Sunday, November 6, 2016

TAP CHÍ VĂN HÓA 57

VÕ KỲ ĐIỀN *CÂY SẦU RIÊNG VƯỜN CŨ

CAÂY SAÀU RIEÂNG VÖÔØN CUÕ
Voõ Kyø Ñieàn Toâi reà laïi caùi baêng caây, ngoài xuoáng ôû ñaèng ñaàu. Caùi baêng ñöôïc
laøm baèng taám vaùn daày, caùc chön ñöôïc ñoùng dính luoân xuoáng ñaát.
Taám vaùn ñöôïc cöa caét raát thoâ nhöng vì nhieàu ngöôøi ngoài tôùi ngoài lui
neân noù trôû thaønh trôn laùng. ÔÛ traïi chuyeån tieáp ñeå ñi ñònh cö, ai cuõng
thích ñeán ñaây, vì ít ra taïi vò trí naày, ngöôøi ta coù theå nhìn ra ngoaøi thaáy
ñöôïc moät khoaûng trôøi nhoû vaø ôû döôùi kia, caùi söôøn ñoài thoai thoaûi
coù vaøi maõnh vöôøn, caây coái xanh maùt.
Ngoài keá beân toâi laø chuù hai thôï baïc, queâ ôû Soùc Traêng. Moãi laàn ra
ñaây, toâi ñeàu gaëp chuù. Khí haäu Maõ Lai thieät laø kyø cuïc. Ban ñeâm,
trôøi laïnh teo ruoät teo gan, nguû phaûi ñaép meàn. Ban ngaøy trôøi noùng nhö
ñoå löûa, hôi noùng höøng höïc töø saùng tôùi chieàu, moà hoâi töôm ra ñaày
ngöôøi. ÔÛ taïi leàu khoâng caùch gì chòu noåi neân ai cuõng tìm nôi ñeå troán
noùng. Coøn choã naøo lyù töôûng hôn choã naày. Caùi baêng nuùp döôùi
boùng maùt moät buïi tre um tuøm, ngoaøi kia döôùi söôøn ñoài laø phong
caûnh kyø thuù. Thieät ra ôû vuøng naày coøn nhieàu nôi caûnh vaät ñeïp hôn
nhieàu nhöng daân tî naïn bò giôùi haïn trong voøng raøo keõm gai neân ñaâu
coù ñöôïc ra ngoaøi maø ñi ñoù ñi ñaây. Coù maáy ngöôøi ñi chöõa bònh veà
keå laïi raèng ôû ngoaøi kia, thaønh phoá ñeïp ñeõ, sang troïng, saïch seõ, tieän
nghi. Rieâng toâi vaø chuù hai thôï baïc thì chæ bieát xöù Maõ Lai qua caùi
khung trôøi nhoû xíu naày.
Toâi ngoài ôû ñaây maø ñaàu oùc ôû ñaâu ñaâu. Caùi vuøng ñaát môùi maø
toâi seõ ñeán thì xa laï quaù, nôi ñoù coù veõ haáp daãn laém. Coù nhaø laàu
choïc trôøi, coù xa loä theânh thang, coù tuyeát rôi traéng xoaù, coù ñuû moïi
thöù vui. Toâi töôûng töôïng ra bao caûnh kyø laï maø toâi seõ ñöôïc maét
thaáp, tai nghe trong moät ngaøy raát gaàn. Nhöng coù anh baïn ñi tröôùc, gôûi
thô veà traïi, trong coù ñoaïn vieát " ...vöøa böôùc ra khoûi maùy bay nhö ñi
vaøo caùi tuû laïnh, muõi thôû ra khoùi, tay chön teâ coùng..", toâi chôït thaáy
gheâ quaù, quay qua chuù hai thôï baïc:
-Mai moát qua beån, chuù sôï laïnh hoâng chuù hai?
-Sôï chôù thaày tö, ÔÛ nhaø toâi luùc naøo cuõng taém baèng nöôùc noùng
nhö maáy oâng ghieàn thuoác phieän. Taïi khoâng nöôùc naøo nhaän neân toâi
ñaønh phaûi chòu ñi Canada. Tuoåi giaø xöông coát chòu laïnh dôû laém.
Ngöôøi ta noùi ôû beån, xin loãi thaày tö nghen, ñi tieåu ngoaøi ñöôøng, noù
ñoùng laïi thaønh caây nöôùc ñaù. Nghe noùi sôï quaù. Maáy ñöùa nhoû thì
khoaùi chí. Toái toái tuïi noù ruû nhau ñi ñeán hoäi tröôøng coi chieáu phim.
Thaáy taây taø tröôït tuyeát vôùi nhaûy ñaàm, coi boä tuïi nhoû chòu döõ.
Toâi nhìn chuù hai thôï baïc. Chuù oám ngöôøi, da xanh meùt, maët xöông
xöông, daùng khaéc khoå. Muoán gôïi chuyeän cho vui, toâi noùi:
-Thì laàn hoài roài cuõng quen. Ngöôøi ta chòu ñöôïc thì mình chòu ñöôïc,
coù gì maø lo. Toâi vôùi chuù qua beån, mình hoïc moät khoaù nhaûy ñaàm
vôùi taäp tröôït tuyeát laø xong heát. Ngöôøi ta tôùi ñaâu mình tôùi ñoù. Vöôït
bieân nguy hieåm, cheát soáng vaày maø mình coøn laøm ñöôïc, nhaèm nhoø gì
ba caùi leû teû ñoù!
-YÙ thoâi thaày tö, thaày tuoåi treû thì coøn ñöôïc, toâi treân naêm möôi roài,
tieáng Taây tieáng Myõ moät chöõ cuõng khoâng bieát, noùi chi tôùi vieäc oâm
ñaàm maø nhaûy nhoùt.
-Vaäy chuù chòu cöïc, chòu khoå laën loäi qua ñaây ñeå laøm chi?
Chuù hai nhìn ra xa traû lôøi ngaäp ngöøng:
-Taïi beân mình khoù soáng quaù, vöøa nhöùc ñaàu, vöøa ngheït thôû, neân
phaûi ñi. Chôù vui veû gì. Toâi ñaâu coù muoán nhöng hoaøn caûnh baét buoäc.
Thaày tö nghó coi, caùi tieäm thôï baïc nhoû xíu cuõng bò tòch thaâu. Thoââi
ñaønh deïp keàm, deïp buùa. Toâi laøm ñôn xin veà queâ laøm ruoäng. Nhaø
nöôùc cuõng khoâng cho, baét phaûi ñi xaây döïng kinh teá môùi. Caùi cheá ñoä
gì coù maét khoâng ñöôïc nhìn, coù tai khoâng ñöôïc nghe, coù mieäng khoâng
ñöôïc noùi, thì ôû laïi laøm gì. Noùi thieät vôùi thaày tö, toâi ngoài ñaây maø
ñaàu oùc vaãn nhôù Baõi Xaøu. Tröôùc nhaø toâi coù caùi raïch nhoû, chieàu
chieàu ra ñaèng tröôùc caâu caù, cuõng ñuû vui. Lôùn tuoåi roài, ñaâu coøn
ham muoán gì nöõa!
Noùi xong, chuù ngoù meânh ngoù moâng. Chôït chuù ñöa tay chæ xuoáng
phía döôùi söôøn ñoài, hoûi:
-Caùi vöôøn ôû döôùi ñoù troàng caây gì maø caønh laù xanh um?
Toâi nhìn theo, traû lôøi ngay:
-Caây saàu rieâng ñoù. Maáy caây naày môùi troàng chöøng ba boán naêm,
coøn nhoû chöa coù traùi. Neáu lôùn hôn moät chuùt thì muøa naày ñaõ coù
boâng roài.
Toâi nhìn caây saàu rieâng Maõ Lai laù nhoû nhöng taøn raäm hôn saàu rieâng
ôû Vieät Nam. Thaáy khu vöôøn naày loøng toâi ñaâm ngaån ngô. Queâ toâi laø
xöù cuûa saàu rieâng, maêng cuït, baây giôø noù ra sao?
Toâi quay qua hoûi chuù hai:
-UÛa, chuù chöa bao giôø thaáy caây saàu rieâng sao? Chuù coù aên ñöôïc
saàu rieâng khoâng? Coù nhieàu ngöôøi heã nghe tôùi muøi laø chaïy maát, hoï
noùi hoâi khoâng chòu noåi.
-Toâi khoaùi laém chôù. Cöù tôùi muøa traùi caây laø mua moãi laàn caû
chuïc kí, aên tôùi môø con maét... Nhöng tieác quaù, toâi chöa coù dòp ñi vöôøn
ñeå thaáy caây cuûa noù...
Toâi beøn moâ taû caây saàu rieâng cho chuù hai bieát:
-Thoâng thöôøng thì ôû beân mình, caây trung bình coù thaân lôùn côû coät
nhaø, cao hôn coät ñeøn ñöôøng chuùt xíu, taøn thöa maø roäng, muøa coù traùi
nhìn thaáy meâ laém. Traùi noù treo luûng laúng ñaày caønh, gai ñaâm tua tuûa.
Nhöõng traùi coøn non nhoû côû traùi cau, traùi quít, thöôøng bò ruïng raûi raùc
quanh goác. Hoài nhoû tuïi toâi löôïm laáy, beû maáy caùi gai nhoïn, caém leân
caøm... ñeå laøm oâng giaø raâu!
-Traùi noù to quaù maø ñaày gai, ruûi noù ruïng truùng ñaàu thì chaéc cheát!
-Vaäy maø hình nhö chöa coù ai bò rôùt beå ñaàu vì saàu rieâng. Chæ coù
maáy anh ñi aên troäm môùi sôï thoâi vì traùi noù chæ ruïng vaøo nöûa ñeâm
veà saùng. Traùi saàu rieâng chín ruïng aên môùi ngon. Neáu caét cuoáng sôùm,
coøn non aên laït nhaùch, nhieàu khi bò söôïng. Ngöôøi saønh ñieäu hoï löïa
choïn kyõ caøng khi mua. Phaûi laø thöù voû moûng, nhoû hoät, côm daày
maøu môõ gaø, aên caùi vò noù beo beùo, ñaêng ñaéng môùi ñaõ. Chôù aên
saàu rieâng maø löïa thöù côm ngoït ngay, thì aên chöøng vaøi muùi laø ngaùn
ngöôïc. AÊn buoåi saùng, buoåi chieàu coøn nghe muøi thôm.
-Maø chuù hai ôi, aên saàu rieâng maø aên moät mình cuõng chöa ñuû ngon.
Phaûi ñi vaøo vöôøn vôùi moät coâ baïn gaùi deã thöông, löïa moät nôi im maùt,
gom coû khoâ laïi laøm ñeäm, khui traùi saàu rieâng chín thôm nöïc noàng, caàm
töøng muùi baèng naêm ngoùn tay, aên heát roài coøn lieám côm coøn dính treân
caùc ngoùn tay, muùt chuøn chuït, nhìn nhau maø cöôøi... môùi ñaõ theøm.
-Sao taû caûnh nghe meâ quaù vaäy. Chaéc thaày tö aên saàu rieâng kieåu
ñoù hoaøi?
-Phaûi ñöôïc nhö chuù noùi, cuõng ñôõ. Nhieàu khi toâi nghó tôùi coøn töùc
mình. Hoài ñoù tôùi giôø, ngoài döôùi goác caây saàu rieâng thì nhieàu, coøn aên
nhö vaäy thì chöa bao nhieâu. Baây giôø ngoài ñaây, nhôù tôùi kyû nieäm maø
trong loøng nao nao. Luùc ñoù toâi vöøa ñöôïc hai möôi tuoåi...

Toâi gaëp laïi Phöông do moät söï tình côø. buoåi chieàu hoâm ñoù, trôøi
vöøa saåm toái. toâi ôû lôùp hoïc ra, ñi ngay ñeán ngaû tö ñaàu ñöôøng, ñeå
ñoùn xe veà tænh nhaø. Chieác xe loâ ngöøng laïi. Toâi nhìn vaøo xe, thaát
voïng, trong khoang khoâng coøn moät choã troáng. Ngöôøi ta ngoài ñen ngheït,
chen chuùc nhau. Anh lô xe môû cöûa, nhaûy xuoáng keùo tay toâi, ñaåy vaøo.
Toâi coá chen vaøo trong. Coù vaøi tieáng caèn nhaèn nho nhoû:
-Xe chaät cöùng, choã ñaâu maø chöùa nöõa!
Toâi vöøa ngoài xuoáng vöøa nghe baùc taøi xeá traû lôøi:
-Baø con coâ baùc thoâng caûm. Chuyeán choùt hoång röôùc, ngöôøi ta phaûi
nguû laïi Saøi Goøn sao ? Theá laø ñaâu vaøo ñoù. Ai naáy ñaønh chòu
chaät. Toâi bò keït cöùng tö beà. Phía tröôùc, phía trong, phía sau laø ngöôøi ta,
coøn beân phaûi laø caùnh cöûa xe baèng saét. Toâi khoâng coù caùch gì ñeå
ñaët chön cho goïn. day qua, trôû laïi, söûa tôùi, söûa lui, cuõng khoâng oån
thoaû chuùt naøo. Nhôø xe chaïy coù ñöôïc chuùt ít gioù maùt. AÙnh saùng veà
ñeâm cuûa thaønh phoù laáp loaùng qua cöûa xe. Ñeøn quaûng caùo xanh xanh,
ñoû ñoû. Ñeøn ñöôøng saùng traéng nhôït nhaït. Baàu trôøi laáp laùnh ñaày sao.
Chieác xe coøn chaïy loanh quanh chöa ra khoûi thaønh phoá. Toâi yeân chí noù
seõ chaïy moät maïch veà tôùi tænh. Chaät quaù roài laøm sao chöùa ñöôïc
nöõa. Naøo ngôø, qua moät goùc phoá, chieác xe töø töø ngöøng laïi. Coù tieáng
oàn aøo:
- Trôøi ñaát ôi, caùi xe nhoû xíu nhö vaäy, baùc taøi tính chöùa bao nhieâu
maïng ?
Toâi thaát voïng. Neáu coù theâm ngöôøi, toâi seõ bò doàn vaøo trong. Coøn
ñaâu maø nhìn thaáy phong caûnh beân ñöôøng vôùi gioù maùt traêng saùng.
Chöa kòp phaûn öùng gì, thì cöûa xe ñaõ môû, anh lô nhaûy xuoáng, ñaåy
ngöôøi khaùch môùi leân choã toâi. Toâi baét buoäc ôû caùi theá phaûi eùp saùt
vaøo beân trong ñeå nhöôøng choã. Ñuùng laø hoäp caù moøi. Haønh khaùch
bò eùp nhö maáy con caù naèm saép lôùp, heát cuïc cöïa. Baùc taøi vöøa cho xe
chaïy, vöøa cam keát:
-Thoâi ñuû roài, khoâng röôùc nöõa. Baây giôø thì xe hôi chaät. Xe chaïy
moät hoài, noù laéc xuoáng ñaâu vaøo ñoù. Baø con coâ baùc thoâng caûm!
Khoâng thoâng caûm vôùi baùc taøi cuõng khoâng ñöôïc. Trôøi toái roài,
khoâng leõ böôùc xuoáng xe ñeå ôû laïi Saøi goøn ñeâm nay. Maø baây giôø thì
toâi ñaâu coøn muoán böôùc xuoáng nöõa. Ngöôøi haønh khaùch vöøa môùi leân
laø moät coâ gaùi coøn treû, trong aùnh saùng môø môø, toâi khoâng thaáy roõ
nhöng coù leõ naøng ñeïp laém. Taø aoù vaøng ñöôïc veùn kheùo qua beân,
naøng coá thu mình cho nhoû goïn laïi, daùng kheùp neùp. Rieâng toâi vì ñuïng
chaïm beân ngöôøi naøng neân loay hoay, xoay ngang ngöôøi laïi cho thö thaû.
ÔÛ caùi theá naày toâi thaáy thoaûi maùi hôn nhöng ñoàng thôøi caùnh tay phaûi
nhö oâm laáy ngöôøi naøng. Toâi maéc côõ quaù, ñaâu coù daùm ñuïng, ñaønh
phaûi voùi tay qua gaùc treân cöûa xe cho ñôõ moõi. Troïn nöûa ngöôøi beân
phaûi toâi eùp saùt nöûa ngöôøi beân traùi cuûa naøng. Toâi nghe moät caûm
giaùc eâm aùi beành boàng. Toâi ñaâu coù ngôø hoaøn caûnh traùi ngang nhö
vaäy. Laàn ñaàu tieân ngoài gaàn moät coâ gaùi laï, toâi boái roái quaù. Toâi
thöû nghó haèng chuïc caâu hôûi ñeå mong laøm quen vôùi naøng, nhöng thaáy
caâu naøo cuõng voâ duyeân. Thoâi ñaønh ngoài im, laøm ra veû ñöùng ñaén
nghieâm nghò.
Boãng chieác xe queïo gaét ôû moät khuùc quanh, ngöôøi naøng ñeø haún
leân toâi. Nhö ñeå ñôõ maéc côû, noùi noùi baâng quô:
-Chieàu thöù baûy naøo xe cuõng chaät nöùt!
Toâi beøn baét chuyeän:
-Daï, daï, cuõng hôi ñoâng.
-Chuùt xíu nuûa laø toâi ñoùn huït roài. Töø tröôøng ra tôùi ñaây keït xe
quaù!
-Chaéc coâ hoïc tröôøng Luaät?
Coâ ta hôi nghieâng ñaàu qua toâi, hoûi laïi:
-Sao anh bieát?
Toâi thaáy vui trong buïng, coù dòp ñeå naøng thaáy toâi thoâng minh:
-Ña soá sinh vieân luaät thöôøng ñoùn xe choã coâ vöøa leân.
Naøng cöôøi nheï nhaøng, haøm raêng traéng boùng ñeàu ñaën:
-Daï khoâng phaûi, toâi hoïc ôû Vaên Khoa.
Toâi ñoaùn traät laát. Nhöng khoâng heà gì. Mieãn noùi chuyeän ñöôïc vôùi
naøng laø vui roài. Toâi tuy khoâng hoïc ôû ñoù, nhöng cuõng bieát chuùt ít:
- Xin loãi, toâi hôi toø moø, coâ ñang theo chöùng chæ naøo ?
-Daï, toâi hoïc lôùp döï bò..
-Vaäy laø coâ ñöôïc hoïc vôùi oâng giaùo sö Vöông Hoàng Seãn. Toâi khoaùi
ñöôïc nghe oång noùi chuyeän. Heã saùch naøo coù baøi oång vieát, toâi ñeàu
kieám mua. OÅng raønh veà ñoà coå... Chaéc coâ cuõng thích caùc giôø oâng
aáy daïy?
Laïi moät laàn nöõa toâi bò hoá:
-Daï, toâi sôï caùc giôø ñoù laém. Kyø roài, toâi bò rôùt vì moân Vaên Chöông
Quoác AÂm, neân kyø nhì phaûi thi laïi moân naày.
Toâi khoâng daùm hoûi theâm. Toâi suy nghó hoaøi cuõng khoâng hieåu taïi
sao coâ ta laïi rôùt moân Quoác AÂm, caùi moân ñöôïc coi laø deã hôn caùc
moân khaùc. Voán ít noùi vaø hay ruït reø, toâi laïi ñaønh ngoài im. Thoang
thoaûng, toâi ngöõi thaáy toùc naøng coù muøi thôm nheø nheï. Töï nhieân toâi
caûm thaáy trong loøng moät xuùc ñoäng baát ngôø. Trôøi ñaát naøo xui khieán
cho toâi gaëp naøng nhö vaäy. Baây giôø toâi phaûi noùi caâu naøo nöõa ?
-Chaéc coâ veà tôùi beán xe ?
-Daï khoâng, toâi xuoáng Caàu Ngang.
Toâi laïi tìm ñöôïc caâu ñoái ñaùp:
-Coâ ôû gaàn caùi nhaø ngoùi ñoû, coù coång saét sôn xanh khoâng? ñaèng
tröôùc coù buïi tre ngaø ?â
Coâ ta nghieâng ñaàu qua nhìn toâi:
-Chaéc anh laø baïn hoïc cuûa anh Bình! caên nhaø ñoù cuûa toâi.
Ñoaïn naøng chaêm chuù nhìn toâi, thoaùng do döï, naøng tieáp:
-Phaûi anh laø anh Höng khoâng, em laø Phöông ñaây !
Toâi vöøa xaùc nhaän thì naøng líu lo:
-Trôøi ôi, sao laâu quaù khoâng thaáy anh xuoáng nhaø chôi. Ba maù em vôùi
anh Bình thöôøng nhaéc tôùi anh hoaøi.
Toâi ngaïc nhieân sung söôùng. Khoâng deø con nhoû Phöông ngaøy naøo
nhoû xíu, ñen thui, môùi coù maáy naêm maø lôùn ñeïp nhö vaäy. Nhöõng
chuyeän naêm tröôùc baây giôø ñöôïc toâi vaø Phöông nhaéc laïi. Naøng noùi
chuyeän lanh lôïi, duyeân daùng. Toâi laàn laàn bình tónh hôn. Toâi hoûi thaêm
tin töùc Bình, sau cuøng toâi thaéc maéc:
-OÂng Seãn deã laém maù! Taïi sao Phöông laïi bò keït moân Quoác AÂm?
Phöông phaân traàn:
-Anh Höng thöû nghó coi, em vaøo vaán ñaùp, oång ñöa em quyeån " Truyeän
Ñôøi Xöa "ø cuûa Tröông Vónh Kyù, bieåu em ñoïc baøi " Anh chaøng sôï vôï
" Caùi chuyeän anh chaøng luøi khoai lang trong tro noùng cho chín ñeå aên
vuïng, naøo ngôø chò vôï veà nöûa chöøng, anh ta sôï quaù beøn coät tuùm oáng
quaàn laïi, boû cuõ khoai lang vaøo trong ñoù ñeå daáu, noùng quaù beøn nhaåy
caø töng. Ñoïc ñeán ñaây, oång baûo ngöøng laïi vaø hoûi em:
-Nhaåy caø töng laø nhaûy laøm sao "
Em coøn ñang suy nghó chöa kòp traû lôøi, thì oång hoûi tieáp:
- Ñaâu coâ nhaûy caø töng cho toâi coi!
-Anh Höng thöû nghó caû caùi phoøng thi roäng meânh moâng. ÔÛ döôùi caû
maáy chuïc ngöôøi ngoù leân, em maéc côû quaù, laøm sao daùm nhaûy. Chôø
hoài laâu khoâng ñöôïc, oång nghó laø em khoâng bieát, neân cho döôùi ñieåm
trung bình. Em ñaønh phaûi thi laïi kyø hai.
Toâi an uûi naøng:
-Gaëp toâi maø oång bieåu nhaûy thì cuõng rôùt. Ai laïi nhaûy caø töng tröôùc
maét moïi ngöôøi, kyø thaáy moà.
Phöông cöôøi nheï:
-Laïy trôøi cho mai moát ñöøng gaëp caùi "Anh chaøng sôï vôï " nöõa.
Toâi chôùp ngay laáy caùi caâu noùi hôù ñoù, hoûi laïi:
-Vaäy chôù Phöông muoán gaëp anh chaøng nhö theá naøo, cho toâi bieát
caùc ñieàu kieän ñoøi hoûi....ñeå kieám caùi ñaàu heo.
Phöông choáng cheá:
-Ô Anh Höng, khoâng phaûi vaäy ! Maáy naêm roài gaëp laïi, anh vaãn y nhö
hoài xöa, cöù phaù em hoaøi.
Töø ñoù toâi thöôøng xuoáng Caàu Ngang thaêm gia ñình naøng. Bình thì ñaõ
vaøo quaân ñoäi, ít khi coù nhaø. Maù naøng laàn naøo thaáy toâi, cuõng noùi:
-Khi naøo raõnh roåi chaùu xuoáng ñaây chôi, ñöøng ngaïi gì heát, thaèng Bình
ñi lính, hai Baùc nhôù noù quaù. Nhaø ñôn chieác khoâng coù ai.!
Coøn Ba naøng thì ít noùi, thöôøng daãn toâi ra sau vöôøn, beû traùi caây caû
ñoáng baét aên. Phöông xinh xaén, deã thöông, laêng xaêng laøm caùc moùn
ngon ñeå ñaõi khaùch. Chuùng toâi thöôøng aên döôùi goác caây saàu rieâng
lôùn. Vöôøn nhaø Phöông raát roäng. caùc möông nöôùc nhoû ñaày rong. Nöôùc
trong vaét, thaáy ñöôïc nhöõng con caù baõi traàu,caù lia thia, caù lìm kìm, loäi
nhôûn nhô döôùi ñoù. Ñaát ñen maàu môõ, caây daâu, caây maêng cuït, caây
saàu rieâng, coù nhöõng taøn laù xanh um, maùt röôïi...
Toâi ngoài maø nghe loøng khoan khoaùi, maét nhìn aùnh naéng laáp laùnh
qua caùc khoaûng laù thöa. Ñaâu ñaây coù con chim hoùt treân caønh, tieáng
nghe trong treûo quaù. Phöông cuõng nhö chim líu lo:
-Treân nhaø anh Höng coù vöôøn khoâng? coù troàng nhieàu boâng khoâng?
ñoâi khi leân tænh, em muoán gheù chôi cho bieát maø sôï... anh Höng khoâng
theøm tieáp.
Maù Phöông maéng yeâu con gaùi:
-Caùi con nhoû naày, maày laøm nhö caäu Höng laø ngöôøi döng!
Phöông vöøa ngoù xeùo toâi, vöøa traû lôøi meï:
-Thì maù thaáy ñoù, hoâm con gaëp anh Höng treân xe, ngoài gaàn caû giôø
ñoàng hoà, aûnh ñaâu coù theøm nhìn... baø con!
Toâi khoâng bieát traû lôøi ra sao, ñaønh cöôøi tröø! OÂi! nhöõng buoåi
tröa aám cuùng, loøng vui nhö môû hoäi. Toâi vaãn ñaén ño, ruït reø, chöa daùm
ngoõ yù vôùi Phöông. Hoïc haønh chöa thaønh, coâng danh chöa toaïi, baây giôø
coøn quaù sôùm ñeå noùi chuyeän yeâu ñöông....
Nhöõng ngaøy thaùng keá tieáp qua mau. Ba maù Phöông saün coù voán, môû
theâm caên tieäm caàm ñoà ngoaøi chôï. Ngoaøi nhöõng giôø hoïc, Phöông
coøn phuï meï buoân baùn, troâng nom coâng vieäc soå saùch. Toâi laïi coù dòp
gaëp gôõ naøng nhieàu hôn. Chuùng toâi trao ñoåi chuyeän trôøi möa, trôøi
naéng, chuyeän hoïc haønh, thi cöû. Toaøn laø chuyeän ñaâu ñaâu, vaäy maø
cuõng coù ñeå noùi hoaøi, khoâng chaùn. Coù laàn Phöông hoûi toâi:
-Anh Höng ôi, hieän thôøi anh thöông ai nhöùt ?
Toâi traû lôøi, cöôøi cöôøi:
-Thì Phöông bieát roài, toâi noùi hoaøi! Ñôøi toâi chæ thöông coù chuù luøn
baùn huû tieáu döôùi goác me...
Maët Phöông hôi phuïng phòu:
-Vaäy chôù maáy ngöôøi ñeïp cuûa anh, khoâng ai baèng chuù luøn sao ?
Toâi giaûng nghiaõ:
-Ñeïp ñaâu coù aên ñöôïc. Coøn huû tieáu caây me aên ngon, cho neân toâi
thöông ... chuù luøn.
Phöông nín thinh, baäm moâi töùc toái. Toâi muoán giaûi hoaø cho khuaây
khoaû:
-Phöông ôi, maáy ngaøy ôû nhaø khoâng coù buoân baùn, em laøm gì ?
-Em ñi chôï, mua caù mua cua.
-Roài sau ñoù Phöông laøm gì nöõa ?
Naøng traû thuø toâi, traû lôøi tænh ruïi:
-Thì em laøm caù laøm cua.
-Vaäy chôù khoâng luùc naøo Phöông nhôù tôùi baïn beø chuùt xíu naøo sao ?
Phöông baät cöôøi, töôi nhö ñoaù hoa buoåi saùng:
-Coù chôù, luùc gheù aên huû tieáu caây me thì nhôù tôùi anh!
Toâi vöøa laøm ñieäu boä thaát voïng, vöøa nhìn söõng maët naøng. Phöông
cöôøi, khuoân maët vuoâng vuoâng, raïng rôõ, laøn da traéng mòn maøng. Toùc
caét ngaén goïn, caùi muõi thaúng cao, xinh xaén. Caëp moâi treà treà. Heøn chi
naøng noùi chuyeän tía lia. OÂng trôøi sao thieät baát coâng. Maët Phöông
khoâng moät khuyeát ñieåm. Taát caû ñöôøng neùt ñeàu hoaø hôïp, theâm vaøo
ñoù laø caùi duyeân daùng nöõa. Coøn toâi thì vöøa xaáu, vöøa ñen, ñöôïc quen
vôùi naøng, ñôøi toâi coøn haïnh phuùc naøo hôn. Do caâu chuyeän ñaåy ñöa,
baát chôït toâi thaáy Phöông deã thöông laøm sao. Trong moät thoaùng ngaån
ngô, toâi noùi ñaïi:
-Coâ chuû tieäm caàm ñoà ôi,sao coâ ñeïp quaù vaäy ? Tieäm coâ caàm
vaøng baïc, chaâu baùu ngoïc ngaø maø coù caàm "ngöôøi ta" khoâng ?
Phöông troá maét nhìn toâi. Hình nhö naøng chöa hieåu caâu noùi. Caëp maét
naøng troøn to, ñen boùng, ngaây thô. Toâi noùi tieáp:
-Coù moät sinh vieân ngheøo, hoïc haønh dang dôû, hoaøn caûnh tuùng baán,
caàn caàm taïm ñeå ñuû tieàn aên hoïc, mieãn coù côm canh ngaøy hai böûa,
mai sau coù ngheà nghieäp vöõng chaéc, nguyeän seõ laøm "toâi moïi" ñeå traû
coâng laãn lôøi.
Phöông hieåu ra, cöôøi nho nhoû, thuû thæ beân tai toâi;
-Anh Höng muoán caàm thieät khoâng ñoù ? Tieäm cuûa em khoâng khoù
khaên nhö maáy tieäm khaùc ñaâu. Mieãn laø soøng phaüng, sieâng naêng, traû
nôï suoát ñôøi...

Töø ñoù, toâi vaø Phöông thöông nhau. Roài chieán tranh ngaøy moät taøn
khoác. Toâi phaûi vaøo quaân nguõ, troâi noãi ngöôïc xuoâi. Nhöõng caùnh thô
noàng naøn thay theá nhöõng laàn gaëp gôõ. Phöông thöôøng vieát cho toâi
bieát, naøng ñaõ phaûi nhieàu laàn töø choái nhöõng moái mai xung quanh. Toâi
run trong buïng. Laøm sao naøng coù theå chôø ñôïi vaø neáu chôø thì ñeán
bao giôø. Thaân toâi, toâi coøn lo chöa xong. Cöôùi Phöông baây giôø, chæ
laøm khoå cho naøng, ñieàu maø toâi khoâng muoán. Yeâu Phöông, toâi muoán
naøng ñöôïc hoaøn toaøn sung söôùng. Phöông xinh xaén vaø deã thöông quaù,
naøng ñaâu theå vì toâi maø chòu khoå cöïc. Roát cuoäc roài thì toâi cuõng
phaûi chòu thua ñònh maïng. Moät buoåi saùng muøa thu, toâi nhaän ñöôïc thô
cuoái cuøng cuûa Phöông. Vaøo phoøng rieâng, toâi xeù thô ra ñoïc. Neùt chöõ
quen thuoäc deã thöông ngaøy naøo, quay cuoàng tröôùc maét toâi:
" ...ba maù baét em phaûi laäp gia ñình vôùi moät ngöôøi khoâng quen. Giöõa
tình yeâu vaø gia ñình, em phaûi choïn moät. Gôûi ñeán anh böùc aûnh cuoái
cuøng em chuïp beân goác saàu rieâng ngaøy naøo... nhö noãi loøng em.."
Nöôùc maét toâi töï nhieân öùa ra, raøn ruïa. Nhöõng chöõ coøn laïi, môø
nhaït. Cuoái thô Phöông khoâng kyù teân, toâi ñoïc ñöôïc caâu ca dao ôû haøng
döôùi cuøng:
Ñeâm khuya thaép chuùt daàu dö
Tim loang chaùy luïn, saàu tö moät mình.

Caâu chuyeän ñaõ treân hai möôi naêm roài, baây giôø toâi coøn nhôù laïi nhö
in. Caùi kyû nieäm ngaøy xöa sao maø eâm aùi nheï nhaøng quaù. Toâi vôùi
chuù hai thôï baïc, ngoài im laëng beân nhau. Moãi ngöôøi moät yù nghó vuïn
vaët, taûn maùc. Xa queâ höông laø xa heát nhöõng caûnh, nhöõng vaät,
nhöõng ngöôøi thaân yeâu. Tröôùc maét toâi, baây giôø cuõng coù caây saàu
rieâng. Nhöng ñaâu phaûi laø caây saàu rieâng vöôøn cuõ. Phöông baây giôø
ñaõ coù choàng, coù con. bieát ñöôïc naøng haïnh phuùc, toâi möøng laém.
Nhöng roài vaän nöôùc ñoåi thay. Hieän giôø vôï choàng con caùi naøng vaãn
coøn ôû nguyeân nôi queâ xöa. Lieäu naøng coù ñuû söùc khoeû vaø nghò löïc
ñeå vöôït qua nhöõng khoå nhuïc maø cheá ñoä môùi ñöa tôùi hay khoâng ?
Nhôù tôùi giôø phuùt naày hình aûnh cuûa haèng trieäu ngöôøi ñang phaûi
lam luû, chaân laám tay buøn, cuoác xôùi treân vuøng ñaát khoâ caèn mieàn kinh
teá môùi ñeå phuïc vuï moät thöù chuû nghiaõ ngoaïi lai, tim toâi nhö muoán
ngheïn laïi:
-Chuù hai ôi! maáy ngöôøi coøn ôû laïi laøm sao maø soáng noåi vôùi tuïi noù
?
-Roài cuõng phaûi soáng chôù thaày tö, hoång leõ ... töï töû cheát ! Con ngöïa
ñua baét ñem ñi keùo caøy thì cuõng nhö con boø, con traâu vaäy !
Nghe chuù hai thôï baïc noùi, toâi nghó ngay ñeán Phöông ngaøy naøo. Trôøi
ñaát ôi! caùi söï thaät sao maø chua xoùt. Toâi ñöùng daäy heát muoán noåi. :
- Vaäy thì chöøng naøo daân mình heát khoå, chuù hai ? Hoång leõ phaûi chòu
nhö vaäy hoaøi !
Chuù hai thôï baïc vöøa ñi vöøa traû lôøi:
- Thaày tö ñöøng coù lo! Luaät taïo hoaù tuaàn hoaøn heát bó cöïc roái tôùi
thôùi lai. Nhö traùi saàu rieâng chín thì phaûi ruïng. Ngaøy ñoù toâi vôùi thaày
tö trôû veà, gaày döïng laïi queâ höông cuõ. Caàu trôøi cho noù ñöøng quaù
tang thöông, ñoå naùt...

LÊ HỮU * ÁO DÀI TRONG THƠ VÀ NHẠC

Áo dài trong thơ và nhạc

Lê Hữu
Trong vườn quên lãng áo ai xanh
(“Dạ hội”, thơ Đinh Hùng)


Chiều nào áo tím nhiều quá / lòng thấy rộn ràng nhớ người...  
 
Giọng hát trầm ấm, dìu dặt của Duy Trác cất lên đâu đó trong một ngày đầu thu gợi nhớ hình  ảnh và nơi chốn thân quen trước “cổng trường áo tím” những chiều tan học.  Áo tím túa ra như đàn bướm, áo tím thướt tha dọc theo những “lối đi dưới lá” trên lề đường Phan Thanh Giản, trên những đường phố Saigon ngập nắng.  Những tà áo nhẹ bay trong gió từ lâu lắm đã đi vào thi ca, làm rung động lòng người và là nguồn cảm hứng vô tận của những người làm thơ, viết nhạc.  Tà áo nên thơ ấy, dưới đôi mắt ngắm nhìn của người nghệ sĩ, là bức tranh sinh động với nhiều đường nét, nhiều dáng vẻ, thể hiện qua từng lời thơ ý nhạc:
Dưới mắt Phạm Đình Chương là “Áo bay mở, khép nghìn tâm sự...”  (Mộng dưới hoa)
Dưới mắt Vũ Thành là “Áo dài bay ngờm ngợp cả khung trời...”  (Mùa kỷ niệm)
Dưới mắt Hoàng Dương là “Áo mầu tung gió chơi vơi...”  (Hướng về Hà Nội)
Dưới mắt Trịnh Công Sơn là “Áo xưa lồng lộng đã xô dạt trời chiều...”  (Tình nhớ)
Những vạt áo dài, từ lâu lắm, đã lất phất trong những trang thơ tiền chiến.  Từ…
“Đôi tà áo lụa bay trong nắng”  (Áo lụa, Bàng Bá Lân)  đến…
“Nắng thơ dệt sáng trên tà áo
lá nhỏ mừng vui phất cửa ngoài”  (Áo trắng, Huy Cận)
Áo dài cũng len cả vào những câu lục bát trữ tình của Nguyễn Bính:
“Hồn anh như bông cỏ may
một chiều cả gió bám đầy áo em”  (Bông cỏ may)
Và len cả vào dòng thơ hào hùng và lãng mạn của Quang Dũng:
“Em đi áo mỏng buông hờn tủi
dòng lệ thơ ngây có dạt dào”  (Đôi bờ)
Áo dài còn là giấc mơ thanh bình của những làng quê hiền hòa trong tình ca quê hương của Phạm Duy:
Nằm mơ, mơ thấy trăm họ tốt tươi / mơ thấy bên lề cuộc đời / áo dài đùa trong tiếng cười…  (Quê nghèo)  
Áo dài lướt thướt như vạt áo của nàng Xuân trong thơ Trần Mộng Tú:
“Tôi gói xuân vào hai vạt áo
ngước nhìn mây trắng dạ mang mang”  (Mẫu Đơn)
Áo dài bồng bềnh như dải trăng thu huyền ảo trong thơ Nghiêu Minh:
“Dấu thu kinh tự còn mê
Em mang tà áo bốn bề là trăng”  (Thu vô lượng)
Kỷ niệm êm đềm về một tà áo, một đôi mắt huyền được Tô Vũ ghi lại bằng nét nhạc lâng lâng:
Em đến thăm anh / người em gái
Tà áo hương nồng / mắt huyền trìu mến sưởi ấm lòng anh… (Em đến thăm anh một chiều mưa)
“Ta ước mơ một chiều thêu nắng...”, nỗi “ước mơ” của chàng nhạc sĩ họ Tô ấy được vẽ lại trong những câu lục bát Trần Dạ Từ.  Trong phút giây chờ đợi bước chân người tình khe khẽ đến bên hiên nhà, chàng tưởng chừng nghe được cả tiếng gió lay động vạt áo dài và tiếng lá nhẹ rơi bên thềm:
“Môi cười vết máu chưa se
cành hoa gạo cũ nằm nghe nắng hiền
Anh nằm nghe bước em lên
ngoài song lá động, trên thềm áo bay”  (Khi nàng đến)
Áo bay làm gió lộng cả đường đi, làm… lay động cả trái tim chàng nhạc sĩ Tuấn Khanh:
Mỗi lần em về là gió lộng đường đi / Anh nhìn em bồi hồi trông theo tà áo…  (Từ đó khôn nguôi)
Áo bay làm nhớ nhung, như nỗi nhớ da diết một mầu áo, một đôi môi thắm trong nhạc Từ Công Phụng:
Chiều nay nhớ em rồi / và nhớ áo em đẹp trời thơ / môi tràn đầy ước mơ…  (Bây giờ tháng mấy)
Áo bay làm ngơ ngẩn, như chàng Huy Cận thuở mới lớn, trước cổng trường nữ sinh:
“Một hôm trận gió tình yêu lại
đứng ngẩn trông vời áo tiểu thư”  (Học sinh)
Áo bay mất làm “cậu học trò” rụt rè Nguyên Sa phải hối tiếc vì một lời yêu chưa kịp nói:  
“Nàng đến gần tôi chỉ dám... quay đi
Tà áo khuất, thì thầm: ‘Chưa phải lúc’”  (Tuổi mười ba) 
Áo bay trong nắng sân trường làm anh chàng làm thơ Kim Tuấn phải bâng khuâng:
“Áo chiều bay trong nắng
sân trường ai bâng khuâng”  (Thu ở xa người)
Áo bay làm chàng thi sĩ đa tình Nguyễn Tất Nhiên phải thẫn thờ, dõi mắt nhìn theo mãi một tà áo vu quy:
“Đò qua sông chuyến đầu ngày
người qua sông mặc áo dài buông eo”  (Chuyến đò Cửu Long)
Áo bay mịt mù theo gió theo mây, như cánh chim đã bay mất, như tình đã vụt bay trong thơ Như Thương:
“Thôi thì anh, cánh chim bay
Em tà áo mỏng theo mây nghìn trùng”  (Vàng thu)

“Áo trắng đơn sơ, mộng trắng trong” 1


Áo trắng trinh nguyên tuổi học trò, áo trắng của “một thời áo trắng”, từng làm ngất ngây trái tim bao chàng trai, để đêm đêm trong giấc ngủ chập chờn còn trông thấy “áo ai bay trắng cả giấc mơ”.2
Áo trắng như dòng suối mát trong thơ Huy Cận:
“Dịu dàng áo trắng trong như suối
tỏa phát đôi hồn cánh mộng bay”  (Áo trắng)
Áo trắng như lụa trắng trong thơ Hoàng Anh Tuấn:
“Áo em lụa trắng sông Hương
qua đò Thừa Phủ nhớ thương rạt rào”  (Về chân trời tím)
 Và trong thơ Nguyễn Tất Nhiên:
“Đài các chân ngà ai bước khẽ
quyện theo tà lụa cả phương đông”  (Tháng Giêng, chim)
Và trong thơ Kim Tuấn:
“Em về tà áo lụa
bay ngập ngừng trong anh”  (Thu ở xa người)
Và cả trong thơ Nguyên Sa:
“Guốc cao, gót nhỏ, mây vào gót
áo lụa trăng mềm bay xuống thơ”  (Tám phố Saigon)
Áo trắng như gió, như mây, để “nhà thơ của tình yêu” phải bâng khuâng:
“Có phải em mang trên áo bay
hai phần gió thổi, một phần mây?
Hay là em gói mây trong áo
rồi thở cho làn áo trắng bay?”  (Tương tư)
Áo trắng của nhà thơ còn là dải sương mù lướt thướt trên bến sông Seine giữa kinh thành hoa lệ Paris, gợi nhớ một vạt áo dài mềm mại nơi chốn xa quê nhà:
“Anh về giữa một dòng sông trắng
là áo sương mù hay áo em”  (Paris có gì lạ không em?) 
Áo trắng của Hoàng Thi Thơ là bướm trắng, là hoa trắng, là mây trắng…
Ngày nào em đến áo em mầu trinh / áo xinh là xinh
Áo em trong trời buồn / là gió / là bướm / là hoa / là mây chiều tà…  (Hình ảnh người em không đợi)
Áo trắng một màu trắng thanh khiết trong nhạc Nguyễn Vũ:
Áo trắng em bay như cánh thiên thần…  (Bài thánh ca buồn)
Áo trắng nhẹ bay trong chiều giáo đường trong nhạc Lê Trọng Nguyễn:
Tà áo trinh nguyên tung bay / nụ cười thân ái…  (Chiều bên giáo đường)
Áo trắng một màu trắng xóa làm hoa cả mắt nhà thơ Hàn Mặc Tử:
“Áo em trắng quá nhìn không ra”  (Đây thôn Vĩ Dạ)
Áo trắng như bài thơ trên những nhịp cầu chênh vênh đón bước ai qua trong thơ Y Dịch:
“Áo em trắng cả bài thơ
Cầu cong giữa nhịp chân chờ bước ai”  (Tiễn đưa)
Áo trắng níu chân người trên đường phố dập dìu trong nhạc Phan Ni Tấn:
Nghe xôn xao thị thành / áo ai trắng bay mù lòng đường / làm rối bước anh về cõi thơ...   (Sinh nhật của cây đàn) 
Áo trắng không còn bay trên những đường phố cũ trong nhạc Phạm Anh Dũng:
Xa xôi ngàn khơi đâu tà áo trắng / Duy Tân im lìm phố vắng / thương cây lá hoang tàn…  (Nhớ Saigon)
Áo trắng xôn xao mùa tựu trường trong thơ Đoàn Vị Thượng:
“Sáng nay áo trắng tựu trường
gót chân cuống quýt cả hương cúc vàng”  (Ánh mắt tựu trường)
Áo trắng lượn lờ như đôi cánh trắng trong thơ Luân Hoán:
“Tà áo trắng xoè như đôi cánh lượn
trải dịu dàng trên cỏ mượt mà xanh”  (Trong sân trường bữa ấy)
Áo trắng trên đường lá me bay và ánh mắt trông theo trong thơ Trần Huy Sao:
“Đường em về vàng rụng lá me trưa
anh ngơ ngẩn vời theo màu áo trắng”  (Áo trắng học trò)
Áo trắng ngày xưa nay trôi dạt về đâu, để lại nỗi tiếc nhớ trong thơ Ngàn Sau:
“Tôi về Ban-mê-thuột chiều mưa
em ơi áo trắng bây giờ ở đâu?”  (Nhớ Ban Mê)   
Bao nhiêu là áo trắng trên sân trường kỷ niệm!…
Mỗi người đều cần có một mái trường để luyến tiếc, để nhớ về... Nhớ về ngôi trường cũ là nhớ về những người thầy, người bạn, nhớ về những lớp học, những giờ ra chơi, những tà áo mầu, áo trắng mềm mại và những tháng năm tươi đẹp nhất của một đời người.

“Áo mầu tung gió chơi vơi”  3 

Áo bay như bướm lượn, áo bay như đàn bướm muôn mầu muôn sắc trong khu vườn mùa xuân. Áo bay nhiều quá, để chàng nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ làm... thơ:
Hôm nay sao áo bay nhiều thế! / Tôi tưởng ngàn cánh bướm khoe mầu…  (Tà áo cưới)
Áo mầu của Phạm Duy lất phất trong gió chiều như lòng người... phất phơ:
Xin cho em một chiếc áo mầu / cho em đi nhẹ trong nắng chiều
Một chiều nhiều người theo / ở ngoài đường trên phố / và lòng người như áo phất phơ…  (Tuổi ngọc)
Nhớ về một mầu áo là nhớ về những đường phố quen tên, nhớ áo ai bay trong chiều trên những con đường ngập xác lá vàng, như nỗi nhớ ngút ngàn của Trịnh Công Sơn:
Nhớ Saigon những chiều lộng gió / lá hát như mưa suốt con đường đi
Có mặt đường vàng hoa như gấm / Có không gian mầu áo bay lên…  (Em còn nhớ hay em đã quên)
Những tà áo muôn mầu muôn vẻ vẫn khoe sắc thắm trong những trang thơ và nhạc. Áo vàng trong thơ Nguyên Sa có khi là bông cúc vàng:
“Áo nàng vàng tôi về yêu hoa cúc”  (Tuổi mười ba)
Có khi là nắng thu vàng:
“Có phải mùa xuân sắp sửa về
hay là gió lạnh lúc đêm khuya?
hay là em chọn sai mầu áo
để nắng thu vàng giữa lối đi?”  (Tương tư)
Áo vàng như cánh mai vàng trong nhạc Trần Thiện Thanh. Người lính trẻ thấy sắc hoa rừng, mơ  về mầu áo năm xưa:
Những hôm vừa xong phiên gác chiều ven rừng kín hoa mai vàng
chợt nhớ tới sắc áo năm nào em đến thăm gác nhỏ…  (Đồn vắng chiều xuân)
Người lính chiến trong nhạc Phạm Đình Chương cũng bâng khuâng vì một sắc hoa, một mầu áo, một đôi mắt người xưa:
Ngày hành quân anh đi về cánh rừng thưa / thấy sắc hoa tươi nên mơ mầu áo năm xưa
Kỷ niệm đầu len len trở về tâm tư / Có mắt ai xanh thắm trong mộng mơ…  (Màu kỷ niệm)
Tà áo màu xác pháo để lại nỗi buồn lắng đọng trong thơ Nguyễn Tất Nhiên:
“Người qua sông mặc áo hường
Nắng dương gian, nắng buồn hơn trước nhiều”  (Chuyến đò Cửu Long)


Áo mầu tím, mầu của “định mệnh”, của mộng mơ, của nhớ nhung và chia cách. Chuyện tình “ngàn thu áo tím” của cô bé trót yêu màu tím, được Hoàng Trọng, “nhạc sĩ của mầu tím”, kể lại:
Ngày xưa xa xôi em rất yêu mầu tím...
Chiều xuống áo tím thường thướt tha / bước trên đường thắm hoa / ngắm mây trời lướt xa…
Rồi khi vừa biết yêu là khi chia tay với mầu tím, chia tay với tình đầu:
Ngàn thu mưa rơi trên áo em mầu tím
Ngàn thu đau thương vương áo em mầu tím…  (Ngàn thu áo tím)
Trong mắt Vũ Thành, “nhà thơ của mầu tím”, khi mùa thu buông áo xuống một phương trời, mầu mây tím trông như mầu áo người mình yêu để lòng chàng gợn lên nỗi buồn trăn trở:
“Áo em tím cả phương này
anh nghe thành phố đêm nay trở buồn”  (Áo tím)
Vạt áo dài mầu tím hoa sim, trong thơ Phạm Thiên Thư, chỉ là thoáng lay động, vừa ngập ngừng e ấp vừa nao nức gọi mời:
“Áo em vạt tím ngàn sim
nửa nao nức gọi, nửa im lặng chờ
Yêu nhau từ độ bao giờ
gặp đây giả bộ hững hờ khói bay”  (Động hoa vàng)
Rồi áo tím qua cầu, mang theo cả mùa thu, để lại nỗi trống vắng mênh mang trong lòng nhà thơ Trang Châu:
“Thế giới của anh không có chân trời
không có mùa xuân lấy đâu hoa bướm
không có bàn tay cho bàn tay hò hẹn
áo tím qua cầu nên cũng hết mùa thu”  (Thế giới của anh)
Có những gặp gỡ rất tình cờ, bất chợt, như gặp gỡ một tà áo tím, cũng đủ để lòng chàng nhạc sĩ Hoàng Nguyên mãi vấn vương theo mầu áo:
Một chiều lang thang bên dòng Hương giang / tôi gặp một tà áo tím / nhẹ thấp thoáng trong nắng vương…
Rồi lòng bâng khuâng theo mầu áo ấy…  (Tà áo tím)


“Nhạc sĩ của mầu xanh”, danh hiệu ấy có lẽ thuộc về hai chàng nghệ sĩ Đoàn Chuẩn–Từ Linh chứ chẳng ai khác hơn:
Với bao tà áo xanh đây mùa thu…  (Gửi gió cho mây ngàn bay)
Câu hát nghe như bàn tay kéo nhẹ tấm màn cửa mở ra khung trời bát ngát mùa thu, bát ngát màu xanh.
Trong những dòng kẻ nhạc của hai chàng nghệ sĩ đa tình ấy vẫn luôn luôn thấp thoáng một “tà áo xanh” và một “màu xanh ái ân”:
Tà áo xanh nào về với giấc mơ / Mầu áo xanh là mầu anh trót yêu…  (Thu quyến rũ)
“Trót”, như một định mệnh, buộc chặt người viết câu hát ấy với mầu xanh kia.
Hẹn một ngày nao khi mầu xanh lên tà áo…  (Cánh hoa duyên kiếp)
Câu hát nghe như câu hẹn ước, như lời thề nguyền sắt son.
Khi nào em đến với anh / xin đừng quên chiếc áo xanh…  (Tà áo xanh)
Còn lời dặn dò nào ân cần, thiết tha hơn thế nữa!
Nhớ về một mầu áo là “nhớ những giây phút êm đềm / nắng loang trên sân trường một chiều nào... 4  Màu áo xanh trong thơ Nguyên Sa là màu cây cỏ xanh tươi trên sân trường phượng vỹ:
“Áo nàng xanh tôi mến lá sân trường”  (Tuổi mười ba)
Màu áo xanh trong nhạc Y Vũ & Nhật Ngân gợi nhớ một mái tóc, một tà áo thấm đẫm nước mưa:
Chiều xưa mưa rơi âm thầm / để thấm ướt chiếc áo xanh / và đẫm ướt mái tóc em…  (Tôi đưa em sang sông)
Tà áo mầu xanh thắm của một “tiếng hát học trò” gieo vào lòng hai chàng nhạc sĩ Nguyễn Hiền, Minh Kỳ bao “niềm thương nhớ đầy vơi”:
Thuở ấy không gian chìm lắng trong mơ / Tà áo em xanh / mầu mắt ngây thơ…  (Tiếng hát học trò)
Thiếu nữ vừa biết yêu trong nhạc Trần Thiện Thanh cũng bồi hồi khoác vào người chiếc áo mầu xanh da trời trong lần hò hẹn đầu tiên:
Biết anh thích mầu trời / em đã bồi hồi chọn mầu áo xanh…  (Bảy ngày đợi mong)
Tà áo dài trong nhạc Nguyễn Văn Đông có màu xanh của rừng thông Đà Lạt một mùa nào Giáng Sinh:
Tà áo năm xưa xanh màu thông Đà Lạt…  (Màu xanh Noel)
 Áo xanh mộng mị còn bay cả vào trong thơ “trung niên thy sỹ” Bùi Giáng:
“Biển dâu sực tỉnh giang hà
 còn sơ nguyên mộng sau tà áo xanh”  (Áo xanh)
Áo xanh mộng mị của một thời quên lãng trong thơ Đinh Hùng:
“Trong vườn quên lãng áo ai xanh”  (Dạ hội)

*  *  *

Làm sao kể hết được câu chuyện về những vạt áo dài dịu dàng và thướt tha, những vạt áo dài lộng gió trong thơ và nhạc. Tà áo dài mềm mại đã nhẹ nhàng êm ái đến với cuộc đời, nhẹ nhàng êm ái đi vào lòng người...
Bất cứ lúc nào, bất cứ nơi đâu, dù ở chốn quê nhà gần gũi, hay ở phương trời nào xa thẳm, chiếc áo dài cũng mang theo bầu trời quê hương, cũng mang về mùa xuân ấm áp trong lòng người Việt tha hương. Chiếc áo dài còn là biểu tượng thân quen để người Việt nhận ra nhau trên bước đường lưu lạc trong cuộc sống nổi trôi nơi xứ lạ quê người.
Thấy một vạt áo dài, thấy quê hương xa xăm mà gần gũi.
Qua bao mùa tang thương dâu bể, qua bao nhiêu vật đổi sao dời, chiếc áo dài truyền thống, chiếc áo dài duyên dáng và trữ tình của người phụ nữ Việt Nam vẫn luôn luôn là hình ảnh khó phai mờ và còn đọng lại mãi trong lòng người.     

Lê Hữu

1 Áo trắng, thơ Huy Cận
2 Phượng hồng, nhạc Vũ Hoàng & Đỗ Trung Quân
3
Hướng về Hà Nội
, nhạc Hoàng Dương
4
Từ giã thơ ngây
, nhạc Nguyễn Hiền & Minh Kỳ

No comments: