâu vaøo taâm khaûm, ñeå vónh vieãn nhôù thöông veà nhau. Toâi ñoaùn tình thaân giöõa anh vaø anh Giaùm cuõng gioáng nhö toâi vôùi Oanh vaäy. Chuùng toâi chôi vôùi nhau ngay töø ngaøy buôùc chaân vaøo Tröng Vöông, nhö nhöõng con chim non bôõ ngôõ ôû ngöôõng cöûa trung hoïc naêm ñaàu, ngoâi tröôøng noåi tieáng cuûa thaønh phoá Saøigoøn ngaøy ñoù vôùi nhöõng kyû luaät gaét gao cuûa moät ban giaùm hieäu. Chuùng toâi thaân nhau ngay töø naêm ñeä thaát, tình baïn keo sôn moãi ngaøy moät ñaäm, trong lôùp thì ngoài cuøng baøn, ra chôi laïi ñi vôùi nhau, chia nhau töøng goùi taàm duoät chua daáu ñöôïc trong caëp, chia nhau töøng quaû xí muoäi nhoû, cho nhau muôïn ñoïc nhöõng cuoán truyeän hay neáu ñöùa naøo coù ñuôïc, cho nhau xem nhöõng taám hình môùi daønh duïm ñöôïc tieàn ñeå ñi chuïp ôû tieäm. Toâi nhôù naêm ñeä luïc, toâi coù caùi hình maëc aoù daøi ngoài ôû chieác gheá maây to, beân chaäu troàng caây ñaøo lôùn, trong tieäm chuïp hình Maïnh Ñan, böùc hình ngoài ra daùng ngöôøi lôùn gheâ laém, böùc hình laøm toâi "giaø"ø nhö hoïc sinh lôùp ñeä nhò, ñeä nhaát. Oanh cöù ñuøa baûo toâi coi gioáng baø Phaùn. Môùi ñaây noùi chuyeän, Oanh nhaéc laïi, hai ñöaù cuøng cöôøi. Vaø cuõng nhôø Oanh cho laïi toâi maáy taám hình thuôû hoïc troø ngaøy xöa toâi ñaõ taëng Oanh, maø toâi nhìn laïi thaáy mình thuôû xa xöa töôi ñeïp. Qua bao bieán ñoåi cuûa thôøi cuoäc, maáy chuïc naêm roài, Oanh vaãn coøn giöõ chuùng nguyeân veïn ñeå trao taëng laïi cho baïn. Trong khi ñoù, toâi laø keû chaïy töø naêm 75, laïi khoâng coøn ñuôïc moät hình aûnh naøo ngaøy xöa. Nhöõng böùc hình baïn beø ñaõ cho muôïn laïi ñoù, ñoái vôùi toâi chuùng quùy hôn taát caû nhöõng moùn quaø naøo khaùc hieän giôø!
8. Töø tình baïn cuûa tuoåi nhoû, quyù meán nhau maø laây ñeán nhöõng ngöôøi lôùn trong gia ñình, caùc anh chò cuûa Oanh ñeàu bieát vaø vaãn nhôù ñeán toâi. Ngöôïc laïi, gia ñình beân toâi cuõng nhö vaäy, Toâi coù maáy ngöôøi baïn thaân, caû nhaø ñeàu bieát. Caùc baïn thaân cuûa toâi cuõng coøn nhôù roõ töøng baø chò, vaø caäu em trong ñaïi gia ñình toâi. Veà phía Oanh, toâi vaãn hình dung ñuôïc chò Yeán, chi Giao, anh NL, vaø nhaát laø anh Giaùm, anh chæ hôn chuùng toâi vaøi tuoåi, nhöng anh raát ñaïo maïo, anh ñaõ ra daùng laø oâng thaày ngay töø ngaøy anh ñang laø sinh vieân cuûa tröôøng Ñaïi Hoïc Sö Phaïm. Anh vaãn goïi chuùng toâi laø coâ, moãi laàn laïi nhaø chôi gaëp anh, laø anh ñeàu thaêm hoûi vieäc hoïc. Anh thöôøng quan taâm ñeán vieäc hoïc cuûa chuùng toâi, tieác laø nhaø xa, toâi ñaõ chaû ñuôïc anh keøm toaùn. Toâi vaø Oanh gaàn nhau töø ñeä thaát ñeán ñeä töù, qua ñeä tam thì chia ban. Oanh gioûiù toaùn, chaêm hoïc, neân choïn ban A, Toâi thích mô moäng , sôï toaùn, chui vaøo ban C ñeå truù nguï.
.
9. Toâi coøn nhôù nhöõng laàn xin ñuôïc tieàn meï, ñeå ñi xe lam ñeán thaêm baïn beø dòp heø, leo leân caùi xe lam nheùt ñaày haønh khaùch nhö nhoài caù hoäp. Moãi baêng gheá hai beân ngoài khoaûng naêm ngöôøi, baùc taøi thì laùi xe nhö ma ñuoåi, ñoâi khi gaëp baùc taøi naøo laùi cao boài thì lieäng qua lieäng laïi khieán haønh khaùch nhö muoán bò vaêng khoûi gheá ngoài. Cho neân toâi phaûi moät tay giöõ ví, vaø tay kia phaûi naém chaët vaøo caùi then saét daøi ñuôïc gaén doïc ôû giöõa traàn mui xe. Neáu khoâng , moãi laàn baùc taøi queïo khuùc cua, hay thaéng gaáp, laø toâi daùm bò vaêng xuoáng saøn xe laém vì loái chaïy xe ñaëc bieät cuûa maáy baùc taøi xeá naøy. Hoâm naøo haønh khaùch toaøn laø caùc baø ñi chôï thì coøn ñôõ khoå, chöù gaëp maáy ngöôøi ñi buoân baùn, thì choã ñeå chaân ñuôïc chia xeû vôùi nhöõng thuùng haøng, chaân bò eùp, teâ cöùng! Ngoaøi ra tieáng xe lam noå ñaõ to coøn ñuôïc hoaø aâm vôùi ñaùm gaø vòt keâu quang quaùc. Nghe nhöõng aâm thanh thaät nhöùc ñaàu. Khi xuoáng ñuôïc nôi mình muoán ñeán thì vaït aoù daøi ñaõ bò nhaàu naùt.
10. Muøa heø cuûa SaøiGoøn naéng choùi chang, töø choã xe lam thaû toâi xuoáng, ñi vaøo ñöôïc ñeán nhaø Oanh cuõng khaù xa. Toâi nhôù coù maáy laàn ñi laïc vì maáy daãy cö xaù, nhaø naøo nhaø naáy cuõng gioáng
nhau, khoù maø nhaän dieän. Khi tìm ñuôïc ñuùng nhaø Oanh thì vöøa khaùt vöøa meät vì naéng. Oanh pha ly nuôùc chanh tuôi cho toâi uoáng, roài hai ñöùa ra caùi gheá goã daøi keâ tröôùc hieân nhaø ruø rì
taâm söï. Khoâng hieåu chuùng toâi ñaõ noùi nhöõng chuyeän gì ngaøy ñoù, nhöng chaéc chaén khoâng phaûi chuyeän boà bòch, bôûùi vì vôùi söï kieåm soaùt gaéùt gao cuûa gia ñình vaø hoïc ñuôøng, naêm ñeä tam vaø
nhò, chuùng toâi vaãn chöa coù baïn trai, maëc duø caùc chaøng CVA hay caùc sinh vieân cuûa maáy phaân khoa ñaïi hoïc vaãn ngaám ngheù. Sau naøy quen bieát cuõng chæ laø nhöõng laàn gaëp gôõ taïi nhaø,
ngoài noùi chuyeän coù ñuû gia ñình ngoài gaàn ñoù…. nghe keù!
11. Trong toâi, hình aûnh ngoâi nhaø Oanh ôû trong khu xaù Ngaõ Tö Baûy Hieàn vaãn coøn hieän roõ, truôùc nhaø coù moät caây tröùng caù ñaõ giaø, nhöng vaãn coøn ñuû söùc cho nhöõng taøng laù lôùn che boùng maùt. Vaøo muøa traùi chín, nhöõng quaû tröùng caù ñoû moïng, muøi thôm phöùc. Khi thaáy chuùng toâi ngöôùc nhìn chuùng moät caùc ao öôùc , anh Giaùm chòu khoù baéc gheá ñeå haùi cho chuùng toâi moät voác tay traùi tröùng caù. Loaïi traùi caây naøy ñeå ngöûi thì thôm, nhöng neáu aên thì khoâng thích, cho neân khi coù noù, boïn toâi chæ hít haø ngöûi maø thoâi.
12. Moät kyû nieäm nöõa veà anh Giaùm maø toâi coøn nhôù raát roõ, ñoù laø naêm ñeä töù, khi hai ñöùa ñaäu baèng trung hoïc ñeä nhaát caáp, anh duø coøn laø sinh vieân, vôùi soá tieàn hoïc boång cuûa ñaïi hoïc, anh cuõng bôùt ra ñeå thöôûng cho hai ñöaù chuùng toâi. Oanh baøn laø laáy tieàn ñi mua vaûi len, hay daï ñeå may theâm aoù laïnh dieän muøa ñoâng saép tôùi. Hai ñöùa ruû nhau may chung kieåu aoù vaø cuøng maàu cho vui. Chuùng toâi ra chôï Hoaø Höng, löôïn tôùi löôïn lui ôû daõy haøng vaûi ñaõ maáy löôït. Tính tôùi tính lui, mua len, thì caû hai ñeàu khoâng bieát ñan, mua haøng næ, thì thöù haøng vaûi ñoù chæ coù ba maàu: xanh blue ñaäm gioáng maàu xanh nhö maàu aùo maáy anh thôï maùy, roài maàu ñen, maàu duy nhaát coøn coi ñuôïc hôn hai maàu kia laø maàu vaøng… chanh !!! Thoâi thì ñaønh, maëc duø toâi vaãn meâ maàu vaøng hoaøng haäu, töùc maàu vaøng ngaû qua maàu cam chuùt xíu, nhöng laøm sao ñuôïc. Thoâi thì giöõa maáy anh muø: maàu xanh vaø ñen kia, ñaønh choïn anh choät laø maàu vaøng naøy vaäy!
Khoâng bieát ñan, thì ñaønh mua vaûi thoâi, roài veà nhôø chò toâi bieát may, seõ may duøm cho hai ñöùa.
Theá laø muøa laïnh naêm ñeä tam ñoù ôû truôøng, chuùng toâi , hai ñöùa vôùi hai aoù laïnh maàu vaøng, vaøng choeù caû moät goùc saân truôøng, vì giôø ra chôi naøo, hai ñöùa cuõng tìm nhau ñeå ñi baùch boä trong saân, khoaùc tay nhau vöøa ñi vöøa troø chuyeän. Ngaøy naøo nhö ngaøy naáy, cöù nhö caëp baøi truøng! Caû truôøng chæ coù hai caùi aùo khoaùc maàu vaøng ñaëc bieät ñoù vì "custom made" ø! Baây giôø nhôù laïi vaãn thaáy vui vaø tieác laø sao ngaøy ñoù ñaõ khoâng coù ñöôïc moät taám hình chuïp hai ñöùa vôùi caùi aoù khoaùc vaøng choùe aáy.
Vieäc anh Giaùm ñaõ chia xeû soá tieàn hoïc boång nhoû nhoi ñoù cuûa caùi thôøi ñi hoïc, ñaõ laø moät söï hy sinh vaø loøng quyù meán thaân tình anh ñaõ daønh cho em gaùi, vaø baïn cuûa em, khieán toâi vaãn nhôù maõi maõi nhö moät kyû nieäm quùy baùu caát giöõ ôû moät goùc ñôøi chaû bao giôø queân. Baây giôø anh ñaõ ra ñi vónh vieãn, toâi chöa kòp moät laàn ñöôïc troø chuyeän vôùi anh nhö anh "Ngoan Ñoàng" ñaõ laøm, cuõng chöa kòp moät laàn göûi email thaêm hoûi. Anh ñaõ "ñi" maát roài, anh ñaõ xa chuùng toâi vónh vieãn…, nhöng nhöõng kyû nieäm veà anh vaãn coøn soáng maõi maõi trong tieàm thöùc nhöõng ngöôøi yeâu quyù anh . Hoâm nay anh ñaõ naèm yeân döôùi loøng ñaát laïnh? Hay giôø naøy gia ñình vaø thaân nhaân coøn ñang suït suøi beân quan taøi anh trong nhaø quaøn?
Ñeâm nay, laø ngaøy cuoái naêm, tieáng phaùo noå reàn vang trong ñeâm giao thöøa cuûa teát Döông Lòch, hình nhö toâi nghe ñuôïc tieáng khoùc cuûa baïn mình xen tieáng phaùo? Toâi cuõng chôït nhaän ra ñoù laø tieáng khoùc cuûa chính mình.
Höông Kieàu Loan
(Dec 31/2003)

TRẦN HỒNG CHÂU * KỶ NIỆM PHÙ VÂN

kyû nieäm Phuø Vaân
Traàn HOÀng CHaâu
Tröùc Yeân Töû söông bay gioït gioït
Maây chieàu ñoïng maõi moät dung nhan.
Kính hoäi tuï thu veà löûa maét
Naâng nhaïc hoàn meâ daùng phaân vaân
Veà ñaây kyû nieäm hoàng ngoïc saéc
Ta nhôù nuï cöôøi maây ngaøn naên
Aùo töôøng vi tô trôøi löu laïc
Böôùc xuaân thu coû daïi cuùi ñaàu
Ai vaøo caøn khoân nhôù cöûa khuyeát
Maây truøng döông phaán ñoå hoaøng hoân
Baøng baïc troâi ba ngaøn theá giôùi
NHaäp ñònh roài treân nhaát ñieåm hoàng
Maây ngoït lòm saéc ngaøn vaân maãu
Chôùp bieån loøe tieàn kieáp haäu lai
Suoái thô voâ taän toùc em daøi
Moä vaân taây voïng thò thaàn chaâu
Em vöông haäu maây trôøi aân suûng
Cho ta vaøo ñaït ñaïo maét xanh
(Haïnh Phuùc Ñeán Töøng PHuùt Giaây)
Traàn HOÀng CHaâu

TS. NGUYỄN THANH LIÊM * HỒI KÝ NGUYỄN BÁ CẨN

ÑOÏC HOÀI KYÙ "ÑAÁT NÖÔÙC TOÂI"
CUÛA CÖÏU THUÛ TÖÔÙNG NGUYEÃN BAÙ CAÅN
Tieán sóNguyeãn Thanh Lieâm
Lôøi Toøa soaïn:Ñöôïc bieát nhaân dòp ñeán Toronto ñeå noùi chuyeän vôùi cöïu quaân nhaân taïi Nhaø Haøng Bright Pearl
(Hai Sö Töû), 346 Spadina Ave., hoài 5 giôø chieàu ngaøy 14/02/2004 vaø trình baøy vôùi coäng ñoàng ñeà taøi ‘’Goùp YÙù
Veà Coâng Cuoäc Giaûi Theå Cheá Ñoä Coäng Saûn Vieät Nam’’ taïi Khaùch saïn Sheraton, 123 Queen Street W. (ñoái
dieän Toronto City Hall) hoài 1 giôø tröa ngaøy 15/02/2004, cöïu Thuû Töôùng VNCH Nguyeãn Baù Caån seõ giôùi thieäu
quyeån hoài kyù chính trò cuûa oâng vöøa ra maét xong taïi San Jose, California, nôi oâng ñang cö nguï. Taäp San Khai Thaùc
Thò Tröôøng xin caùm ôn Tieán só Nguyeãn Thanh Lieâm ñaõ cho pheùp ñaêng baøi vieát cuûa oâng nhaän xeùt veà quyeån
hoài kyù maø Toøa soaïn ñöôïc bieát ñaõ ñöôïc ñoàng baøo taïi California nhieät lieät uûng hoä.”
Doøng lòch söû cuûa moät daân toäc cuõng nhö doøng yù thöùc cuûa con ngöôøi. Noù trieàn mieân troâi chaûy vôùi nhöõng
luùc im lìm, traàm laëng, vaø nhöõng luùc suïc soâi oà aït. Coù nhöõng khoaûn thôøi gian lòch söû keùo daøi trong thanh bình,
yeân oån, ngöôøi laõnh ñaïo khoâng coù gì ñeå thaéc maéc lo aâu, vaø cuõng khoâng coù nhöõng quyeát ñònh gì lôùn lao quan
troïng caàn phaûi ñaén ño suy nghó nhieàu. Nhöng cuõng coù nhöõng giai ñoaïn bieán ñoäng, nhöõng khuùc quanh lòch söû voâ
cuøng khuùc maéc gay go, ñoøi hoûi nhöõng ngöôøi laõnh ñaïo phaûi ñaët mình trong tình traïng suy tö caêng thaúng luoân
luoân. Beà saâu cuûa nhöõng suy tö , caùi nhìn vaø caùch nhaän ñònh tình hình quoác gia/quoác teá, söï löôïng ñònh hieän tình
cuûa baïn vaø thuø, söï tieân lieäu nhöõng söï vieäc seõ dieãn ra, söï tham khaûo baøn luaän giöõa nhöõng ngöôøi trong cô
quan ñaàu naõo, cuõng nhö nhöõng tính toaùn ñeå laáy quyeát ñònh quan troïng sau cuøng cuûa nhöõng ngöôøi laõnh ñaïo
trong nhöõng giai ñoaïn lòch söû cöïc kyø khoù khaên naøy ít coù khi ñöôïc ngöôøi daân beân ngoaøi thaáu trieät. Coù nhöõng
chi tieát bí aån, coù nhöõng uaån khuùc thaàm kín, coù nhöõng xung ñoät gay caán beân trong cuõng nhö nhöõng aùp löïc
naëng neà beân ngoaøi maø ngöôøi ngoaïi cuoäc khoâng nhìn thaáy heát hay hieåu bieát heát ñöôïc. Nhöõng bí aån, nhöõng
thaâm saâu ñoù phaûi ñöôïc trung thöïc phanh phui thì söï thaät lòch söû môùi phaàn naøo ñöôïc phôi baøy. Vaø leõ dó nhieân
phaûi chính nhöõng nhaân vaät trong cuoäc noùi leân moät caùch chaân thaønh thì söï thaät lòch söû môùi caøng theâm giaù trò.
Neáu khoâng thì nhaø vieát söû sau naøy laïi phaûi nhôø ñeán oùc töôûng töôïng cuûa mình nhieàu hôn ñeå boå tuùc nhöõng
khoaûng troáng, vaø trong tröôøng hôïp naøy hoï seõ trôû thaønh nhaø vieát tieåu thuyeát veà dó vaõng hôn laø moät söû gia
laøm vieäc vôùi tinh thaàn khoa hoïc. (“L’historien est un romancier du passeù” nhö ngöôøi Phaùp thöôøng noùi).
Giai ñoaïn 1945-1975 laø giai ñoaïn lòch söû voâ cuøng gay go khuùc maéc cuûa Vieät Nam ôû theá kyû XX, khoâng chæ
ñoái vôùi daân Vieät Nam maø coøn ñoái vôùi nhieàu nöôùc khaùc treân theá giôùi. Raát nhieàu nhöõng nhaân vaät quan troïng
ñaõ phaûi laøm nhöõng quyeát ñònh troïng ñaïi ñoái vôùi vaän meänh cuûa quoác gia naøy, töø Toång Thoáng, Chuû Tòch,
Thuû Töôùng, vv... cuûa caùc nöôùc lôùn nhö Myõ, Phaùp, Nga, Trung Coäng, ñeán caùc vò laõnh ñaïo trong chính phuû
Vieät Nam. Nhöng nhöõng nhaân vaät quan troïng naøy phaàn ñoâng giöõ kín nhöõng hieåu bieát nhöõng suy tö thaàm kín
cuûa hoï. Ngaøy naøo ñoù khi hoï cheát ñi hoï mang theo vôùi hoï moät phaàn cuûa söï thaät lòch söû. Cuõng coù moät ít
ngöôøi ñaõ chòu khoù noùi ra phaàn traùch nhieäm lòch söû cuûa hoï nhaát laø veà phía Myõï nhö Nixon, MacNamara,
Kissenger. Nhöng veà phía Vieät Nam thì cho ñeán giôø phuùt naøy ta chöa ñöôïc nghe tieáng noùi naøo cuûa Toång Thoáng
hay Thuû Töôùng Chính phuû. Leõ dó nhieân laø cuõng coù moät soá nhaân vaät coù cô hoäi hôïp taùc, coïng söï, ï thaân caän
vôùi nhöõng nhaø laõnh ñaïo quan troïng, cuõng ñaõ coá gaéng ghi laïi moät soá söï vieäc maø hoï ñaõ nghe thaáy hay tham döï
nhö nhöõng chöùng nhaân cuûa phaàn naøo lòch söû. Chuùng ta coù ñöôïc moät soá khoâng ít nhöõng hoài kyù cuûa caùc
töôùng laõnh nhö Traàn Vaên Ñoân, Toân Thaát Ñính, Cao Vaên Vieân, vv...vaø cuûa nhöõng chính trò gia nhö Buøi Dieãm,
Leâ Troïng Quaùt, vv...Theá heä sau naøy seõ caùm ôn hoï ñaõ goùp phaàn cuûa hoï vaøo coâng vieäc laøm lòch söû chung
cuûa daân toäc. Nhöng hoï chöa phaûi laø nhöõng nhaân vaät ñaàu naõo quyeát ñònh nhöõng vieäc toái quan troïng cuûa chính
phuû thaønh ra ngöôøi ta coøn muoán nghe thaáy theâm nhöõng chi tieát lòch söû nöõa ôû nhöõng nhaân vaät ñaàu naõo cuoái
cuøng cuûa neàn Ñeä Nhò Coäng Hoøa. Nhieàu ngöôøi mong ñöôïc thaáy hoài kyù cuûa Toång Thoáng Nguyeãn Vaên
Thieäu, cuûa Thuû Töôùng Traàn Thieän Khieâm, hay cuûa Chuû Tòch Haï Vieän vaø laø Thuû Töôùng Nguyeãn Baù Caån.
Nhöng Toång Thoáng Thieäu vaø Thuû Töôùng Khieâm khoâng ai chòu laøm vieäc ñoù. Nay Toång Thoáng Thieäu ñaõ ra
ngöôøi thieân coå, Thuû Töôùng Khieâm cuõng ñaõ giaø yeáu khoâng bieát coøn ôû laïi vôùi chuùng ta ñöôïc bao laâu, maø
duø coù ôû bao laâu nöûa oâng cuõng khoâng vieát. Raát may laø hoâm nay coøn coù Thuû Töôùng Nguyeãn Baù Caån.
OÂng laø moät trong ba nhaân vaät quan troïng trong chính phuû cuoái cuøng cuûa Vieät Nam Coäng Hoøa. Thuû Töôùng
Nguyeãn Baù Caån ñaõ vui loøng chòu khoù ghi laïi cho caùc theá heä sau caùi kho kyù öùc vaø kieán thöùc cuûa oâng veà
giai ñoaïn cöïc kyø quan troïng naøy cuûa lòch söû nöôùc nhaø. Quyeån hoài kyù “ÑAÁT NÖÔÙC TOÂI” vöøa ra maét taïi
caùc thaønh phoá San Jose, Santa Ana, Sacramento vaø San Diego cuûa California laø moät ñaùp öùng thoaû ñaùng cho
nhöõng ai ñaõ töøng mong ñôïi nhöõng döõ kieän vaø taøi lieäu bí maät haàu soi saùng cho söï thaät lòch söû ôû phaàn cuoái
cuûa neàn Ñeä Nhò Coäng Hoøa.
Veà hình thöùc trình baøy, bìa saùch “ÑAÁT NÖÔÙC TOÂI” ñuùng laø hình aûnh cuûa moät xöù noâng nghieäp, moät neàn
vaên minh ruoäng vöôøn, coù ñoàng luùa xanh cuøng nhöõng ngöôøi noâng daân lom khom phía tröôùc vaø nhöõng maûnh
vöôøn xa xa phía sau. Maøu vaøng/ñen cuûa nhöõng chöõ ÑAÁT NÖÔÙC TOÂI, bieåu töôïng cho maøu da ngöôøi daân
Vieät hay cuõng laøø maøu toå quoác Vieät Nam, noåi baät treân neàn xanh laù caây, bieåu töôïng cuûa xaõ hoäi/vaên hoùa
noâng nghieäp, gaây cho ngöôøi ñoïc moät caûm giaùc bình dò eâm ñeàm quen thuoäc cuûa queâ höông mình. Noù cuõng cho
thaáy taâm hoàn roäng raõi ñöôïm nhieàu tình caûm cuûa taùc giaû, vaø caû yù thöùc thaåm myõ nöûa cuûa ngöôøi löïa choïn
hình aûnh ñaëc bieät naøy ñeå leân trang bìa cho quyeån hoài kyù chính trò cuûa mình. Ngöôøi ta khoâng ngôø nhaø chính
trò/haønh chaùnh Nguyeãn Baù Caån laïi cuõng mang taâm hoàn ngheä só ñeán nhö vaäy.
Nhan ñeà cuûa quyeån saùch vaø hình aûnh ôû trang bìa laøm cho ngöôøi ñoïc coù caûm tình ngay vôùi taùc phaåm. Trònh
troïng môû ra trang ñaàu, ngöôøi ñoïc chaéc phaûi ñeå yù ngay ñeán caâu “Ñeå vinh danh quaân, daân, caùn, chính Vieät Nam
Coäng Hoøa, nhöõng ngöôøi Vieät yeâu nöôùc ñaõ töøng ñoùng goùp hy sinh cho chính nghóa Töï Do Daân Chuû taïi Mieàn
Nam Vieät Nam suoát nöûa theá kyû vöøa qua.” Khoâng thaáy ñeà taëng Vôï Hieàn hay Con Ngoan nhö nhieàu saùch khaùc.
ÔÛ ñaây chæ coù söï hieán daâng cho nhöõng ngöôøi ñaõ naèm xuoáng vì Töï Do Daân Chuû ôû mieàn Nam. Ngöôøi ñoïc
seõ caûm thaáy xuùc ñoäng ít nhieàu bôûi nhöõng lôøi môû ñaàu giaûn dò nhöng nhieàu yù nghóa naøy.
Caøng xuùc ñoäng hôn khi ngöôøi ta baét ñaàu ñi vaøo beân trong quyeån hoài kyù. Xuùc ñoäng vì ngöôøi ñoïc seõ tìm
thaáy ít nhieàu caùi toâi cuûa mình vaø hình aûnh cuûa xaõ hoäi mình trong caùi toâi vaø “Ñaát Nöôùc Toâi” cuûa Nguyeãn Baù
Caån. Hình thöùc hoài kyù (memoir) cuõng laø moät hình thöùc töï truyeän (life narrative) hay töï vieát tieåu söû cuûa mình
(autobiography) laø loaïi vaên phaûi noùi ñeán caùi TOÂI cuûa taùc giaû. Nhöng caùi Toâi ñoù phaûi ñöôïc trình baøy theá
naøo ñoù thì quyeån hoài kyù môùi gaây ñöôïc caûm tình ôû ngöôøi ñoïc vaø môùi thaät söï coù giaù trò veà phöông dieän lòch
söû ñoái vôùi ngöôøi trí thöùc cuõng nhö ñoái vôùi söû gia. Ngöôïc laïi neáu caùi Toâi cuûa taùc giaû chæ ñöôïc noùi ñeán vôùi
muïc ñích khoe khoan, ñaùnh boùng, ñeà cao caù nhaân mình, che daáu hay boùp meùo söï thaät, chæ trích, cheâ bai, hay toá
caùo ngöôøi khaùc thì caùi Toâi cuûa taùc giaû coù theå trôû thaønh caùi toâi ñaùng gheùt (“le moi est haissable”) vaø quyeån
hoài kyù seõ maát ñi raát nhieàu giaù trò cuûa noù. Caùi toâi khoe khoan, ñaùnh boùng, caùi toâi ñöôïc thaàn thaùnh hoùa ít khi
ñöôïc ngöôøi ñoïc ñoùn nhaän bôûi noù caùch bieät, xa laï vôùi söï thaät, vôùi caùi lôùp sôn coi thöôøng ngöôøi ñoïc. Chæ
nhöõng caùi toâi chaân thaät ñöôïc ghi laïi moät caùch töï nhieân vôùi thaùi ñoä coá gaéng tieáp caän vôùi khaùch quan khoa
hoïc môùi laøm cho quyeån hoài kyù coù giaù trò lòch söû. Ñoù laø nhöõng caùi toâi coù theå ñaïi dieän cho nhieàu ngöôøi,
gaàn guõi vôùi söï thaät, deã ñöôïc ngöôøi ñoïc chaáp nhaän. Caùi toâi cuûa Nguyeãn Baù Caån thuoäc veà loaïi caùi toâi sau
naøy.
Ngay khi ñoïc nhöõng chöông ñaàu, töø Queâ Toâi, Meï Toâi, Tröôøng Toâi, ñeán Khoùa1 SVSQTB Thuû Ñöùc Nam
Ñònh, Khoùa 1 Hoïc Vieän Quoác Gia Haønh Chaùnh, ñeán Quaän Tröôûng, Phoù Tónh Tröôûng, nhöõng chaøng trai ra ñôøi
trong khoaûng thaäp nieân 1930 khoâng theå khoâng tìm thaáy ít nhieàu caùi toâi vôùi xaõ hoäi thôøi ñaïi cuûa mình trong caùi
toâi vaø thôøi ñaïi xaõ hoäi cuûa taùc giaû. Ñaây khoâng phaûi laø caùi toâi xuaát phaùt töø nhöõng gia ñình khoa baûng, voïng
toäc, hieám coù, cuûa moät soá raát ít ngöôøi hay caùi toâi laäp dò cho thaáy mình ñaëc bieät khaùc laï hôn nhöõng ngöôøi
khaùc treân traàn gian.. Ñaây laø hình aûnh heát söùc quen thuoäc cuûa nhöõng gia ñình bình daân, ñoâng con, coù nhöûng baø
meï oâng cha hoïc thì ít nhöng thöông con, cöïc nhoïc vì con thì nhieàu, vôùi caùi taâm coá cho con aên hoïc cho neân ngöôøi,
cho thaønh danh ôû ñôøi. Phan Thanh Giaûn roài Petrus Kyù ñeán nhöõng theá heä keá tieáp töø Nguyeãn An Ninh, Phan
Vaên Huøm, Taï Thu Thaâu ñeán Traàn Vaên AÂn, Traàn Vaên Höông, Hoà Höõu Töôøng, vaø nhöõng ngöôøi treû hôn
nöõa nhö Nguyeãn Ngoïc Huy, Nguyeãn Vaên Boâng, vv.... hoï laø nhöõng ngöôøi trí thöùc, só phu cuûa mieàn Nam, trong
saïch lieâm chính, phaàn lôùn xuaát thaân töø choán bình daân, lôùn leân ñem sôû hoïc vaø taøi söùc phuïng söï cho daân toäc
cho queâ höông maø khoâng heà nghó tôùi quyeàn lôïi caù nhaân mình. Nguyeãn Baù Caån tieáp noái truyeàn thoáng ñoù.
Trong vai troø coâng chöùc cao caáp cuûa chaùnh quyeàn ñòa phöông oâng ñaõ phuïng söï ñaát nöôùc, vaø nhaân daân vôùi
taát caû taám loøng vaø taøi naêng cuûa moät ngöôøi laõnh ñaïo vôùi nhieàu saùng kieán vaø thaønh töïu ñaùng keå. OÂng
khoâng phaûi laø ngöôøi chæ bieát ngoan ngoaõn thi haønh caùc chæ thò cuûa thöôïng caáp. Ñaët trong boái caûnh cuûa
chieán tranh du kích, phaù roái trò an, khuûng boá gieát choác cuûaVieät Coäng, oâng chòu khoù ñeå taâm nghieân cöùu,
phaân tích hoaøn caûnh, ñieàu kieän vaø keá hoaïch hoaït ñoäng cuûa Coäng Saûn ôû ñòa phöông ñeå tìm phöông caùch tieâu
dieät haï taàng cô sôû ñòch. Nhöõng thaønh töïu naøy cuûa oâng ñaõ ñöôïc ghi laïi trong phaàn ñaàu cuûa quyeån hoài kyù, ôû
nhöõng chöông 3, 4, 5 vaøo nhöõng phaàn coù caùc tieâu ñeà nhö “Theá Caù Nöôùc vaø Chieán Tranh Du Kích”, “Khaéc
Tinh cuûa Chieán Tranh Giaûi Phoùng”, vaø “Quaän Choïi Huyeän”. Kinh nghieäm cuûa oâng trong chieán tranh choáng Coäng
Saûn ñòa phöông laø nhöõng kinh nghieäm quyù baùu coù theå aùp duïng trong caùc chieán dòch taán coâng tieâu dieät haï
taàng cô sôû Vieät Coäng nhö chieán dòch Phuïng Hoaøng sau naøy chaúng haïn.
Neáu kieân nhaãn phuïc tuøng, tieáp tuïc ñi con ñöôøng haønh chaùnh thì Nguyeãn Baù Caån coù theå ñaõ leo leân haøng
gheá Toång Thö Kyù, Ñoång Lyù, roài Thöù Tröôûng, Toång/Boä Tröôûng trong chính phuû deã daøng. Nhöng sau möôøi
naêm phuïc vuï trong tö theá coâng chöùc ñòa phöông oâng thaáy con ñöôøng haønh chaùnh coâng chöùc khoâng cho oâng
coù nhieàu cô hoäi thi thoá taøi naêng trong vieãn töôïng phuïng söï quoác gia. Neân oâng quyeát ñònh thay ñoåi laõnh vöïc
hoaït ñoäng, töø haønh chaùnh sang chaùnh trò, moät ngaû reõ voâ cuøng quan troïng trong cuoäc ñôøi coâng boäc cuûa oâng.
Thaät vaäy, naêm 1967, oâng töø chöùc Phoù Tænh Tröôûng, ra öùng cöû vaø ñaéc cöû daân bieåu phaùp nhieäm 1 cuûa
neàn ñeä nhò coäng hoøa.
Böôùc vaøo nghò tröôøng vaø chính tröôøng, töø daân bieåu ñeán Phoù Chuû Tòch vaø Chuû Tòch Haï Vieän, töø cöông vò
Toång Bí Thö ñaûng Coâng Noâng Vieät Nam, oâng Nguyeãn Baù Caån keå laïi raát nhieàu chi tieát cuûa sinh hoaït ñaûng
phaùi cuõng nhö sinh hoaït ôû Haï Vieän cuûa oâng. Nhöõng hieåu bieát vaø nhöõng kinh nghieäm cuûa oâng trong nhöõng
böôùc ñi daân chuû ña nguyeân ôû mieàn Nam trong caùc chöông 7, 8, 9, vaø 10 laø nhöõng hieåu bieát vaø kinh nghieäm
quyù baùu treân ñöôøng xaây döïng söï nghieäp chính trò. Nhaát laø noù cho thaáy oâng laø ngöôøi coù nhieàu saùng kieán ,
coù nhöõng nhaän ñònh saâu saéc vaø luoân luoân ñeå heát taâm trí vaøo coâng vieäc phuïng söï quoác gia nhieàu hôn laø nghó
ñeán vieäc laøm lôïi rieâng cho caù nhaân hay gia ñình..
Xuùc ñoäng nhaát laø khi ta ñoïc caùc chöông 11 – 17. Ñaây laø giai ñoaïn ñau thöông nhaát cuûa neàn Ñeä Nhò Coäng
Hoøa - nhöõng ngaøy cuoái cuøng theâ thaûm cuûa chính theå töï do treân ñaát Vieät. Nhöõng gì ñaõ xaûy ra trong giai ñoaïn
naøy? ÔÛ ñòa vò Chuû Tòch Haï Vieän vaø trong nhöõng ngaøy sau cuøng, ôû ñòa vò Thuû Töôùng Chính Phuû, oâng laø
moät trong nhöõng ngöôøi thuoäc nhoùm laõnh ñaïo ñaàu naõo cuûa Vieät Nam Coäng Hoøa. OÂng töøng tham döï caùc
phieân hoïp cuûa Hoäi Ñoàng An Ninh Quoác Gia, töøng ñöôïc Toång Thoáng Nguyeãn Vaên Thieäu vaø Thuû Töôùng Traàn
Thieän Khieâm tham khaûo veà caùc keá hoaïch ñieàu haønh quoác gia. OÂng naém trong tay nhieàu söï vieäc vaø döõ kieän
quan troïng (vaø bí maät) lieân heä tôùi giai ñoaïn lòch söû bi thöông naøy, ñieàu maø ít ai coù ñöôïc ngoaïi tröø nhöõng nhaân
vaät toái quan troïng naøy. Ñaây laø khuùc quanh lòch söû coù nhieàu bí aån, vaø raát khoù hieåu ñoái vôùi nhieàu ngöôøi veà
phía Myõ cuõng nhö veà phía Vieät Nam Coäng Hoøa. Nixon töøng baûo: chieán tranh Vieät Nam laø chieán tranh ñöôïc noùi
ñeán raát nhieàu (ñeán naêm 1985 khi Nixon hoaøn taát hoài kyù “No More Vietnams” cuûa oâng thì ñaõ coù hôn 1,200
quyeån saùch vaø bao nhieâu ngaøn baøi baùo noùi veà chieán tranh naøy), vaø cuõng laø cuoäc chieán bò hieåu sai laïc nhieàu
nhaát. Ngöôøi ta khoâng hieåu ñöôïc taïi sao Myõ chen chaân vaøo noäi boä Vieät Nam? Taïi sao Myõ oà aït ñoå quaân vaøo
Vieät Nam? Taïi sao moät ñaïi cöôøng quoác nhö Myõ vôùi quaân ñoäi vaø vuõ khí maïnh vaø toái taân nhaát theá giôùi maø
khoâng ñaùnh baïi ñöôïc Coäng Saûn Haø Noäi? Taïi sao Myõ muoán coù Hieäp Ñònh Ba Leâ? Nhöõng chính trò gia loãi laïc
nhö Nixon vaø Kissenger laïi khoâng thaáy söï nguy haïi cuûa Hieäp Ñònh Ba Leâ ñoái vôùi Vieät Nam Coäng Hoøa hay sao?
Neáu bieát laø nguy haïi thì taïi sao Myõ coøn duøng aùp löïc maïnh buoäc Toång Thoáng Thieäu phaûi kyù Hieäp Ñònh? Myõ
ñaõ aùp löïc TT Thieäu maïnh nhö theá naøo? Phaûn öùng cuûa nhöõng nhaø laõnh ñaïo Vieät Nam Coäng Hoøa nhö theá
naøo tröôùc aùp löïc naëng neà cuûa Myõ? Kissenger ñaõ ñi ñeâm, ñaõ bí maät hoäi ñaøm rieâng vôùi Xuaân Thuûy vaø Leâ
Ñöùc Thoï nhö theá naøo? Chính saùch ngoaïi giao cuûa Myõ nhö theá naøo ñoái vôùi Nga Soâ vaø Trung Coäng? Vieäc gì
xaûy ra sau khi Hieäp Ñònh Ba Leâ ñöôïc kyù keát? Taïi sao Vieät Nam Coäng Hoøa khoâng choáng traû noåi cuoäc taán
coâng quaân söï cuûa Coäng Saûn Baéc Vieät hoài naêm 1975? Taïi sao moät quaân ñoäi huøng maïnh duõng caûm nhö vaäy
laïi coù theå tan raû nhanh choùng trong voøng coù maáy thaùng? Taïi sao coù thay ñoåi chính phuû vaøo thaùng Tö naêm
1975? Taïi sao Nguyeãn Baù Caån nhaän thaønh laäp Taân Noäi Caùc vaøo thôøi ñieåm cöïc kyø nguy nan naøy? Taïi sao TT
Thieäu töø chöùc? Taïi sao coù söï kieän Döông Vaên Minh vaøo giôø choùt? vv..
Coù raát nhieàu nhöõng bí aån bao truøm caùc caâu hoûi ñoù vaø hoài kyù cuûa Thuû Töôùng Nguyeãn Baù Caån, trong
nhöõng chöông 11 - 17 ñaõ cung caáp cho ngöôøi ñoïc nhieàu chi tieát giuùp veùn maøn bí maät noùi treân. Leõ dó nhieân laø
cuõng ñaõ coù raát nhieàu saùch baùo coá gaéng traû lôøi cho moät soá caùc caâu hoûi naøy nhöng cuõng nhö hieän töôïng
caùc anh muø sôø voi, moãi ngöôøi chæ thaáy ñöôïc moät phaàn nhoû cuûa söï thaät lòch söû. Caøng teä hôn nöûa laø phaàn
nhoû nhìn thaáy ñoù laïi laø phaàn töïa treân taøi lieäu cuûa Coäng Saûn vaø giôùi truyeàn thoâng Myõ, laáy caùi nhìn thieân
leäch cuûa trí thöùc phaûn chieán ñeå vieát laïi lòch söû Vieät Nam. Khi laøm nhö vaäy caùc taùc giaû ñoù khoâng traùnh ñöôïc
söï baát coâng ñoái vôùi phe chieán baïi, phe ñaõ töøng laø naïn nhaân cuûa Coäng Saûn Haø Noäi vaø cuõng laïi laø naïn
nhaân cuûa moät ñoàng minh ñaõ traéng trôïn phaûn boäi mình.
Qua nhöõng chöông vöøa keå treân, Thuû Töôùng Nguyeãn Baù Caån ñaõ cho thaáy nhieàu söï vieäc lòch söû noùi leân caùi
uaån khuùc cuûa Vieät Nam Coäng Hoøa, tình huoáng beá taéc raát ñaùng thöông cuûa moät cheá ñoä höôùng veà töï do daân
chuû ña nguyeân theo kieåu Myõ maø laïi bò Myõ boû rôi moät caùch thaûm thöông. Noù cuõng cho thaáy caùi nhìn töø phía
ngöôøi chieán baïi ñeå phaàn naøo ñoøi laïi söï coâng baèng cho neàn Ñeä Nhò Coäng Hoøa, nhaát laø ñeå vinh danh bao
nhieâu chieán só, caùn boä ñaõ hy sinh tính maïng cho lyù töôûng töï do. Ñoïc kyõ nhöõng chöông naøy chuùng ta khoù daèn
ñöôïc nhöõng caûm xuùc maõnh lieät. Chuùng ta caêm töùc, caûm thaáy nhö muoán ñi ngöôïc thôøi gian laøm laïi dó vaõng,
chöõa laïi nhöõng loãi laàm cuûa lòch söû. Nhöng caùi bi ñaùt nhaát trong thaân phaän chuùng ta cuõng nhö thaân phaän chung
cuûa loaøi ngöôøi laø “lòch söû khoâng ñi luøi laïi ñöôïc” (History is irreversible). Thôøi gian chæ bieát ñi tôùi maø khoâng ñi
lui, vaø chuùng ta “khoâng bao giôø taém hai laàn treân moät con soâng.” Ñoù laø caâu noùi baát huû cuûa Heraclite maø yù
nghóa thaät söï laø khoâng bao giôø ta ñöôïc taém laïi doøng nöôùc maø ta ñaõ taém tröôùc ñoù duø ñoù vaãn laø con soâng
cuû. Buoàn thay!
Hoài kyù khoâng phaûi chæ coù muïc ñích phôi baøy söï thaät maø mình ñaõ chöùng kieán hay traûi qua, noù coøn bao goàm
tieán trình suy nghó laïi vaø giaûi thích söï vieäc. Trong soá nhöõng ngöôøi lieân heä nhieàu ñeán chieán tranh Vieät Nam thì veà
phía Myõ ñaõ coù ba nhaân vaät ghi laïi vaø giaûi thích söï vieäc trong hoài kyù cuûa hoï: Nixon vôùi quyeån “Real Peace, No
More Vietnams,” McNamara vôùi quyeån “In Retrospect,” vaø “Argument Without End,” vaø Kissenger vôùi quyeån
“Diplomacy” vaø “Ending the Vietnam War.” Caû ba ngöôøi ñeàu cho raèng khi hoï laáy quyeát ñònh veà chieán tranh Vieät
Nam hoï ñeàu thaáy quyeát ñònh cuûa hoï luùc ñoù laø ñuùng. Ñieàu ñoù cuõng deã hieåu vì khoâng ai khoâng löïa choïn con
ñöôøng ñuùng vaø toát ñeå ñi tôùi caû. Ñaâu coù ai thaáy mình löïa choïn con ñöôøng sai vaø xaáu bao giôø. Vaán ñeà laø caùi
ñuùng vaø toát ñoù laø ñuùng vaø toát ñoái vôùi ai? Ñuùng vaø toát theo tieâu chuaån (criteria) hay theo caây thöôùc ño cuûa
nhoùm chuaån (norm group) naøo? Ñuùng vaø toát treân bình dieän (dimension) naøo? Phaûi caàn coù moät thôøi gian sau
khaù laâu ngöôøi ta môùi suy nghó laïi nhieàu hôn vaø ghi vaøo hoài kyù ñeå giaûi thích vaø bieän minh cho nhöõng quyeát ñònh
xöa kia cuûa mình. McNamara trong tieán trình hoài öùc ñaõ nhaän thaáy nhoùm laõnh ñaïo treû cuûa oâng ñaõ sai laàm trong
chính saùch daán thaân vaøo chieán cuoäc ôû Vieät Nam. OÂng cho raèng ñoù laø moät loãi laàm ngay thaät (honest mistake),
vaø loãi laàm ñoù khoâng phaûi laø loãi laàm trong giaù trò (values) hay yù ñònh (intentions) maø laø loãi laàm trong söï phaùn
ñoaùn (judgment) vaø trong khaû naêng coù theå laøm (capabilities). Kissenger cho raèng oâng ta phaûi löïa choïn giöõa lyù
töôûng ñaïo ñöùc vaø thöïc teá, vaø theo oâng thì hoøa bình do Hieäp Ñònh Ba Leâ mang laïi chæ laø moät böôùc trong nhieàu
böôùc khaùc veà vaán ñeà Vieät Nam. Muïc tieâu gaàn nhaát cuûa Hieäp Ñònh Ba Leâ ñeå chaám döùt chieán tranh Vieät
Nam laø thaùo gôõ ngay caûnh maáy traêm ngaøn lính Myõ ñang bò keït trong chieán tranh, ñieàu maø khi tranh cöû Toång
Thoáng, Nixon ñaõ long troïng höùa vôùi cöû tri Myõ. Sau Hieäp Ñònh Ba Leâ neáu coù söï suïp ñoå cuûa VNCH thì ñoù
khoâng phaûi laø do Kissenger hay Nixon maø laø do Quoác Hoäi Hoa Kyø vaø do vaán ñeà Watergate laøm cho Nixon heát
laøm TT Myõ. Rieâng Nixon thì cho raèng Myõ ñaõ thaát baïi ôû Vieät Nam vaø “söï thaát baïi cuûa Myõ ôû Vieät Nam laø
moät thaûm kòch cho ngöôøi daân Ñoâng Döông” (“The American failure in Vietnam was a tragedy for the people of
Indochina.”) Vaø teä hôn nöûa neáu ñaët noù vaøo trong hoaøn caûnh cuûa Chieán Tranh Thöù Ba giöõa Theá Giôùi Töï Do
vaø khoái Coäng Saûn, thì theo Nixon: “Noù coøn laø moät thaûm kòch lôùn hôn nöûa cho Hoa Kyø vaø trieäu trieäu ngöôøi
treân theá giôùi maø vì thieáu söï trôï giuùp cuûa chuùng ta, coù theå phaûi bò maát maùt cô hoäi coù töï do vaø ñôøi soáng toát
ñeïp hôn.” (“It was a greater tragedy for the United States and for millions of people in the world who, without our help, may be deprived of any chance for freedom and a better life”).
Traû lôøi cho nhöõng bieän minh vaø giaûi thích ñoù Thuû Töôùng Nguyeãn Baù Caån trong hai chöông 18 (Taïi Sao Mieàn
Nam Thua) vaø 19 (VNCH Bò Baùn Ñöùng) ñaõ laøm cho vaán ñeà ñöôïc saùng toû hôn. Baèng nhöõng phaân tích vaø
nhaän ñònh saâu saéc oâng cho thaáy VNCH vaø Ñaøi Loan bò baùn töøng phaàn cho Trung Coäng vaø rieâng VNCH coøn
bò Hoa Kyø hy sinh ñeå ñoåi laáy Trung Ñoâng. Caùi hoái haän hay aên naên noùi ra sau naøy cuûa caùc chính trò gia Myõ
coù theå chæ coù treân mieäng löôõi nhöng khoâng chaéc coù thaät ôû trong loøng. Nhöõng giaûi thích cuûa hoï chæ nhaèm
ñeå bieän minh cho vieäc laøm phaûn boäi cuûa hoï maø thoâi chöù khoâng phaûn aûnh ñuùng söï thaät. TT Nguyeãn Baù Caån
ñaõ coù nhöõng phaân tích saéc beùn, töïa treân nhöõng baèng chöùng cuï theå, vaïch traàn chuû tröông/chính saùch boû rôi
ñoàng minh Vieät Nam cuûa Myõ ñeå ñoåi laáy nhöõng caùi lôïi to hôn treân baøn côø chính trò theá giôùi. Xin haõy ñoïc
“Ñaát Nöôùc Toâi” ñeå ñöøng bò sai laàm bôûi nhöõng giaûi thích hay bieän minh chæ coù giaù trò thuaät ngöõ maø khoâng
trung thöïc phaûn aûnh söï thaät lòch söû.

Phaàn cuoái cuøng cuûa moät hoài kyù thöôøng laø phaàn ñi ñeán moät keát luaän vôùi moät baøi hoïc lòch söû naøo ñoù duø
bieát raèng “lòch söû chaúng bao giôø laäp laïi y nhö cuû” (“History does not repeat itself” nhö ngöôøi Myõ thöôøng noùi).
Vaäy thì chieán tranh Vieät Nam coù theå cho ta baøi hoïc lòch söû gì ñaây? Nhöõng lyù do vì sao mieàn Nam thua ñaõ ñöôïc
trình baøy raát nhieàu trong quyeån saùch, nhöng baøi hoïc quan trong nhaát ñaõ ñöôïc taùc giaû nhaán maïnh vaén taét nhö
sau: “ Nhöng baøi hoïc cho daân toäc Vieät Nam vaãn laø baøi hoïc cuû cuûa lòch söû. Ñoù laø nhöõng vaán ñeà chính trò
noäi boä cuûa Vieät Nam chæ coù theå do ngöôøi Vieät giaûi quyeát. Töùc laø ñöøng bao giôø ñeå quaân ñoäi hay caùc theá
löïc ngoaïi bang, baát cöù döôùi hình thöùc naøo, can thieäp vaøo.” Vaø höôùng veà caùc theá heä treû sau naøy, TT Nguyeãn
Baù Caån noùi:”Tieáp tay vôùi haøng traêm ngöôøi ñaõ vieát tröôùc, taäp hoài kyù naøy mong ñoùng goùp moät phaàn hieåu
bieát khieâm toán, cho caùc theá heä treû baây giôø vaø caùc theá heä noái tieáp, baèng caùch trình baøy moät caùch voâ tö
caùi nhìn vaø taâm tö cuûa moät ngöôøi ñaõ töøng ñöùng trong cuoäc chieán. Taäp hoài kyù naøy cuõng muoán toång hôïp
hieän tình trong nöôùc keå töø ngaøy Coäng Saûn naém toaøn quyeàn cai trò, vaø nhaán maïnh veà nhöõng ñaïi hoïa do Coäng
Saûn gaây ra. Nhöõng ñaïi hoïa seõ taïo di haïi cho ñaát nöôùc haèng traêm naêm sau naøy. Coù thaáy ñöôïc nhöõng di haïi
ñoù, caùc theá heä keá tieáp môùi coù ñuû döõ kieän ñeå hoaïch ñònh vaø thöïc thi coâng cuoäc phuïc höng ñaát nöôùc.”
Neáu “vaên laø ngöôøi” nhö coå nhaân thöôøng noùi thì hoài kyù laïi coøn phaûn aûnh con ngöôøi cuûa taùc giaû nhieàu hôn
nöõa. Ñoïc “ÑAÁT NÖÔÙC TOÂI’ ta khoâng theå khoâng nhìn thaáy ôû caùi TOÂI cuûa taùc giaû moät con ngöôøi trung
haäu, trong saïch ngay thaúng, khoâng nònh bôï ai va cuõng khoâng ñeå cho ngöôøi khaùc nònh bôï mình, moät keû só cuûa
mieàn Nam, vôùi boä oùc phaân tích nhaän ñònh saùng suoát, heát loøng phuïng söï ñaát nöôùc daân toäc, coù oùc saùng taïo
vaø coù thöøa khaû naêng laõnh ñaïo, coù theå ñöa quoác gia daân toäc ñeán choã may maén hôn neáu oâng coù cô hoäi vaø
ñieàu kieän. Nhöng raát tieác laø TT Nguyeãn Baù Caån coù theå khoâng coù hay thieáu moät ñieàu kieän: ñoù laø thuû ñoaïn
vaø tham voïng trong chính tröôøng, töùc tham voïng thu toùm quyeàn löïc vôùi thuû ñoaïn taïo cô hoäi ñeå daønh laáy chính
quyeàn vaøo trong tay mình. Duø sao thì rieâng caù nhaân toâi, toâi raát kính phuïc TT Nguyeãn Baù Caån vaø xin caùm ôn
oâng ñaõ ñeå coâng vieát laïi quyeån hoài kyù heát söùc quyù giaù naøy maø theo toâi ñaây laø quyeån hoài kyù coù giaù trò
nhaát, veà phía ngöôøi Vieät töø tröôùc tôùi nay. Giaù trò ôû choã noù chöùa ñöïng nhieàu söï vieäc bí aån choïn loïc lieân heä
tôùi khuùc quanh quan troïng cuûa lòch söû maø ít ngöôøi döôïc bieát, giaù trò ôû choã oâng coù nhöõng phaân tích vaø nhaän
ñònh thaät saâu saéc veà nhöõng dieãn bieán quan troïng, giaù trò ôû choã oâng ñaõ vieát quyeån hoài kyù cuûa oâng trong tinh
thaàn khaùch quan khoa hoïc, vaø giaù trò ôû choã oâng trình baøy caùc söï vieäc goïn gaøng maïch laïc nhöng khoâng thieáu
soùt vaø baèng loái vaên saùng suûa baùc hoïc, nhaát laø khoâng coù nhöõng haèn hoïc hay xuùc phaïm ñeán ai.

THƠ. LÊ MỘNG NGUYỆN

Avec le retour du printemps *
Mon âme se fait l’écho du rythme modérément lent
De la profonde tristesse envahissant le ciel d’Occident
Lorsque le vent d’hiver dans les ruelles flétrit
Annonçant les adieux des amants bientôt désunis
Quiconque, là-bas, s’apprêtera à recevoir
Encore un nouveau printemps affadissant et sans espoir ?
Loin de ma famille, des années et des mois s’étirant
Je me remémore sans cesse les beaux jours d’antan
Pays de mon enfance, ô pays bien-aimé !
Pays de bambous, de vallons et de forêts
De la campagne et des rizières parfumées
Du matin calme et dans la solitude peuplée !
Qu’est-il devenu aujourd’hui ce paradis sur terre
Après les ravages de tant et tant de guerres
Durant lesquelles bombes défoliantes et à fragmentation
Ont été lâchées sans cesse sur la douloureuse nation ?
Rentre-tu un jour dans mon village de Phu-Xuân ?
Près de Hué après les très fortes inondations
Dues à la déforestation et au climat de la région
A la folie des hommes et aux caprices du temps
Tu ne reverras pas la verte campagne environnante
Des feuilles mortes en automne et le feuillage des banians
A l’ombre duquel j’aimais en été m’asseoir en rêvant
Et respirais la vie et le bonheur du moment
Si jamais tu passais par-là, dans ma ville martyre
Tu ne saurais redécouvrir le Pont du Souvenir
Qui s’est brisé et s’est reconstruit apparemment
Comme notre amour rompu et restauré à présent !
Car une idylle tel le viaduc une fois cassé
Même recollé ne sera plus jamais comme avant
Pour la planète Terre et pour l’entière Humanité
Nous avons perdu notre virginité en toute innocence
Lê M¶ng Nguyên
Membre de l’Académie des Sciences d’Outre-Mer
* Poème choisi pour représenter le VietNam dans l’Anthologie de Poèmes de l’Unesco pour la Défense de l’Ecosystème Planétaire (à paraître aux Editions L’Harmattan).
Pleurons la mort du Poète
A la mémoire du Poète écologiste Vu Thành,
Auteur de « Dong Sông Da Thu » (La Rivière au Charme pastoral)
Tu es un Ange venant du Paradis
Qui n’a fait qu’une brève apparition ici
Dans notre jardin de musique et de poésie
Et de reprendre ta route à tire-d’aile, à l’infini
Laissant ta famille et tes amis dans l’affliction
Ô Poète, pourquoi es-tu parti avant l’heure
Dans l’autre monde, à mi-chemin de ton bonheur ?
Pour te dire adieu, je n’ai pu écrire de longs vers
Pour te pleurer, je n’ai rédigé que des phrases égarées
Je ne t’ai connu qu’au travers de tes poèmes attristés
Et pourtant toute mon affectueuse amitié
T’est dédiée à présent et pour une éternité
Le Mong Nguyen




BIOGRAPHIE de LE MONG NGUYEN
Juriste écrivain et critique littéraire (revue Nghê Thuât de Montréal), poète, auteur-compositeur (de la célèbre chanson Trang Mo Bên Suôi), Le Mong Nguyen (né à Phu-Xuân, Hué, ancienne capitale impériale du Viêt-Nam) est membre de l’Académie des Sciences d’Outre-Mer, ancien avocat à la Cour et maître de conférences-Docteur d’État ès Sciences Politiques aux Universités de Paris. Lauréat de la Faculté de Droit (Prix de Thèse 1963) et spécialiste des questions constitutionnelles ainsi que des problèmes de l’Asie du Sud-Est, il a publié une vingtaine d’ouvrages de droit et de science politique, parmi lesquels : La Constitution de la Ve République, 4e édition 1989–STH, Les systèmes politiques démocratiques contemporains, 4e édition 1994-STH, Le budget de l’État, 1997-L’Hermès et Finances publiques , 1997-L’Hermès… et de très nombreux articles juridiques, politiques et littéraires (en français et en vietnamien) dans les célèbres revues spécialisées de France, d’Europe et d’Amérique. Il a publié ses poèmes , en tant que membre de Hôi Tho Tài Tu Viêt Nam Hai Ngoai (Vietnamese International Poetry Society de Sacramento, California-USA), successivement dans Cum Hoa Tinh Yêu (Fleurs d’Amour) 4-1998, CHTY 5-1999, CHTY 6-2000, CHTY 7-2001, CHTY 8-2002 et Fleurs d’Amour (Flowers of Love) en vietnamien-français-anglais : Vol. 2-2000 et Vol. 3-2002. Membre (entre autres) de l’Association Française des Constitutionnalistes (AFC), de l’Association des Écrivains de Langue Française (ADELF) et de la Société des Auteurs, Compositeurs et Éditeurs de Musique (SACEM), Le Mong nguyen figure sur la liste des personnalités qui sont La Fierté des Vietnamiens (The Pride of the Vietnamese, Selection IV, California 1998). Il prépare un recueil de poèmes bilingues (Poèmes d’Amour du Viêt-Nam) et une anthologie de nouvelles (Contes asiatiques – Une philosophie de la vie) à paraître incessamment.

TRẦN BÌNH NAM * NGUYỄN CAO KỲ VỀ THĂM VIỆT NAM

NGUYỄN CAO KỲ VỀ THĂM VIỆT NAM

Nội dung phỏng vấn do đặc phái viên Quang Dũng của Tiếng Nói Phục Hưng Việt Nam (qua làn sóng điện của đài Việt Nam Hải Ngoại) phỏng vấn Trần Bình Nam về việc cựu tướng Nguyễn Cao Kỳ về thăm Việt Nam nhân dịp Tết Giáp Thân trong mục thường lệ: "Thế giới Hai Tuần Qua" và phát sóng ngày Thứ Năm 15/1/2004 vào lúc 10:15PM giờ Hoa Thịnh Đốn.
Xin chuyển đến quý báo và quý diễn dàn để rộng đường dư luận.
Trần Bình Nam

Quang Dũng: Ông Nguyễn Cao Kỳ, cựu phó tổng thống VNCH vừa lên đường về thăm Việt Nam và dư luận quốc ngoại rất sôi nổi. Ông nhìn vấn đề này như thế nào?
Trần Bình Nam: Quang Dũng hỏi tôi một câu hỏi khó. Khó, vì nó là một vấn đề tế nhị và khi bàn đến chúng ta không tránh được phản ứng xúc động của người nói cũng như người nghe.
Vào đầu tháng, sau khi tờ báo Công An trong nước đăng tin cựu tổng thống Nguyễn Cao Kỳ đã được chiếu khán nhập cảnh tại tòa lãnh sự Việt Nam tại San Francisco và sẽ về thăm VN thì dư luận không những trong cộng đồng Việt Nam mà ngay cả trong giới quan sát quốc tế cũng hết sức sôi nổi. Các hãng thông tấn quốc tế rầm rộ chạy tin. Các chương trình Việt ngữ của các đài BBC, VOA, Á châu Tự do đua nhau phỏng vấn tướng Kỳ. Các tờ báo lớn tại California như Los Angeles Times, Register of Orange County ở quận Cam, và ngay cả tờ báo Le Monde tại Paris đều có viết bài bình luận làm cho vấn đề đi về VN của ông Kỳ biến thành một hiện tượng truyền thông.
Và khi nó đã là một hiện tượng truyền thông thì chuyến đi của ông Kỳ biến thành một vấn đề chính trị. Và trong tư thế đó thái độ chính trị của tuớng Kỳ mới là quan trọng, chứ không phải sự hiện diện của thân thể tướng Kỳ trên đất nước VN là quan trọng.
Hiện nay có những vấn đề mâu thuẫn trong thái độ của người cầm quyền CSVN là một mặt họ kêu gọi hòa giải trong ngoài nước, một mặt siết chặc nền cai trị độc tài. Chứng cớ mới đây chính quyền Hà nội đã rất nặng tay đối với những nhà tranh đấu cho dân chủ và nhân quyền trong nước và với GH/PGVNTN. Nếu nhà cầm quyền CSVN nhận thấy bế tắc trong công cuộc xây dựng đất nước phú cường là do chính sách độc tài đảng trị thiếu dân chủ của họ mà hoạch định một chính sách dân chủ hóa đất nước thì không cần họ kêu gọi hòa giải mà cộng đồng VN tại hải ngoại sẽ tìm đến họ mà hòa giải.

Tôi nghĩ tướng Kỳ nên lợi dụng hiện tượng truyền thông quanh chuyến đi của ông để nói lớn và nói thẳng với nhà cầm quyền VN rằng họ cần phải can đảm nhìn thẳng vào bế tắc của đất nước, rằng họ đừng sợ mất quyền hành, rằng họ cần dân chủ mới cứu được nước, và rằng nếu không dân chủ hóa toàn diện và một lúc được ít nhất họ có thể tu chính hủy bỏ điều 4 Hiến Pháp để từ từ thiết lập dân chủ qua bầu cử tự do. Những gì tướng Kỳ nói trong không khí truyền thông sôi nổi quanh chuyến đi của ông sẽ tạo thành công luận và biến thành một thứ áp lực đối với đảng CSVN. Nếu tướng Kỳ làm được vậy chuyến đi của ông là một điều hữu ích.
Còn nếu tướng Kỳ chỉ nói chung chung rằng chiến tranh chấm dứa lâu rồi, cần phải hòa giải dân tộc mà không đưa ra một ý kiến tích cực gì thì chuyến về thăm đất nước của ông nhân Tết Giáp thân này chỉ là một cơ hội cho nhà cầm quyền CSVN khai thác.

Quang Dũng: Ông nghĩ tướng Kỳ có đủ bản lãnh làm công việc đó không?
Trần Bình Nam: Tôi rất mong tướng Kỳ có bản lãnh đó. Tuy nhiên nhìn lại tác phong lãnh đạo của ông Kỳ trước năm 1975 và đánh giá hai cuốn sách bằng tiếng Anh ông viết ở hải ngoại, cuốn "Twenty Years, Twenty Days" (Hai mươi năm, Hai mươi ngày) và cuốn "The Buddha’ s Child" (Con Cầu Tự) cũng như những gì ông đã làm đã nói từ năm 1975 đến nay tôi lo nhiều hơn là hy vọng. Tôi lo tướng Kỳ sẽ không có đủ bản lãnh để đương đầu với mưu mô khai thác chuyến đi của ông của chính quyền Hà Nội./.

PHAN LẠC TIẾP * HOÀNG CƠ MINH

Phoù Ñeà Ñoác H o aø n g c ô M i n h
Phan laïc Tieáp.
 
Khi toâi ra tröôøng ñaàu thaäp nieân 60, toång soá só quan trong Haûi Quaân chöa ñeán 300 ngöôøi. Quaân soá taát caû Só Quan, Haï Só Quan vaø Ñoaøn Vieân cuûa Haûi Quaân vaøo khoaûng 4000 ngöôøi maø thoâi. Do ñoù haàu nhö chuùng toâi bieát teân, bieát tuoåi vaø tính tình cuûa taát caû nhöõng vò só quan ñaøn anh. Cho ñeán ngaøy 30 thaùng 4 naêm 1975, quaân soá cuûa taát caû Haûi Quaân treân 40 ngaøn, trong ñoù só quan coù ñeán maáy ngaøn. Rieâng caáp töôùng coù 10 vò ñang taïi chöùc vaø 1 vò ñaõ veà höu vì ñaùo haïn tuoåi. Trong nhöõng só quan caáp töôùng naøy coù theå chia ra laøm 2 loaïi. Thöù nhaát laø nhöõng vò só quan xuaát thaân khoaù 1 Nha Trang do Phaùp huaán luyeän treân Haïm Ñoäi Vieãn Ñoâng ( Division Navale D Extreme Orient ), vôùi thaâm nieân quaân vuï vaø chöùc vuï, neân öu tieân leân töôùng tröôùc vôùi caáp baäc 2 sao, 3 sao. Thöù hai laø nhöõng vò töôùng môùi leân sau naøy, 1 sao, khi cuoäc chieán ôû giai ñoaïn cam go vaø Haûi Quaân baønh tröôùng mau leï, bao goàm nhöõng só quan xuaát thaân khoaù1 tröôøng Só Quan Haûi Quaân Brest, do Phaùp huaán luyeän; khoùa 2, khoaù 3, khoaù 4 vaø khoaù 5 Só Quan Haûi Quaân Nha Trang. Oâng Hoaøng cô Minh xuaát thaân khoaù 5, leân töôùng, laø ngöôøi ñoäc nhaát trong khoaù oâng ñöôïc vinh döï naøy. Ña soá nhöõng só quan khoaù 5 mang caáp baäc ñaïi taù, coù ngöôøi coøn ñeo trung taù. Nhö lôøi Ñaïi Taù Nguyeãn vaên May cuøng khoaù vôùi oâng, nhaän ñònh raèng :” Tröø lon Trung Uyù laø chuùng toâi cuøng leân chung, sau ñoù haàu nhö caáp baäc naøo oâng Minh cuõng leân tröôùc anh em bôiû nhöõng coâng traïng ñaëc bieät. Oâng Minh quaû laø ngöôøi xuaát saéc, hôn ngöôøi “.


Trong thôøi gian thuï huaán, laø Sinh Vieân Chuaån Uyù, chuùng toâi nhìn nhöõng Só Quan ñaøn anh ñaõ ra tröôøng baèng moät taám loøng khao khaùt vaø ngöôõng moä. Noùi chi ñeán vò Ñaïi Uyù Haïm Tröôûng, ba vaïch vaøng treân vai vaø huy hieäu Haïm Tröôûng gaén treân naép aùo. Caùc vò aáy cao xa quaù, taøi gioûi quaù. Xung quanh caùc vò aáy laø caû moät vuøng söông muø cuûa huyeàn thoaïi. Oâng naøy khoù tính, chì soùng. Oâng kia caëp caàu xuoâi soùng maø eâm nhö ñeå. Oâng khaùc tuy raát thaâm nieân nhöng khoâng thích laøm vieäc treân bôø, chæ thích ñi taøu. . . Luùc aáy Ñaïi Uyù Hoaøng cô Minh ñang laø Haïm Tröôûng truïc loâi haïm Baïch Ñaèng II, HQ 116. Chieán haïm tuy nhoû nhöng môùi tinh, treân oáng khoùi coù gaén moät huy hieäu veõ moät myõ-nhaân-ngö caàm caùi choåi ( ñeå queùt mìn). Beân treân huy hieäu naøy laø moät chöõ ÖU baèng ñoàng thau saùng loaùng, chöùng toû trong kyø thanh tra thöôøng nieân vöøa qua, chieán haïm ñaõ ñaït ñöôïc ñieåm toái ña treân moïi laõnh vöïc : thi haønh toát caùc coâng taùc ñaõ ñöôïc chæ ñònh; baûo trì toaøn haûo taát caû caùc loaïi maùy moùc treân taøu; vaø tinh thaàn phuïc vuï cuûa nhaân vieân raát cao.
Khi böôùc chaân xuoáng thöïc taäp treân truïc-loâi-haïm naøy, chuùng toâi thaáy khaùc haún nhöõng chieán haïm khaùc. Vì haàu nhö nôi ñaâu treân taøu neáu khoâng ñöôïc sôn pheát saùng tröng, ñeàu ñöôïc ñaùnh ñoàng boùng loän. Khoâng coù nhöõng choã hoen ræ, vaøng uùa boïng seùt.Vì chieán haïm naøy voû baèng goã, khoâng ræ seùt, nhöng deã vôõ. Vaän chuyeån phaûi thaät kheùo leùo, traùnh va chaïm nhö loaïi taøu voû saét. Kim loaïi duøng treân taøu naøy moät phaàn laø saét, theùp ñaõ ñöôïc khöû töø, maø ña soá cô phaän laøm baèng ñoàng thau. Lyù do ñoàng thau khoâng bò huùt bôûi töø löïc, traùnh nguy hieåm cho chieán haïm ñi gaàn loaïi mìn-töø-tính. Ngay treân saân chính laø moät maët troáng khoång loà ñeå phaù mìn aâm thanh. Beân caïnh ñoù laø caû moät cuoän giaây cable ñöôøng kính coù ñeán gaàn 10 phaân, naèm chình ình trong truïc quay. Ñoái vôùi chuùng toâi, nhöõng sinh vieân chöa ra tröôøng, quang caûnh aáylaø caû nhöõng gì choaùng ngôïp, khoù khaên. Toâi vaø maáy ngöôøi baïn cuøng khoùa ñöùng nghieâm tuùc treân ñaøi chæ huy, quan saùt vaø ghi cheùp moïi dieãn tieán taïi ñaây, chieâm ngöôõng vò Haïm Tröôûng, Ñaïi UyÙ Hoaøng cô Minh ñöùng ñieàu khieån con taøu.
Coøi nhieäm sôû vaän chuyeån keùo leân. Thuyû thuû ñoaøn quaàn xanh ñaäm, aùo xanh xaùm nhaït, maëc aùo phao maøu ñoû, mau choùng chaïy vaøo nhieäm sôû. Leänh Haïm Tröôûng ban ra saéc, goïn, ñöôïc nhaéc laïi vaø thi haønh raát chính xaùc. Khi con taøu ñaõ ôû treân haûi loä, ngoan ngoaõn höôùng muõi ra cöûa bieån, Haïm Tröôûng ñöùng moät luùc, höôùng maét ra khôi. OÂng trôû laïi gheá daønh rieâng cho Haïm Tröôûng, thong thaû chaâm moät ñieáu Bastos, hít moät hôi daøi, thôû khoùi muø mòt, roài ra leänh :” Giaûi taùn nhieäm sôû vaän chuyeån.” Gioù thoåi bay giaây hieäu kyø chieán haïm laät phaät. Moät hoài coøi daøi reù leân. Nhöng tieáp theo ngay laø hoài coøi nhieäm sôû cuûa phieân haûi haønh…. Vò só quan tröôûng phieân dô tay chaøo Haïm Tröôûng, bieåu loä söï saün saøng laø só quan ñöông phieân, ñöùng ngay caïnh la baøn ñieän, ra leänh cho phoøng laùi. Ñoù laø hình aûnh ñaàu tieân toâi coù vôùi nieân tröôûng Hoaøng cô Minh.
Sau naøy, khi ñaõ ra tröôøng, coâng taùc vaø traùch nhieäm ñoøi hoûi, ña soá anh em cuøng khoaù chuùng toâi laø nhöõng ngöôi ñi taøu toát. Nhieàu ngöôøi ñaõ laø Haïm Tröôûng nhöõng chieán haïm lôùn nhaát cuûa Haûi Quaân : khu truïc haïm, tuaàn döông haïm. Trong traän haûi chieán lòch söû choáng quaân Trung Coäng taïi Hoaøng Sa, ngaøy 19 thaùng 1 naêm 1974, hai trong boán vò Haïm Tröôûng tham döï traän ñaùnh laø Só Quan khoaù 11. Toâi cuõng töøng laø Haïm Tröôûng, chæ huy moät con taøu nhoû, nhöng hình aûnh Haïm Tröôûng Hoaøng cô Minh, vaãn laø moät maãu möïc ñeïp ñeõ trong kyù öùc cuûa toâi.
Töø naêm 1965, cuoäc chieán Vieät Nam trôû neân maõnh lieät, Quaân Löïc Myõ oà aït ñoå vaøo Vieät Nam. Beân caïnh ñoù, moät soá quoác gia ñoàng minh cuûa VNCH cuõng tham gia cuoäc chieán, vôùi nhieàu saéc thaùi. Phi Luaät Taân göûi Ñoaøn Y Teá Daân Söï Vuï. Caùc quoác gia trong vuøng göûi boä binh tham chieán laø UÙc Ñaïi Lôïi, Thaùi lan, Ñaïi Haøn. Daân chuùng Thuû Ñoâ haún khoâng queân teân 2 Sö Ñoaøn Maõnh Hoå vaø Thanh Long vaø voøng ñai baûo veä Saøi Goøn laø Xa Loä Ñaïi Haøn, vôùi nhöõng sinh hoaït Daân Söï Vuï raát ñöôïc baùo chí nhaéc ñeán cuûa 2 Sö Ñoaøn kieåu maãu vaø thieän chieán naøy. Beân caïnh ñoù coøn coù caùc Döông Vaän Haïm mang quoác kyø Ñaïi Haøn hoaït ñoäng treân laõnh haûi Vieõt Nam, thöôøng ñaäu ôû Beán Baïch Ñaèng. Caùc chieán haïm naøy hieän dieän tôùi nhöõng phuùt cuoái cuøng cuûa cuoäc chieán. Nhieàu ngöôøi daân thuû ñoâ vaøo cuoái thaùng 4 naêm 1975, ñaõ rôøi khoûi nöôùc treân nhöõng chieán haïm naøy. Trong thôøi gian quaân ñoäi Ñaïi Haøn tham chieán ôû Vieät Nam, HQ Thieáu Taù Hoaøng cô Minh ñaûm nhieäm vai troø Tuøy Vieân Quaân Löïc cuûa toaø Ñaïi Söù Vieät Nam Coäng Hoaø taïi Ñaïi Haøn. Ñoù laø traùch vuï cuûa moät syõ quan cao caáp, nhöng Thieáu Taù Hoaøng cô Minh ñaõ hoaøn taát coâng taùc raát veïn toaøn. Nhöõng yù kieán, nhöõng saép xeáp vaø nhöõng taøi lieäu höôùng daãn do oâng soaïn thaûo ñeå traùnh nhöõng hieåu laàm giöõa hai daân toäc Vieät Nam vaø Ñaïi Haøn, chaéc chaén ñaõ aûnh höôûng ñeán sinh hoaït cuûa caùc Sö Ñoaøn vaø nhöõng chieán haïm noùi treân. Trong thôøi gian naøy toâi ñöôïc bieát phaùi qua Nha Hoaû Xa ñeå laùi taøu daân söï. ÔÛ ñaây treân 2 naêm, nhìn baïn beø trong khoaù leân lon vuøn vuït, boãng ñoäng loøng traéc aån, toâi xin trôû veà Haûi Quaân.
Laâu laém môùi maëc laïi boä quaàn aùo nhaø binh hoà thaúng neáp cöùng queøo, ñeo lon cöù thaáy ngöôïng nhö ñeo lon giaû. Vöøa böôùc vaøo saân traïi Baïch Ñaèng, ñuïng ngay Trung Taù Hoaøng cô Minh ôû haøng hieân cao oác. Oâng goïi lôùn vaø hoûi : “ Caäu bieán ñi ñaâu maáy naêm nay”. Oâng keùo toâi vaøo vaên phoøng oâng : Vaên Phoøng Tham Möu Phoù Chieán Tranh Chính Trò ôû goùc töøng treät toaø nhaø chính. Toâi trình baøy hoaøn caûnh cuûa toâi. Oâng baûo :” Thoâi ôû ñaây laøm vieäc vôùi toâi.” Chöa bieát seõ phuï traùch coâng taùc gì, neân toâi ngaàn ngaïi. Oâng baûo : “ Ñeå toâi daøn xeáp, mieãn laø caäu thích laøm vieäc vôùi toâi. Coi nhö xong, veà nhaø nghæ theâm vaøi ngaøy nöõa ñi.” Maáy ngaøy sau trôû laïi, oâng Minh noùi :” Toâi thua. Ñaïi Taù Aùnh xin Tö Leänh ñeå caäu xuoáng Caàn Thô laøm vieäc vôùi oâng aáy roài.”Qua moät vaøi nhieäm sôû, maáy naêm sau khi toâi trôû veà Saøi Goøn laøm Tröôûng Phoøng Taâm Lyù Chieán Boä Tö Leänh Haûi Quaân, thì oâng Minh ñaõ laø moät teân tuoåi gaén lieàn vôùi nhöõng chieán coâng ôû caùc vuøng löûa ñaïn.

Töø naêm 1970, Myõ chuyeån giao caáp toác chieán haïm, chieán ñónh vaø nhöõng caên cöù tieáp vaän cho Haûi Quaân Vieät Nam. Trong thôøi gian chöa ñaày 3 naêm, baét ñaàu töø naêm 1970, Haûi Quaân Vieät Nam phaûi tuyeån moä vaø huaán luyeän gaàn 30 ngaøn Só Quan vaø Ñoaøn Vieân. Nhöõng só quan ñaøn anh cuûa toâi leân lon vuøn vuït maø haàu nhö khoâng kòp vôùi chöùc vuï vaø nhu caàu. Tröôùc ñoù hai tieáng Tö leänh laø moät danh xöng ñoäc nhaát ñaày toân kính, chæ ñeå goïi vò Tö Leänh Haûi Quaân maø thoâi. Baây giôø, töø naêm 1970, ngoaøi vò Tö Leänh Haûi Quaân taïi Saøi Goøn, coøn coù nhieàu vò Tö Leänh khaùc : Tö Leänh Vuøng Duyeân Haûi. Tö Leänh Vuøng Soâng Ngoøi. Tö Leänh Löïc Löôïng.
Ñoàng baèng soâng Cöûu Long, vöïa luùa cuûa Mieàn Nam, ngoaøi nhöõng Giang Ñoaøn Xung Phong ra, baây giôø coù theâm treân 1000 chieán ñónh ñuû loaïi ngang doïc treân khaép caùc vuøng soâng nöôùc. Ñoù laø nhöõng chieán ñónh thuoäc 3 Löïc Löôïng Ñaëc Nhieäm : Löïc Löôïng Trung Öông, Löïc Löôïng Tuaàn Thaùm vaø Löïc Löôïng Thuyû Boä. Ñaây cuõng laø neùt raát ñaëc thuø cuûa Haûi Quaân Vieät Nam. Vì treân theá giôùi khoâng coù moät moät quoác gia naøo coù moät löïc löôïng haûi quaân trong soâng to lôùn vaø ña hieäu nhö theá. Nieân tröôûng Hoaøng cô Minh baây giôø laø Ñaïi Taù, Tö Leänh Löïc Löôïng Thuyû Boä. Ñoù laø moät löïc löôïng goàm khoaûng 300 chieán ñónh. Löïc Löôïng naøy ñöôïc coi laø duõng maõnh nhaát, moät muõi nhoïn saéc beùn nhaát trong soâng ngoøi cuûa Haûi Quaân Vieät Nam. Caùc chieán ñónh cuûa Löïc Löôïng naøy voû daøy, hoaû löïc huøng haäu. Ñaëc bieät loaïi chieán ñónh Tango, noùc baèng , tröïc thaêng coù theå ñaùp xuoáng deã daøng, coù maët ôû khaép nôi, keå caû nhöõng vuøng maø töø laâu nay ñöôïc coi laø an toaøn khu cuûa ñòch. Töø Chöông Thieän, Caø Mau, Soùc Traêng ñeán Raïch Soûi, Seûo Roâ, kinh Ñoàng Tieán, kinh Coå Coø hoùc hieåm sình laày, nhöõng “ haøng khoâng maãu haïm tyù hon “ naøy ñeàu coù maët, taïo ra nhöõng phaûn öùng thaàn toác, khoác lieät, kinh hoaøng khieán ñoái phöông khoâng kòp trôû tay. Vì ngoaøi hoaû löïc cô höõu cuûa caùc chieán ñónh vaø boä quaân tuøng ñónh, khi caàn, quaân tieáp vieän seõ ñöôïc tröïc thaêng aøo aït chôû tôùi, ñaùp treân saøn taøu, môû ñöôøng, phaûn coâng vaø taûn thöông raát höõu hieäu. Neân moãi khi thaáy chieán ñónh cuûa Thuyû Boä xuaát hieän, ñòch chæ coøn coù hai caùch : naèm im, aån mình ; hoaëc chaúng ñaëng ñöøng thì lieàu lónh khai phaùo roài “cheùm veø” ( chaïy) ñeå guïc cheát naùt thaây maø thoâi. Vì theá nhöõng vò chæ huy tröôûng beân Boä Binh ñeàu muoán coù nhöõng chieán ñónh cuõa Löïc Löôïng Thuyû Boä hoaït ñoäng trong vuøng traùch nhieäm cuûa mình.


Trong nhöõng cuoäc haønh quaân soâi ñoäng, vôùi moät tröïc thaêng bieät phaùi, oâng Minh haàu nhö hieän dieän khaép nôi thuoäc Vuøng 4 Chieán Thuaät. Nhöõng “ ñöùa con” cuûa oâng, cöù coù ñuïng ñaõ thaáy tieáng oâng treân maùy. Vaø khi khaån caáp, ngaët ngheøo, khoâng goïi, ñaõ thaáy oâng bay treân ñaàu theo doõi, chæ thò, hoã trôï vaø tieáp cöùu. Haõy theo doõi moät ñoaïn buùt kyù cuûa anh Nguyeãn ñình Saøi, cöïu só quan trong Löïc Löôïng Thuyû Boä, dieãn taû laïi moät trong nhöõng caûnh bi huøng töøng xaåy ra treân bao nhieâu khuùc soâng oan nghieät trong cuoäc chieán ôû ñoàng baèng soâng Cöûu Long : “. . .Toâi ñang chæ thò cho hai chieác Alpha ñeán keùo chieác Monitor bò ñaïn ra thì boãng nhieân thaûm hoaï saåy ra tröôùc maét. Thuyû thuû LVN treân chieác Tango Baïch Hoå vöøa trong uï suùng khaåu ñaïi lieân 20mm böôùc ra ngoaøi, coù leõ khoâng khí trong thaønh saét quaù haàm. Moät tieáng “phuït” vang leân, thaây anh ngaõ vaät xuoáng saøn , caùi ñaàu vaêng ñaâu maát tieâu. Traùi B41 khoâng bieát töø ñaâu bay tôùi hôùt goïn caùi ñaàu cuûa anh, roài löôùt qua saøn platform, noå tung giöõa soâng. . .Toâi duøng maùy baùo caùo vôùi “Thaåm Quyeàn” ñang bay tröïc thaêng ôû höôùng taây, mieät Kieân Höng. Qua tieáng noùi, toâi nhaän ra gioïng noùi cuûa “ Thaåm Quyeàn”, chính laø Ñaïi Taù Hoaøng cô Minh. . .Oâng baûo ñôïi ôû ñoù, ñaõ coù tieáp vaän vaø taûi thöông ñang treân ñöôøng ñeán. Theá laø oâng bay ñi. . .Khoaûng hôn moät giôø sau thì coù tieáng maùy taøu voïng ñeán töø haï gioøng. Moät ñoaøn giang ñónh 5 chieác goàm 3 Alpha vaø 2 Monitor im laëng voâ tuyeán chaïy vaøo, ñeán gaàn môiù sang taàn soá haønh quaân ñeå lieân laïc. Qua aùnh ñeøn pin chieáu xuoáng saøn taøu haét leân, toâi giaät mình kinh ngaïc, nhaän ra ngöôøi ñaàu tieân nhaûy sang taøu toâi chính laø Ñaïi Taù Hoaøng cô Minh, Tö Leänh Löïc Löôïng Thuyû Boä. Oâng Minh böôùc ñeán xaùc thuyû thuû N., laät taám meàn ra, coá oâm caùi xaùc cuït ñaàu leân, caèm oâng baïnh ra nhö muoán kìm cheá noãi thöông taâm ngöôøi thuoäc caáp vaø loøng oaùn haän keû thuø. Moïi ngöôøi laëng ñi trong noãi xuùc ñoäng toät cuøng. Suoát caû ñôøi toâi khoâng bao giôø queân caûnh töôïng bi huøng trong giôø phuùt aáy.. . “
Ñoïc ñoaïn buùy kyù naøy toâi ruøng mình kinh sôï, hai tay noåi gai. Nhöng trong Haûi Quaân, ai ñaõ daán thaân vaøo nhöõng “ vuøng töû ñòa “ nhö U Minh Thöôïng, U Minh Haï döôùi quyeàn chæ huy cuûa töôùng Minh, ñeàu coù nhöõng kyû nieäm laïnh mình lo sôï,ï laãn söõng sôø möøng vui khi thaáy vò Tö Leänh cuûa mình baát ngôø xuaát hieän nhö theá. Nhöõng caûnh huoáng aáy moãi luùc moãi nhieàu, choàng lôùp vaø bieán theå, theâm bôùt thaønh nhöõng huyeàn thoaïi bao phuû hình aûnh cuûa nieân tröôûng Hoaøng cô Minh .
Noùi ñeán nhöõng con kinh quan troïng trong ñoàng baèng soâng Cöûu Long, phaûi noùi ñeán kinh Phuïng Hieäp, daøi 140 caây soá, noái lieàn ba tænh An Xuyeân, Ba Xuyeân vaø Caàn Thô. Ñaëc bieät Ngaõ Baûy Phuïng Hieäp laø cöûa ngoõ, nôi hoäi tuï vaø phaân chia cuûa ghe thuyeàn tôùi nhöõng vuøng ñaát maàu môõ quan troïng cuûa chaâu thoå Cöûu Long, nhö traùi tim chuyeån maùu ñi nuoâi toaøn thaân theå: töø Phuïng Hieäp ñi Caùi Coân ñoå ra soâng Haäu Giang; töø Phuïng Hieäp xuoâi kinh Buùng Taøu ñi Naêm Caên, Vónh Thuaän, Caø mau; töø Phuïng Hieäp theo kinh Laùi Hieáu qua Traø Bang, Long Myõ ñi Chöông Thieän, Raïch Giaù. . . Boán ngaû coøn laïi noái lieàn kinh raïch trong phaïm vi tænh, huyeän nhö Xeûo Moân, Soùc Trang. Vì söï quan troïng naøy maø maùu xöông cuûa ngöôøi lính hai beân traän tuyeán ñaõ lieân tieáp gaëp gôõ, ñoå ra ñeå daønh giöït söï kieåm soaùt thuyû loä huyeát maïch naøy, nhö nhaän ñònh cuûa Phoù Ñeà Ñoác Ñinh maïnh Huøng, Phuï Taù Tö Leänh Haønh Quaân Soâng :” Kinh Phuïng Hieäp thuoäc heä thoáng thuyû loä ñi töø Haäu Giang, tænh Phong Dinh ñeán Caø Maâu, tænh An Xuyeân. Quaän Phuïng Hieäp, Phong Dinh, nôi gaëp gôõ cuûa nhieàu con kinh, ranh giôùi cuûa hai tænh Ba Xuyeân vaø Chöông Thieän. Ñaây laø thuyû loä huyeát maïch chuyeån vaän luùa gaïo vaø haøng hoaù giöõa caùc tænh mieàn Haäu Giang vôùi mieàn Ñoâng, neân raát quan troïng cho neàn kinh teá quoác gia”.


Khi laøm Tö Leänh Löïc Löôïng Thuyû Boä, oâng Minh ñaõ coù maët treân nhöõng khuùc thuyû trình saét maùu naøy, nhö nhöõng ngöôøi lính tieàn phong tieán vaøo vuøng löûa ñaïn. Theo lôøi keå cuûa anh Lyù anh Kieät, Tham Möu Phoù Haønh Quaân , kieâm Tröôûng Phoøng 3 cuûa Löïc Löôïng naøy trong caùc naêm 1973-75, nhö sau :”Doïc theo kinh Phuïng Hieäp, töø Caàn Thô ñi Soùc Traêng daøi hun huùt, naêm 1974, gaàn 50 ñoàn boùt bò Coäng Quaân san baèng. Tö Leänh Quaân Ñoaøn 4 ra leänh : baèng moïi giaù phaûi xaây döïng laïi. Trong cuoäc haønh quaân naøy vai troø cuûa Haûi Quaân raát laø naëng neà : Duøng ñöôøng thuyû môû laïi ñaàu caàu. Chôû Boä Binh taùi chieám. Yeåm trôï Boä Binh xaây döïng laïi ñoàn boùt. Ñaëc bieät chuù troïng ñeán coâng taùc Taâm Lyù Chieán, Daân Söï Vuï, giuùp daân xaây döïng laïi cöûa nhaø. Nhö theá trong vuøng “xoâi ñaäu” naøy, döôùi nöôùc thuyû loâi nhieàu nhö döøa khoâ. Treân bôø ñòch laån trong daân nhö traáu. Vaäy maø treân chieác xe Jeep chaïy doïc theo bôø kinh daøi hun huùt, töôùng Minh vaãn ra leänh caém hieäu kyø 1 sao phaáp phôùi. Khi di chuyeån döôùi nöôùc, khai dieãn cuoäc haønh quaân, oâng ngoài treân mui chieác Fom, ñi ñaàu ñoaøn chieán ñónh, ngoâi sao baïc vaãn laáp laùnh treân vai aùo. Mình ñi theo oâng, thaáy oâng nhö theá, chaúng leõ ngoài trong loøng taøu, ñaønh cuõng phaûi ñöùng quanh quaån sau oâng. Moät traøng ñaïi lieân, moät quaû B40 phuït ra laø taát caû Boä Tham Möu Löïc Löôïng bay heát. Khoâng giaûi thích ñöôïc. Coù leõ oâng Minh tin maïnh meõ vaøo cung-meänh cuûa mình trong laù soá töû vi. Vaø coù leõ ñòch cuõng khoâng theå ngôø treân moät chieán ñónh nhoû beù aáy laïi coù moät oâng töôùng ngoài treân mui taøu, daãn ñaàu cuoäc haønh quaân .”


Noùi veà aên uoáng, coù nhieàu ngöôøi vaãn cho raèng Haûi Quaân sang troïng, aên uoáng kieåu caùch, thöøa möùa. Ñieàu aáy coù leõ khaù ñuùng trong thôøi gian ñaàu döôùi quy cheá cuûa Haûi Quaân Phaùp maø thoâi. Sau naøy, nhaát laø trong giai ñoaïn cam go cuûa cuoäc chieán, moïi quaân nhaân, baát cöù caáp baäc, vaø quaân binh chuûng naøo, cuoäc soáng ñeàu raát kieäm öôùc, khoù khaên. Phoù Ñeà Ñoác Ñaëng cao Thaêng, xuaát thaân töø tröôøng só quan danh tieáng cuûa Phaùp, tröôøng Brest, cho hay :” Löông laäu chuùng toâi chæ ñuû aên. Haøng ngaøy chuùng toâi duøng côm trong Caâu Laïc Boä, keå caû töôùng Nguyeãn khoa Nam, Tö Leänh Quaân Ñoaøn. Toâi ñoâi khi aên côm gaùnh ( taø loït ) mua veà töø chôï Caàn Thô.” Töôùng Hoaøng cô Minh chaúng nhöõng khoâng ra ngoaøi thoâng leä aáy, maø oâng coøn giaûn dò hôn nhieàu. Anh Lyù anh Kieät cho hay :” Haøng ngaøy oâng Minh aên trong Caâu Laïc Boä nhö nhöõng só quan khaùc. Neáu baát ngôø coù khaùch, oâng sai moå ngay moät con heo. . .(hoäp). Thuoác thì nhö lính, raët Bastos xanh, kheùt leït. Khi bay thò saùt chieán tröôøng hay thaêm vieáng caùc ñôn vò tröïc thuoäc, oâng vaø ñoaøn tuyø tuøng, moãi ngöôøi ñem theo moät oå baùnh mì daøi, hay maáy bò côm saáy vaø moät bi-ñoâng nöôùc. “ Traùnh laøm phieàn nhöõng ñôn vò “, oâng luoân nhaéc nhôû caùc só quan nhö theá. Luùc raûnh roãi oâng nghieàn ngaãm boä Tam Quoác Chí. Trong khi tuïi tao thì nghieän Coâ Gaùi Ñoà Long. OÂng baûo : Nhaø binh phaûi thuoäc Tam Quoác Chí. Hay laém, aùp duïng vaøo thöïc teá vaãn höõu ích voâ cuøng. . .”


Nhaân caâu chuyeän naøy cuõng khieán toâi nhôù ñeán böõa tieäc ñöôïc toå chöùc taïi Boä Tö Leänh Thuyû Boä vaøo naêm 1973, khoaûn ñaõi Tö Leänh Haûi Quaân vaø phaùi ñoaøn thanh tra.
Böõa tieäc dieãn ra ñuùng nghi leã. Caùc só quan chuû cuõng nhö khaùch maëc tieåu leã traéng, lon vaøng môùi oùng aùnh, giaây bieåu chöông vaø huy chöông cuoáng röïc rôõ. 6 ngöôøi moät baøn. Caùc baøn keâ saùt nhau thaønh moät haøng daøi, traûi khaên baøn traéng tinh. Tö Leänh Haûi Quaân ngoài ôû ñaàu baøn, choã ngoài danh döï nhaát. Ñoái dieän vôùi Tö Leänh, cuoái daõy baøn laø vò trí cuûa vò só quan ít thaâm nieân nhaát, vaø ñöông nhieân laø Só Quan AÅm Thöïc. Tröôùc khi vaøo tieäc, Só Quan Aåm Thöïc ñöùng leân, trònh troïng ñoïc thöïc ñôn, ñuùng theo truyeàn thoáng Haûi Quaân trong nhöõng böõa tieäc quan troïng. Nhöng thöïc ñôn hoâm aáy chæ laø maáy moùn aên ñôn giaûn nhö moät böõa côm thöôøng trong Caâu Laïc Boä goàm thòt kho, döa giaù.Moùn canh laø moät con vòt haàm raát kyõ trong moät noài lôùn, ñaày nöôùc ñang xoâi, boác khoùi nghi nguùt. Beân caïnh ñoù laø moät ñóa rau soáng khoång loà, ñeå nhuùng vaøo noài nöôùc haàm vòt. Vò Só Quan Aåm Thöïc hình nhö ñaõ ñöôïc hoïc taäp, chæ thò chu ñaùo, neân ñaõ trình baøy khaù tyû mæ vaø duyeân daùng veà moùn aên “quan troïng” naøy. Ñoù cuõng laø moùn chính, moùn cuoái cuøng. Vì sau moùn ñoù laø ñoà traùng mieäng baèng chuoái. ( Coù nghóa laø böõa aên chæ coù theá thoâi, khoâng coø gì theâm nöõa ñaâu ). Toâi coù tham döï böõa aên naøy, vì luùc aáy toâi laø Tröôûng Phoøng Taâm Lyù Chieán, Boä Tö Leänh Haûi Quaân, thaùp tuøng Ñoâ Ñoác Tö Leänh trong phaùi ñoaøn thanh tra. Nghe ñoïc thöïc ñôn chuùng toâi khoâng daùm cöôøi. Moïi ngöôøi khoâng ai daùm cöôøi, vì böõa aên naøy coøn laø moät nghi leã, ñöôïc ñaùnh giaù, cho ñieåm nhö moät sinh hoaït cuûa ñôn vò. Sau toâi coù hoûi moät só quan : Sao laïi ñôn sô quaù vaäy? Vò só quan naøy cho bieát : “Tö Leïõnh chuùng toâi khoâng ñoàng yù ñeå caùc só quan phaûi ñoùng nhieàu tieàn ñaõi khaùch. Thuyû Boä haønh quaân lieân mieân, khoâng coù moät ngaân quyõ naøo ñeå khoaûn ñaõi phaùi ñoaøn.” Vieäc naøy, môùi ñaây ( thaùng 12, 2002), toâi coù nhaéc laïi vôùi anh Lyù anh Kieät . Kieät noùi :” Oâng Minh luùc ñaàu coøn chæ thò tuïi tao seõ thu tieàn aên caùc ngöôøi tham döï, tröø Ñoâ Ñoác Tö Leänh Haûi Quaân maø thoâi. Thaáy kyø quaù, chính tuïi tao boû tieàn ra ñaõi khaùch, oâng Minh khoâng bieát. Khoâng ai daùm cho oâng bieát söï thaät ñoù caû. Cuõng vì theá böõa tieäc cuõng khoâng daùm baøy veõ gì theâm”.


Vaãn lôøi anh Lyù anh Kieät :” Cuõng khoâng bieát theá naøo maø noùi. OÂng can tröôøng, giaûn dò vaø lieâm khieát nhö tao bieát ñaõ ñaønh. Nhöng coù nhöõng ñieàu tao nghó khoâng ra. Nhö hoài 1974, ñoaøn convoi do giang ñoaøn cuûa Quyeân ( Thieáu Taù Nguyeãn ngoïc Quyeân ) khoaù mình hoä toáng, gaëp tuïi Vieät Coäng taán coâng taøn baïo quaù ôû khuùc soâng khuùc khuyûu Coå Coø. Quyeân keâu cöùu tao, laø Tham Möu Phoù Haønh Quaân kieâm Tröôûng Phoøng 3, tao trình leân oâng, oâng thuaän, roài tao xæ moät ñôn vò thuoäc Löïc Löôïng Thuyû Boä ñang haønh quaân gaàâøn ñoù caáp toác ñeán tieáp cöùu, giaûi vaây. Ñoaøn giang vaän maáy chuïc chieác, chôû haøng ngaøn taán gaïo, caù maém, khi bò taán coâng, chaïy taûn maùt töù taùn, ñöôïc tuïi tao gom laïi ñaày ñuû. Ñoaøn convoi tieáp tuïc leân ñöôøng veà Saøi Goøn, khoâng rôi moät haït thoùc. Ít thaùng sau, nhaân Sinh Nhaät Moät Naêm cuûa Löïc Löôïng, chuû ñoaøn convoi tìm ñeán Boä Tö Leänh Thuyû Boä, vôùi tinh thaàn haäu phöông yeåm trôï tieàn tuyeán, xin uûng hoä Löïc Löôïng moät trieäu ñoàng ñeå Löïc Löôïng laøm leã lieân hoan. Tao möøng, vaø trình leân oâng Minh. OÂâng khoâng cho nhaän, coøn xaïc tao moät traän. Thaät khoâng bieát sao maø noùi. “ Töø nhöõng can tröôøng, duõng maõnh vaø haønh xöû ñaëc bieät aáy, oâng Minh ñaõ thaêng hoa, ñeo sao ôû Löïc Löôïng Thuyû Boä, qua maët raát ñoâng nhöõng vò ñaøn anh. Töø ñoù lôùp haøo quang vaø huyeàn thoaïi quanh oâng haàu nhö moãi luùc moãi theâm daøy ñaëc. Coù nhöõng phoûng ñoaùn, ñoàn ñaïi : oâng Minh seõ naém chöùc vuï naøy, chöùc noï nay mai.


Sau ñoù laø luùc ñaát nöôùc ñeán hoài nghieâng ngöûa, vaøo thaùng 3 naêm 1975, töôùng Minh ñöôïc chæ ñònh ra Mieàn Trung laøm Tö Leänh Vuøng 2 Duyeân Haûi. Moät vuøng duyeân haûi daøi nhaát trong 5 vuøng, chaïy daøi töø Quy Nhôn ñeán Phan Thieát, goàm nhöõng duyeân ñoaøn 21 ñoùng taïi Tam Quan, Haûi Ñoäi 2 Duyeân Phoøng ñoùng taïi Quy Nhôn ( caên cöù cuõ cuûaDuyeân Ñoaøn 22 ñaõ giaûi taùn), Duyeân Ñoaøn 23 taïi Soâng Caàu, duyeân ñoaøn 25 taïi Hoøn Khoùi, duyeân ñoaøn 26 taïi Bình Ba, duyeân ñoaøn 27 taïi Ninh Chöõ vaø duyeân ñoaøn 28 taïi Phan Thieát. Boä Tö Leänh Vuøng 2 Duyeân Haûi ñoùng taïi Cam Ranh, chæ huy taát caû 6 duyeân ñoaøn, vaø maáy chuïc Duyeân Toác Ñónh cuûa Haûi Ñoäi Duyeân Phoøng, nhöõng cô sôû tieáp vaän söûa chöõa, caùc ñaøi kieåm baùo trong vuøng vaø nhöõng chieán haïm cuûa Haïm Ñoäi bieät phaùi.
Ngaøy 31 thaùng 3, Quy Nhôn ñòa ñaàu cöïc Baéc cuûa vuøng 2 Duyeân Haûi ôû trong tình traïng nguy ngaäp. Ngoaøi nhöõng ñôn vò cô höõu tröïc thuoäc, treân maët bieån ngoaøi khôi Quy Nhôn coù nhöõng chieán haïm sau ñaây töø Saøi Goøn bieät phaùi hieän dieän, ñaêt döôùi quyeàn ñieàu ñoäng cuûa töôùng Hoaøng cô Minh : HQ 2, HQ 3. HQ7, HQ 400, HQ 403, HQ 406, HQ 505 vaø moät soá nhöõng chieán haïm nhoû. Töôùng Minh hieän dieän treân Tuaàn Döông Haïm Traàn nhaät Duaät, HQ 3, do HQ Trung Taù Nguyeãn kim Trieäu laøm Haïm Tröôûng, töôùng kyø 1 sao traéng treân neàn xanh, phaáp phôùi treân kyø ñaøi.


Saùng ngaøy 31 thaùng 3, leänh töø Saøi Goøn, chæ thò cho Haûi Quaân vaøo baõi bieån Quy Nhôn boác Sö Ñoaøn 22 Boä Binh. Hai haûi vaän haïm HQ 403 vaø HQ 400, döôùi söï ñoân ñoác cuûa HQ Trung Taù Leâ thuaàn Phong, Chæ Huy Tröôûng Haûi Ñoäi Chuyeån Vaän, uûi baõi Quy Nhôn, tröôùc tröôøng Sö Phaïm ñeå ñoùn quaân cuûa Sö Ñoaøn 22 ñang coù maët treân baõi. Nhöng taøu vöøa höôùng muõi vaøo baõi uûi, bò hoaû löïc cuûa ñòch baén ra quaù maïnh. B40 noå tung phía tröôùc. Chieán haïm phaûi luøi ra, trong nhieäm sôû taùc chieán, ñoàng thôøi thaû thang giaây vaø löôùi hai beân hoâng chieán haïm ñeå anh em Boä Binh leo leân taøu. Do ñoù quaân töø treân bôø cuûa Sö Ñoaøn 22 Boä Binh phaûi lieàu cheát bôi ra taøu. Cuoäc vôùt ngöôøi dieãn ra treân vuøng bieån Quy Nhôn suoát ngaøy ñeâm raát khoù nhoïc, bi thöông, nhöng khoâng ñeán noãi ngaäp maùu nhö ôû Ñaø Naüng. Bieån eâm. Taøu chæ luøi ra ôû ñoä xa vöøa phaûi, ngoaøi taàm ñaïn ñòch, duøng hoaû löïc cô höõu cuûa chieán haïm phaûn phaùo vaø baén caûn ñòch ñang tieán tôùi ôû treân bôø, phía sau anh em Sö Ñoaøn 22 Boä Binh. Trong soá nhöõng quaân nhaân bôi ra bieån vaø ñöôïc chieán haïm Haûi Quaân vôùt, coù caû Thieáu Töôùng Phan ñình Nieäm, Tö Leänh Sö Ñoaøn 22 Boä Binh. Leân ñöôïc chieán haïm HQ 400, töôùng Nieäm ôû trong tình traïng suy nhöôïc naëng neà caû theå chaát laãn tinh thaàn. OÂng ñöôïc saên soùc ñaëc bieät, vì HQ 400 voán laø moät beänh-vieän-haïm. Taát nhieân moïi quaân nhaân cuûa cuûa Sö Ñoaøn naøy leân ñöôïc chieán haïm, ai cuõng suõng nöôùc, ñoùi khaùt naèm laên ra saøn taøu, khoâng coøn haøng nguõ gì nöõa. Thieáu Töôùng Phaïm vaên Phuù, Tö Leänh Quaân Ñoaøn 2, chæ ñònh Töôùng Minh thay theá töôùng Nieäm, kieâm nhieäm Tö Leänh Sö Ñoaøn 22 Boäâ Binh vaø Tö Leänh chieán tröôøng Bình Ñònh.


2 giôø saùng ngaøy 2 thaùng 4, Töôùng Minh nhaän ñöôïc leänh töø Saøi Goøn qua Boä Tö Leänh Haûi Quaân vaø treân Ñaøi Quaân Ñoäi thoâng baùo : Toång Thoáng Thieäu boå nhieäm töôùng Minh laøm Toång Traán Quy Nhôn. Töôùng Minh coù toaøn quyeàn ñieàu ñoäng taát caû löïc löôïng taïi ñòa phöông ñeå taùi chieám Quy Nhôn, goàm Sö Ñoaøn 22 BB, Bieät Ñoäng Quaân, Ñòa Phöông Quaân. Haûi Quaân. Trung Taù Nguyeãn kim Trieäu, Haïm Tröôûbg HQ 3, nhôù laïi, cho bieát raèng :” Ñeå thi haønh leänh naøy, saùng sôùm ngaøy 2 thaùng 4, oâng Minh chæ thò caùc chieán haïm hieän dieän, tuùc tröïc ôû saùt bôø bieån Quy Nhôn, saün saøng nhaän leänh cuaû oâng töø trong bôø. Ñích thaân töôùng Minh vaø Boä Tham Möu nheï, rôøi HQ 3, xuoáng chieán ñónh nhoû vaøo Boä Chæ Huy Haûi Ñoäi 2 Duyeân Phoøng, ñeå tröïc tieáp naém vöõng tình hình treân boä. Töø ñaây nhöõng lieân laïc haøng doïc, cuõng nhö haøng ngang vôùi caùc ñôn vò baïn ñaõ vaéng ngaét. Nhaát laø treân caùc taàn soá lieân laïc vôùi Sö Ñoaøn 22 Boä Binh, khoâng coøn ai nghe nöõa. Rieâng veà Töôùng Phan ñình Nieäm, Tö Leänh Sö Ñoaøn 22 BB, vì söùc khoeû suy kieät, ñöôïc ñieàu trò treân Beänh Vieän Haïm HQ 400, ñang ôû ngoaøi khôi Vuõng Taøu, treân ñöôøng veà Saøi Goøn. Tröôùc hoaøn caûnh naøy, töôùng Minh trôû laïi HQ 3, töôøng trình veà Saøi Goøn. Taát caû caùc chieán haïm bieät phaùi cho Vuøng 2 Duyeân Haûi vaø caùc chieán ñónh tröïc thuoäc, theo leänh töôùng Minh, xuoâi Nam.”


Treân ñöôøng xuoâi Nam, caùc chieán haïm noái ñuoâi nhau, uy nghieâm, thöù töï nhö dieãn haønh thao döôït. Vaãn laù côø xanh, moät ngoâi sao traéng treân caùnh phaûi cuûa coät côø, phaáp phôùi tung bay. Bieån eâm nhö maët kính, chöa bao giôø laïi eâm nhö theá. Caùc chieán thuyeàn cuûa caùc Duyeân Ñoaøn, nhaát laø caùc Duyeân Toác Ñònh cuûa Haûi Ñoäi Duyeân Phoøng chôû theo ñaày ngöôøi, quaân nhaân vaø gia ñình, chaïy doïc theo hai beân ñoaøn taøu. Nhöõng ghe daân tuùa ra nhö laù tre. Töôùng Minh ra leänh cho caùc chieán ñónh, chieán thuyeàn cuûa ñôn vò thaän troïng ñeå traùnh ñòch vaø nhöõng phaàn töû voâ kyû luaät gaây saùo troän; vaø tuyø khaû naêng, caùc chieán ñónh coá gaéng cöùu vôùt hoaëc trôï giuùp moïi ngöôøi. Neáu vôùt ñöôïc quaù ñoâng ngöôøi thì gheù vaøo caùc chieán haïm lôùn, san ngöôøi leân ñoù. Baát cöù quaân nhaân naøo böôùc leân chieán haïm, chieán ñónh, neáu coù khí giôùi, ñeàu phaûi giao noäp, caát vaøo kho.


Trôû laïi Boä Tö Leänh Vuøng 2 Duyeân Haûi taïi Cam Ranh, oâng duøng tröïc thaêng thò saùt maët traän, theo doõi tình hình trong vuøng traùch nhieäm, vaø ra leänh cho caùc chieán haïm taän duïng haûi phaùo baén ngaên chaën böôùc tieán cuûa Baéc quaân, phaù xaäp nhöõng caây caàu quan troïng. Cam Ranh xaùo troän. Oâng trôû laïi HQ 3, tieáp tuïc xuoâi Nam. Oâng ra leänh phaù huyû Trung Taâm Phaùt Tuyeán treân ñaûo Cam Ranh. Chieàu ngaøy 3 thaùng 4, haûi ñoaøn ñi ngang Duyeân Ñoaøn 27 ôû Ninh Chöõ, töôùng Minh rôøi HQ 3, sang Tuaàn döông Haïm HQ 2, do HQ Trung Taù Ñinh manh Huøng, khoaù 11 ( truøng teân vôùi Phoù Ñeà Ñoác Ñinh maïnh Huøng ), laøm Haïm Tröôûng. Haïm Tröôùng Huøng vaø toaùn daøn chaøo ñoùn ñôïi ô ûhaïm kieàu vaø höôùng daãn töôùng Minh leân Trung Taâm Chieán Baùo (CIC) cuûa chieán haïm. Taïi ñaây töôùng Minh laïi tieáp tuïc theo doõi traän lieät vaø chæ huy maët traän taïi ñòa phöông.
Ngaøy 15 thaùng 4, töôùng Minh ñaùp tröïc thaêng vaøo phi tröôøng Phan Rang, queâ höông cuûa Toång Thoáng Nguyeãn vaên Thieäu, hoïp cuøng Trung Töôùng Nguyeãn vónh Nghi, Tö Leänh Maët Traän Phan Rang; Chuaån Töôùng Nguyeãn vaên Nhöït (Sö Ñoaøn 2 Boä Binh); Chuaån Töôùng Phaïm ngoïc Sang, Tö Leänh SÑ 6 KQ vaø moät soá só quan khaùc, ñeå cuøng phoái hôïp hoaït ñoäng taïi maët traän naøy. Trung Taù Ñinh maïnh Huøng cho hay :” Môùi xong phaàn giôùi thieäu thaønh phaàn tham döï, thì coù tin phi tröôøng ñaõ bò ñòch bao vaây, buoåi hoïp giaûi taùn ngay. Töôùng Minh caáp toác ñöôïc tröïc thaêng boác ra Soaùi Haïm HQ 3 “. Toái 16 thaùng 4, tình hình Phan Rang trôû neân xoâi ñoäng. Taêng T54 cuûa ñòch naèm ngay baõi bieån Phan Rang, chóa suùng ra khôi. Döông vaän Haïm HQ 503 do HQ Trung Taù Nguyeãn vaên Loäc, khoaù 11, vaøo gaàn bôø phaûn phaùo. Khi HQ 503 quay ngang ñeå taän duïng heát khaû naêng hoaû löïc baén vaøo bôø, Vieät Coäng duøng ñaïi baùc 105 ly laáy ñöôïc cuûa mình baén tröïc xaï ra chieán haïm. Moät traùi ñaïi baùc truùng ñaøi chæ huy, noå tung, Haïm Tröôûng Loäc bò thöông vaøo ñaàu, maùu ra soái xaû, nhöng vaãn bình tónh ra leänh cho taøu ruùt ra khôi. ( Cho ñeán nay, gaàn 30 naêm, maûnh ñaïn trong ñaàu cuûa Haïm Tröôûng Loäc khoâng theå giaûi phaãu, laáy maûnh ñaïn ra. Giaûi phaãu laø cheát. Oâng hieän ôû trong tình traïng khi ñau, khi tænh ). HQ 3, HQ 505 vaø HQ 406 cuõng ñoåi vò theá, luøi ra ngoaøi taàm baén cuûa ñòch.


Ngaøy 17 thaùng 4, HQ 406 chôû Caûnh Saùt Daõ Chieán, döï truø ñoå boä taêng cöôøng cho Phan Rang, khoâng thaønh, ñöôïc leänh veà Catù Lôû. HQ 505 naèm ngoaøi khôi vònh Phan Rang chôø leänh. HQ 3 ñöôïc leänh ñöa phoù Ñeà Ñoác Hoaøng cô Minh trôû laïi Saøi Goøn. HQ 3 ñaët döôùi quyeàn ñieàu ñoäng cuûa Phoù Ñeà Ñoác Nguyeãn höõu Chí, Phuï Taù Haønh Quaân Bieån. Trong khi ñoù, Trung Töôùng Nguyeãn vónh Nghi, Tö Leänh maët traän Phan Rang vaø Chuaån Töôùng Phaïm ngoïc Sang, Tö Leänh SÑ6KQ bò ñòch baét. Tin naøy ñöôïc loan baùo treân ñaøi phaùt thanh Saøi Goøn. Ñaøi phaùt thanh Haø Noäi cuõng loan tin naøy vôùi nhöõng lôøi phaùt bieåu ngaén cuûa chính Trung Töôùng Nguyeãn vónh Nghi. Maët traän Phan Rang vôõ. Cöù ñieåm choáng cöï soáng cheát cuûa Saøi Goøn baây giôø laø Xuaân Loäc.
Töø maët traân Vuøng 2 Duyeân Haûi trôû veà, ñoùng taïi Caùt Laùi, Phoù Ñeà Ñoác Hoaøng cô Minh laøm vieäc vôùi Phoù Ñeà Ñoác Ñinh maïnh Huøng, Phuï Taù Tö Leänh Haûi Quaân, ñaëc traùch Haønh Quaân Soâng. Trong haøng töôùng laõnh Haûi Quaân, döôùi Phoù Ñoâ Ñoác Chung taán Cang, 3 sao, Tö Leänh Haûi Quaân, Phoù Ñeà Ñoác Ñinh maïnh Huøng, 1 sao, laø ngöôøi thaâm nieân nhaát. ( Hai vò töôùng 2 sao khaùc laø Ñeà Ñoác Traàn vaên Chôn, cöïu Tö Leänh Haûi Quaân, thì ñaõ veà höu. Ñeà Ñoác Laâm ngöôn Taùnh, cöïu Tö Leänh Haûi Quaân thì ñöôïc bieát phaùi sang Phuû Quoác Vuï Khanh, lo cho ngöôøi tî naïn). Töôùng Huøng xuaát thaân khoaù 2 Só Quan Haûi Quaân Nha Trang, töøng laàn löôït ñaûm nhieäm nhieàu chöùc vuï quan troïng. OÂng cuõng ñöôïc tieáng laø moät vò só quan caån troïng, lòch duyeät, kín ñaùo, ñöôïc thöôïng caáp tin caån vaø thuoäc caáp kính troïng. Trong cuoäc noùi chuyeän vôùi Ñoâ Ñoác Chung taán Cang, chuùng toâi coù hoûi raèng :” Ai laø ngöôøi coù coâng nhaát trong vieäc ñem ñoaøn taøu ra khôi?”. Ñoâ Ñoác Cang cho bieát :” Haûi Quaân, nhö moät chieác taøu, khoâng ai laøm vieäc ñöôïc moät mình. Moïi thaønh coâng lôùn, nhoû, ñeàu laø coâng söùc cuûa taäp theå, cuûa nhieàu ngöôøi. Nhöng rieâng trong vieäc ñem ñoaøn taøu ra khôi, ngöôøi coù coâng nhaát, ngaøy ñeâm lo cho ñoaøn taøu, laø oâng Huøng. Phoù Ñeà Ñoác Ñinh maïnh Huøng. . .” Trong khi ñoù, laø moät só quan Haûi Quaân di taûn treân con taøu Thò Naïi, HQ 502, moät con taøu hoûng maùy, chôû theo treân 5000 ngöôøi leânh ñeânh, khoán khoå leát ra ñöôïc ngoaøi khôi Coân Sôn, khi keâu cöùu, lieân laïc, chuùng toâi chæ thaáy tieáng noùi cuûa töôùng Hoaøng cô Minh treân maùy. Do ñoù chuùng toâi coù neâu thaéc maéc naøy vôùi Töôùng Ñinh maïnh Huøng. Töôùng Huøng traû lôøi ñaïi yù, noùi :” ÔÛ treân HQ 3, Soaùi Haïm, treân heát laø Ñoâ Ñoâc Chung taán Cang, coøn coù Phoù Ñeà Ñoác Dieäp quang Thuyû, roài sau ñoù coøn coù Phoù Ñeà Ñoác Nghieâm vaên Phuù vaø moät soá Ñaïi Taù. Tröôùc khi ñoaøn taøu leân ñöôøng, chuùng toâi coù môøi nhöõng vò töôùng laõnh, caùc vò só quan cao caáp ôû nhöõng taøu khaùc sang hoïp. Sau, ai veà taøu naáy vôùi gia ñình. Coøn laïi treân taøu, toâi thænh yù, nhaän leänh töø Ñoâ Ñoâc Cang, roài cuøng baøn baïc maø thi haønh. Ñuùng, caùc anh chæ nghe thaáy tieáng oâng Minh treân maùy. Vì trong chuyeán haûi haønh ñaëc bieät naøy, ñeå traùnh ngoä nhaän vaø roái loaïn taàn soá, oâng Minh ñöôïc Ñoâ Ñoác Cang chæ ñònh traùch nhieäm veà lieân laïc chæ huy töø Soaùi Haïm, moät tieáng noùi chính thöùc vaø duy nhaát. Oâng Minh laøm vieäc raát chuyeân caàn, 24/24, haàu nhö khoâng bieát meät. Tieáng oâng Minh roõ raøng, coù huøng löïc, ñöôïc anh em Haûi Quaân bieát tôùi nhieàu vaø kính troïng . “ Chuùng toâi cuõng ñem yù kieán naøy hoûi Trung Taù Nguyeãn kim Trieäu, Haïm Tröôûng HQ 3, oâng Trieäu cho hay :” Trong phoøng Chieán Baùo (CIC), chæ coù oâng Huøng vaø oâng Minh luoân tuùc tröïc, theo doõi moïi dieãn tieán cuûa Haïm Ñoäi, nhaän leänh töø Ñoâ Ñoâc Cang maø thi haønh. Caû hai oâng aáy ñeàu laøm vieäc raát nhieàu, moãi ngöôøi moãi vieäc, raát laø nghieâm tuùc. Oâng Huøng thì troâng nom toång quaùt. Oâng Minh tröïc tieáp ñieàu ñoäng. Toâi( Haïm Tröôûng HQ 3), nhaän leänh töø 2 vò naøy, lo cho con taøu cuûa mình maø thoâi.”.
Baây giôø gaàn 30 naêm giaõ töø quaân nguõ. Tuyø khaû naêng vaø hoaøn caûnh, moãi ngöôøi phaûi baét ñaàu laøm laïi cuoäc soáng töø con soá khoâng. Chaúng coøn ai to, ai nhoû nöõa. Nhöõng tình caûm, kính troïng ñoái vôùi nhau, taát nhieân khoâng phaûi laø nhöõng caáp baäc cao thaáp khi xöa, maø laø tö caùch cuûa moãi caù nhaân coøn ñoïng laïi trong trí nhôù cuûa nhau. Taäp theå naøo cuõng coù nhöõng keû baát xöùng, lôïi duïng ñuïc nöôùc thaû caâu. Nhöng trong gia ñình Haûi Quaân khoâng thieáu nhöõng ngöôøi ñaày tö caùch, trong ñoù coù nieân tröôûng Hoaøng cô Minh. Trong nhöõng kyû nieäm ñaùng nhôù vôùi töôùng Minh, toâi ñaëc bieät nhôù hai söï vieäc naøy :
Thöù nhaát, khi Haïm Ñoäi Vieät Nam Coäng Hoaø tôùi bôø bieån Phi Luaät Taân, chính tieáng oâng Minh treân maùy, chuyeån coâng ñieän cuoái cuøng cuûa Haûi Quaân, nhö sau :
Nhoùm ngaøy giôø :071010H/05/75.
From: cuûa HQ 3.
To : Taát caû caùc chieán haïm.
Ñeå chuyeån giao caùc chieán haïm cho Haûi Quaân Hoa Kyø/ Yeâu caàu caùc nôi nhaän chuaån bò thi haønh khi coù chæ thò / Caùc chieán haïm töï toå chöùc laøm leã haï quoác kyø Vieät Nam vaø tröông quoác kyø Hoa Kyø / Tieåu ñónh cuûa Hoa Kyø seõ sôn vaø xoaù teân chieán haïm Vieät Nam ôû sau laïi / Giôø giaác thi haønh seõ thoâng baùo sau / Heát.
Töø coâng ñieän naøy, vaøo hoài 12 giôø ngaøy 7 thaùng 5 naêm 1975, treân Bieån Ñoâng, caùc chieán haïm cuõa VNCH ñaõ cuøng nhau laøm leã chaøo côø laàn cuoái vaø haï quoác kyø VNCH xuoáng. Nhöõng xuùc ñoäng khoân cuøng ñaõ löu laïi trong bao nhieâu traùi tim ñau khoå. Phuùt choác caû ñoaøn taøu duõng maõnh, nghieâm tuùc, ñuû loaïi cuûa Haûi Quaân Vieät Nam, giôø ñaõ phaáp phôùi quoác kyø Myõ, laàn löôït caäp caàu caên cöù Subic cuûa Myõ ôû Phi luaät Taân.
Ñoaøn ngöôøi töø caùc chieán haïm luõ löôït mang haønh lyù sang con taøu buoân Green Forrest. Moät con taøu chôû haøng khoång loà. Nhöõng khoang troáng, saâu hun huùt roäng theânh, baây giôø ñöôïc baéc taïm nhöõng caàu thang goã ñeå leân xuoáng. Ñoaøn ngöôøi nhö moät thöù haøng hoaù khoâng coøn giaù trò, xoâ boà, ñaày baát chaéc, xuùc ñoäng, raát deã buøng leân thaønh nhöõng xaùo troän khoù löôøng, khoù xöû, nhö môùi chæ vaøi tuaàn tröôùc ñaây ñaõ töøng xaåy ra treân chính con taøu naøy khi di chuyeån ngöôøi töø Ñaø Naüng vaøo Phuù Quoác. Theo söï cho bieát cuûa Phoù Ñeà Ñoâc Ñaëng cao Thaêng thì :” Caùc vò Tö Leänh, phaàn lôùn laø caáp töôùng, ñöôïc Myõ chôû thaúng vaøo Guam baèng maùy bay. Rieâng oâng Minh, oâng tình nguyeän ñi taøu bieån cuøng vôùi anh em thuyû thuû ñoaøn vaø daân chuùng. Cuoäc ñi khaù daøi, cöïc khoå, teá nhò. Söï hieän dieän cuûa oâng Minh, theo toâi, ñaõ giöõ tinh thaàn cho anh em raát nhieàu.”


Kyû nieäm ñaùng nhôù thöù hai, vaøo trung tuaàn thaùng 5 naêm 1975, trong khu leàu vaûi Orote Point, Guam, vôùi tö caùch caù nhaân, töôùng Minh ñaõ tìm ñeán ñaây ñeå sinh hoaït vôùi anh em Haûi Quaân. Trong bô vô vaø traøn ñaày xuùc ñoäng, nhieàu anh em ñaõ ngeïn ngaøo neâu nhöõng thaéc maéc, phaãn noä lieân heä ñeán moät vaøi tin ñoàn, nhöõng haønh ñoäng baát xöùng cuûa ngöôøi naøy, ngöôøi khaùc. OÂâng Minh, raát bình tónh giaûi ñaùp vaø khuyeân can. Ñaëc bieät, ñeå keát luaän, oâng ñaõ noùi :” Vieäc anh neâu leân laø thöôïng caáp khoâng ai coù yù kieán gì höôùng daãn anh em. Ñieàu naøy quaû thöïc toâi cuõng coù nghó ñeán, neân hoâm nay môùi tìm ñeán ñaây vôùi anh em. Song ñoù chæ laø yù kieán caù nhaân toâi, coøn caùc vò khaùc, theo nhö toâi bieát, taát caû coøn raát baøng hoaøng. Moïi vieäc ñaõ xaåy ra ngoaøi döï truø cuûa chuùng ta. Duø ai coù yù kieán gì luùc naøy chaéc cuõng khoâng theå naøo thi haønh ñöôïc. Moät vaùn côø ñaõ xoaù. Moïi vieäc ñaõ xong. Ñieàu maø chuùng ta phaûi laøm laø, ngoaøi vieäc ñònh cö treân ñaát môùi, chuùng ta phaûi saùng suoát tìm hieåu moïi dieãn tieán cuûa thôøi cuoäc, vaø ñaëc bieät giöõ laáy moái caêm thuø maát nöôùc ngaøy hoâm nay. Töø ñoù chuùng ta seõ ñoaøn keát laïi möu caàu moät vaän hoäi môùi sau naøy…”.
Ñeå coù moät caùi nhìn cuï theå, moät nhaän ñònh ñaõ tröïc tieáp aûnh höôûng ñeán binh nghieäp cuûa oâng Minh, baøi vieát naøy ñaõ ñöôïc göûi leân vò cöïu Tö Leänh Haûi Quaân, ngöôøi ñaõ pheâ ñieåm vaø ñeà nghò oâng Minh leân töôùng, Ñeà Ñoác Traàn vaên Chôn ñaõ ñoïc raát kyõ vaø ghi chuù :” Anh vieát ñuùng laém. Oâng Minh laø moät ngöôøi taøi gioûi. Khi laøm Tham Möu Phoù Chieán Tranh Chính Trò taïi Boä Tö Leänh Haûi Quaân, oâng Minh ñaõ chöùng toû ñöôïc loøng haêng say, nhieàu saùng kieán trong laõnh vöïc tham möu. Khi ñöôïc giao traùch vuï Tö Leänh Löïc Löôïng Thuyû Boä, hôn ai heát, oâng Minh ñaõ toû ra can tröôøng vaø raát laø thaùo vaùt. Löïc Löôïng cuûa oâng khoâng chæ ñaõ goùp coâng trong vieäc khai thoâng kinh Phuïng Hieäp, giöõ huyeát maïch kinh teá giöõa Saøi Goøn vaø vuøng chaâu thoå Cöûu Long giang, maø Löïc Löôïng Thuyû Boä döôùi quyeàn chæ huy tröïc tieáp cuûa oâng Minh ñaõ quaàn naùt vuøng U Minh Thöôïng, U Minh Haï, maät khu an toaøn vaø haäu caàn caên baûn cuûa ñòch, gaây cho chuùng nhieàu thieät haïi veà nhieàu maët, aûnh höôûng raát laâu daøi. Oâng Minh khoaù 5, khi leân töôùng môùi 38 tuoåi, treû nhaát trong haøng töôùng laõnh Haûi Quaân, vöôït qua nhieàu vò ñaøn anh, chính vì oâng Minh ñaõ coù ñuû Taøi, Ñöùc vaø loøng Duõng Caûm. Trong danh saùch, toâi ñeà nghò oâng Minh cuøng moät vaøi vò Ñaïi Taù khaùc thaâm nieân hôn oâng Minh. Toâi nghó raèng Toång Thoáng Thieäu ñaõ choïn oâng Minh chính nhôø loøng duõng caûm hôn ngöôøi cuûa oâng Minh. Neáu vaän hoäi bình thöôøng, Mieàn Nam coøn, töông lai cuûa oâng Minh, toâi nghó, seõ voâ cuøng saùng laïn. Sau naøy khi oâng Minh laõnh ñaïo Maët Traän Quoác Gia Thoáng Nhaát Giaûi Phoùng Vieät Nam, thì toâi coøn ôû tuø. Vieät Coäng toû ra raát caêm töùc vaø coù hoûi toâi raát nhieàu veà oâng Minh. Toâi ñaõ heát lôøi ca ngôïi vaø noùi raèng oâng Minh laø moät vò töôùng taøi cuûa Haûi Quaân Mieàn Nam”.
Töø 1975 veà sau, trong moät vaän hoäi môùi, Phoù Ñeà Ñoác Hoaøng cô Minh laø moät khuoân maët xuaát hieän tröôùc aùnh saùng cuûa thôøi cuoäc, vôùi bao nhieâu vinh quang vaø heä luî vui buoàn. Oâng sinh ngaøy 20 thaùng 6 naêm 1935, ñaõ hy sinh duõng lieät cuøng nhöõng chieán höõu taïi Nam Laøo ngaøy 28 thaùng 8 naêm 1987, treân ñöôøng trôû veà möu caàu giaûi phoùng queâ höông. Ngöôøi vieát khoâng phaûi laø thaønh vieân cuûa toå chöùc naøy, khoâng naém vöõng vaán ñeà, neân khoâng daùm ñeà caäp, nhaän ñònh veà nhöõng hoaït ñoäng sau naøy cuûa oâng. Laø moätø quaân nhaân caáp nhoû, coù moät thôøi maëc cuøng maàu aùo vôùi oâng, ñöôïc tin oâng naèm xuoáng, toâi raát baøng hoaøng, xuùc ñoäng vaø heát loøng kính ngöôõng. Toâi thu goùp moät soá döõ kieän lieân heä trong thôøi quaân nguõ cuûa oâng, ghi laïi thaønh baøi vieát naøy, thay cho moät neùn höông töôûng nieäm, nghieâng mình kính caån tröôùc anh linh cuûa moät vò chæ huy maãu möïc, moät vò töôùng can tröøông, moät taám göông thanh lieâm vaø trong saùng cuûa Haûi Quaân Vieät Nam Coäng Hoaø. Hy voïng baøi vieát naøy thay cho lôøi phaân öu muoän maøng göûi tôùi ñaïi gia ñình Hoaøng-Cô vaø phu nhaân Phoù Ñeà Ñoác Hoaøng cô Minh.
Chuùng toâi cuõng xin traân thaønh ña taï quyù vò Ñoâ Ñoác, quyù nieân tröôûng vaø caùc chieán höõu Haûi Quaân ñaõ taän tình hoã trôï, cung caáp nhöõng döõ kieän lieân heä, cuõng nhö chæ cho nhöõng sai soùt ñeå baøi vieát naøy ñöôïc hoaøn taát.



Phan laïc Tieáp
Khôûi vieát ngaøy 8 thaùng 12 naêm 2002.
Vieát xong ngaøy 18 thaùng 6 naêm 2003.



No comments: