Monday, November 7, 2016

PHAN LẠC TIẾP* VÕ ĐẠI TÔN * XUÂN VŨ *

PHAN LẠC TIẾP * NGƯỜI ĐÀN BÀ

Ngöôøi Ñaøn Baø Treân Taøu 502. Buùt kyù cuûa Phan laïc Tieáp
Vaøi haøng veà nhaø vaên Phan laïc Tieáp.
Oâng Phan laïc Tieáp nguyeân laø moät Haïm Tröôûng, moät nhaø vaên. Ñeâm 29 raïng ngaøy 30 thaùng 4 naêm 1975, oâng ñaõ taän löïc hoã trôï vò Haïm Tröôûng chieán haïm HQ 502, rôøi beán ñem theo treân 5000 ñoàng baøo thoaùt ñöôïc ra khôi.
Cuoái naêm 1979, khi laøn soùng ngöôøi vöôït bieån leân cao, vaø thaûm naïn cuûa thuyeàn nhaân trôû neân khuûng khieáp nhaát, oâng ñaõ cuøng Giaùo Sö Nguyeãn höõu Xöông thaønh laäp Uyû Ban Baùo Nguy Giuùp Ngöôøi Vöôït Bieån ( Boat People SOS Committee ). Lieân tuïc trong 11 naêm hoaït ñoäng, Uyû Ban naøy hôïp taùc vôùi nhöõng toå chöùc nhaân ñaïo theá giôùi, ñem taøu ra Bieån Ñoâng, cöùu vôùt ñöôïc 3103 thuyeàn nhaân, vaø xin ñònh cö cho haøng ngaøn ñoàng baøo taïi caùc quoác gia ñeä tam. Môùi ñaây Quoác Hoäi Tieåu Bang California, Hoa Kyø ñaõ göûi ñeán taëng nhaø vaên Phan laïc Tieáp moät baèng töôûng leä, vieát :
California State Assembly
Certificate Of
Recognition
presented to
TIEP LAC PHAN
Chuyeán di taûn cuûa Döông Vaän Haïm Thò Naïi, HQ 502, moät con taøu hoûng maùy, ñang trong thôøi kyø söûa chöõa, chôû theo treân 5000 ngöôøi, rôøi caàu taøu trong Haûi Quaân Coâng Xöôûng ñeâm hoâm 29 thaùng 4 naêm 1975 vôùi bao nhieâu laø khoù khaên, haõi huøng, nguy hieåm. Haàu nhö treân möôøi naêm sau ñoù, ñaõ ñònh cö ôû Myõ an toaøn, nhieàu ñeâm nguû, thaàn trí toâi vaãn bò troâi theo côn hoát hoaûng kinh hoaøng bôûi chuyeán ñi naøy. Trong nhöõng giaác mô kinh dò ñoù, toâi vaãn thaáy raát roõ röøng ngöôøi ñaëc nghòt ôû treân saøn taøu. Baàu trôøi thì ñen thaãm, nhöõng aùnh ñeøn xanh ñoû cuûa nhöõng chieác tröïc thaêng vaàn vuõ, naëng neà bay qua bay laïi. Nhöõng ñaùm chaùy saùng röïc buøng leân ôû maáy goùc trôøi. Kho xaêng Nhaø Beø traéng xoaù, laáp loaùng döôùi aùnh löûa ñang cuoàn cuoän boác cao töø Caên Cöù Haûi Quaân .Nhöõng tieáng noå oaø vôõ beân tai, keùo theo nhöõng tieáng rít cuûa nhöõng traùi ñaïn rôøi noøng töø hai khaåu ñaïi baùc cuûa Ñaëc Khu Röøng Saùt. Con taøu oâm saùt bôø löûa ñaïn aáy ñeå vaøo nhaùnh soâng Soi Raïp, boø ra cöûa bieån.

Saùng ngaøy 30 thaùng tö, con taøu lieät maùy, buoâng troâi ôû cöûa soâng. Bieån ôû tröôùc maët, soùng traéng xoâ xoâ töøng ñôït. Laïi nhöõng ñôït maùy bay töø phía Saøi Goøn tuùa ra. Nhuõng chieác tröïc thaêng bay thaáp, doïc theo hoâng taøu, thaáp hôn chieàu cao cuûa ñaøi chæ huy chieán haïm. Cöûa maùy bay môû roäng. Chuùng toâi thaáy trong loøng maùy bay chaät öù nhöõng ñaøn baø, treû con. Maáy baø giaø höôùùng veà chieán haïm, quy,ø cuùi gaäp ngöôøi, chaáp hai tay maø leã. Trong khi ñoù vieân phi coâng raø ñöôïc taàn soá cuûa chieán haïm. Baèng moät gioïng noùi ñaày khaáp thieát :” Anh em Haûi Quaân ôi, cöùu chuùng toâi vôùi. Chuùng toâi ñöôïc leänh bay ra bieån ñeå ñaùp xuoáng taøu Myõ. Nhöng tôùi ñieåm heïn chæ thaáy bieån moâng meânh, taøu Myõ ñaâu khoâng thaáy, neân phaûi quay veà. Taøu toâi chæ coøn 5 phuùt xaêng. Xin cöùu chuùng toâi, gia ñình toâi, meï toâi...”Khoâng caàm loøng ñöôïc, Haïm Tröôùng Nguyeãn vaên Taùnh vaø “ Ban Tham Möu “ chaáp nhaän nhöõng khoù khaên, baát chaéc, ñoàng yù laø cho tröïc thaêng ñaùp xuoáng saân chieán haïm. Saân chieán haïm ñoâng ñaëc nhöõng ngöôøi, luøng nhuøng nhöõng chieác meàn ñuû maøu caêng ra che söông gioù qua ñeâm. Naéng baét ñaàu oi aû. Taát caû phaûi giaûi toaû caáp kyø. Moïi ngöôøi phaûi xuoáng heát saân chieán xa. Saân taøu troáng vaéng. Chieác tröïc thaêng töø töø ñaùp xuoáng. Moät chieác. Laïi moät chieác nöõa. . .

Tôùi gaàn tröa ngaøy 30 thaùng 4, oâng Döông vaên Minh tuyeân boá ñaàu haøng. Caû taøu maáy ngaøn ngöôøi xoán xang, cuoáng quyùt. Coù nhöõng tieáng khoùc vôõ oaø ñaâu ñoù. Moät buoåi hoïp khaån caáp ñeå ñi ñeán quyeát ñònh : Baèng moïi giaù phaûi thoaùt ra khoûi laõnh haûi Vieät Nam. Phaûi ra ñi cho baèng ñöôïc. Toaùn thôï maùy keát hôïp laï luøng coá söûa chöõa. Maùy taøu noå, moät maùy. Taøu ra ñöôïc ngoaøi khôi, leát ñeán gaàn Coân Sôn, gaëp ñöôïc haïm ñoäi mình ôû ñoù. Leänh töø Soaùi Haïm HQ 3 chæ thò cho HQ16 tôùi keùo HQ502 ñi. Nhöõng ñeâm löø ñöø ôû ngoaøi khôi, ñoaøn taøu vöøa ñi vöøa ñôïi nhau. Nhöõng chieác ghe ñaày öù ngöôøi saùp vaøo chieán haïm. Khoâng theå laøm ngô, taøu thaû thang giaây, laïi vôùt theâm ngöôøi. Ñeâm xuoáng, haûi ñaêng Vuõng Taøu loeù leân töøng ñôït nhö thaùch thöùc, nhö môøi goïi,nhö nhöõng vaãy tay giaõ töø. Bôø bieån queâ höông ñaáy maø giôø ñaõ trôû neân kinh khieáp, chia lìa, ñôùn ñau. Ngaøy ñeâm, qua laøn soùng ñieän cuûa ñaøi Saøi Goøn, khoâng coøn laø nhöõng gioïng noùi thaân quen, maø laø nhöõng lôøi keâu goïi chaùt chuùa, ñe doaï cuûa keû thuø : “. . . quaân, caùn chính cuûa nguî quaân Saøi Goøn mau mau ra trình dieän “. Nhöõng ngaøy thieáu thoán, chaät choäi, chia nhau töøng nguïm nöôùc, töøng naém côm choã soáng, choã kheâ, choã thì thiu chua.

Maáy ngaøy sau, bôø bieån Phi Luaät Taân hieän ra, nuùi non chaäp chuøng ñen thaãm. Leã chaøo vaø haï Quoác Kyø VNCH laàn cuoái ñöôïc dieãn ra, ñôn giaûn nhöng voâ cuøng nghieâm trang maø raát ñôùn ñau. Laù Quoác Kyø neàn vaøng ba soïc ñoû bacï maøu töø töø ñöôïc keùo xuoáng, cuøng vôùi haøng ngaøn gioïng haùt, gìa, treû, nam, nöõ caát leân, vöø a huøng traùng, vöøa chaát chöùa nhöõng ngheïn ngaøo. Nhöõng lôøi haùt nhö truøm kín caû vuøng trôøi bieån nöôùc meânh moâng. Lôøi ca döùt. Nhöõng tieáng keâu khoùc boãng buøng vôõ. Nhìn ñaâu toâi cuõng chæ thaáy nhöõng caëp maét ñaàm ñaàm nöôùc maét. Trong nhöõng tieáng keâu khoùc thaûng thoát aáy, toâi thaáy coù tieáng keâu cuûa moät ngöôøi ñaøn baø :” Oái, con ôi, con ôi. . .” . Trong taäp buùt kyù vieát veà cuoäc di taûn naøy, toâi ñaõ khoâng queân ghi laïi tieáng keâu thaûng thoát, laï luøng naøy. Taiï sao toâi laïi khoâng ghi nhöõng tieáng keâu khoùc khaùc traøn öù quanh toâi treân con taøu Thò Naïi HQ 502 luùc ñoù. Toâi khoâng traû lôøi ñöôc. Vì khi vieát laïi giaây phuùt xuùc ñoäng lòch söû naøy, tay toâi nhö chæ tuaân theo nhöõng gì maø thaàn trí toâi ñaõ ghi daáu maø töï ñoäng vieát ra. Vieát ra nhö veõ laïi raát töï nhieân, khoâng coù moät söï löïa choïn naøo. Nhöng baây giôø thì toâi hieåu. Tình côø toâi ñaõ hieåu . Coù nhöõng hình aûnh tuy môø nhoaø, khi aån khi hieän, nhöng khoâng bao giôø bieán maát trong trí nhôù cuûa toâi. Toâi khoâng bao giôø queân. Toâi nhôù laïi roài. Toâi nhôù thaät roõ. Toâi hieåu taïi sao toâi laïi ghi laïi tieáng keâu naøy. Xin haõy cho toâi töø töø nhôù laïi.

Toâi boû chieác xe hôi nhoû ôû ngoaøi cöûa Haûi Quaân Coâng Xöôûng, saùt beân Beänh Xaù Baïch Ñaèng. Toâi ñi ñaàu, höôùng daãn caû gia ñình treân möôøi ngöôøi, theo ñoaøn ngöôøi luõ löôït chaïy boä doïc theo chieàu daøi cuûa Haûi Quaân Coâng Xöôûng. Vöøa chaïy vöøa ngoaùi coå nhìn trôû laïi ñeå kieåm soaùt ñoaøn “ roàng raén” cuûa gia ñình. Chæ sôï coù ngöôøi bò laïc. Laïc laø voâ cuøng khoán khoå, khoù khaên. Tìm ñeán caàu taøu tröôùc Boä Tö Leänh Haïm Ñoäi. Con taøu Thò Naïi, HQ 502 naèm ñoù, vò trí moät. Beân ngoaøi con taøu naøy coøn ba con taøu khaùc caëp song song. Taát caû boán con taøu xaùm ngaét, höôùng muõi phía haï gioøng. Ngöôøi töø phía sau traøn tôùi. Nhö ñaõ heïn, toâi seõ phaûi leân cho ñöôïc con taøu naøy. Con taøu do baïn thaân cuøng khoaù vôùi toâi laøm Haïm Tröôûng, Haûi Quaân Trung Taù Nguyeãn vaên Taùnh. Chuùng toâi cuõng ñaõ huøn tieàn mua theâm nhieàu gaïo, mì vaø nhöõng thöùc aên khoâ chaát saün ôû taøu naøy. Nöôùc laáy toái ña. Luùc naøy nöôùc thuyû trieàu daâng cao, baét ñaàu xuoáng. Ngöôøi ken saùt nhau nhö gaïch treân caàu taøu, nhích tôùi, nhích tôùi. Caùi thang daøi ñoäc nhaát döïng doác ngöôïc beân hoâng taøu. Toâi bieát raèng khi khaån caáp, chæ caàn thaû hai moái daây laø caùi thang töï ñoäng tuoài xuoáng caàu taøu, laên theo hai baùnh xe ghì treân maët ñaát, khoâng moät chuùt khoù khaên. Taøu seõ taùch beán deã daøng. Nhöng baây giôø röøng ngöôøi ñang uøn uøn tieán tôùi. Nhöõng quaân nhaân, trai traùng thì tìm moïi caùch baùm vaøo thaønh taøu maø leân. Gia ñình toâi taát caû möôøi ba ngöôøi, con soá tình côø khoâng vui, trong ñoù coù hai oâng baø nhaïc toâi oám yeáu, boán ñöùa con nhoû döôùi möôøi tuoåi. Chuùng toâi khoâng coù caùch naøo khaùc laø phaûi leo ngöôïc caàu thang nhoû, doác ngöôïc naøy ñeå leân taøu maø thoâi. Toâi leân ñaàu tieân, beá treân tay thaèng con uùt hai tuoåi buï söõa, naëng chóu. Treân löng ñeo moät ba-loâ quaàn aùo vaø caùc thöù caàn duøng. Moät tay saùch caùi va-ly nhoû ñöïng ñaày giaáy tôø, baûn thaûo vaø hình aûnh. Raát nhieàu hình aûnh. Caàu thang doác vaø trôn, toâi khieán tröôït chaân. Caùi va-ly trôû neân naëng quaù bung ra phía ngoaøi. Toâi buoâng tay, naém voäi vaøo sôïi giaây cable, caùi va-ly rôi toøm xuoáng nöôùc, maát taêm. Hai tay oâm chaët thaèng nhoû trong loøng. Toâi cuùi ngöôøi xuoáng ñeå ghì laáy maët thang. Trong phuùt choâng cheânh ñoù coù baøn tay ai raát maïnh giöõ chaët laáy caùnh tay toâi. Chæ trong moät saùt na kinh khieáp ñoù, toâi göôïng laïi ñöôïc vaø boø leân saøn taøu. Khoâng bieát caùnh tay aáy cuûa ai. Ai ñaõ cöùu boá con toâi. Ñaët con xuoáng saøn taøu tim toâi coøn ñaäp baäp buøng hoài hoäp. Toâi quay laïi cuøng caùc em toâi keùo vôï toâi, hai oâng baø nhaïc leân taøu. Kieåm ñieåm lai “ quaân soá “ gia ñình. Ñuû caû. Toâi quay laïi caàu thang, ñöùng chaân tröôùc chaân sau thaät vöõng treân saøn taøu. Moät tay vòn vaøo haøng raøo chaén, moät tay chìa ra keùo nhöõng ngöôøi ñang treøo ngöôïc thang leân. Bao nhieâu baøn tay toâi ñaõ naém. Coù bao nhieâu baøn tay beø baïn thaân quen, naém chaët tay nhau keùo leân, buoâng ra vôùi nhöõng nuï cöôøi. Anh Traàn vaên Taâm, ( nhaø vaên Traàn quaùn Nieäm ), anh Nguyeãn höng Quaûng, anh Nguyeãn ña Phuùc vaø bao nhieâu ngöôøi nöõa. Chuùng toâi xuùm nhau ôû ñoù ñeå tieáp tay, ñôõ ñaàn nhöõng ngöôøi yeáu ñuoái. Coù bao nhieâu laø nhöõng baøn tay giaø nua, hay non daïi cuûa nhöõng ai toâi chöa bao giôø gaëp gôõ. Taát nhieân chuùng toâi cuõng ñaõ chuyeàn, beá bao nhieâu laø con treû ôû tuoåi caùc con toâi. Luùc keùo ngöôøi leân nhö theá, cuõng laø luùc toâi nhìn xuoáng khoaûng troáng giöõa thaønh taøu vaø caàu taøu, toâi khoâng coøn thaáy caùi va-ly cuûa toâi ñaâu caû. Nöôùc ñaõ cuoán noù ñi troâi noåi ôû goùc keït naøo. Khoaûng troáng doïc theo thaân taøu chæ ñoä boán möôi phaân thoâi, laø beà daøy cuûa traùi ñoän cao-su. Caùi khe naøy hun huùt ñen thaúm doïc theo thaân taøu daøi haøng traêm thöôùc. Döôùi saâu laø maët nöôùc, nhöõng laøn soùng nhoû, laáp laùnh aùnh ñeøn troâi ñi, troâi ñi. Toâi bieát söùc nöôùc troâng theá nhöng thaät laø maïnh meõ. Chaân caàu taøu luø xuø nhöõng veát xoø heán, taùc röôûi baùm ñaày. Neáu ban naõy toâi khoâng coù caùnh tay naøo baùm laáy, ngaõ xuoáng ñaây. . .Môùi thoaùng nghæ theá, toaøn thaân toâi nhö laïnh buoát. Toâi nghó ñeán con toâi. Ñöùa con uùt cuûa toâi.

Rôøi caàu thang quay goùt trôû laïi vôùi gia ñình, toâi vöøa quay goùt, coù tieáng ngöôøi ñaøn baø thaûng thoát keâu leân : “ Con toâi, con toâi rôi . . . roài. Oái con ôi laø con ôi...” . Toâi quay phaét laïi, ngöôøi ta ñen ñaëc, ñang keùo ngöôøi ñaøn baø vaøo saøn taøu. ÔÛ phía caàu thang ngöôøi vaãn cöù uøn taán leân khoâng döùt. Ngöôøi ñaøn baø khoán khoå, maát con nhö meâ ñi, ñang ñöôïc ngöôøi ta xuùm laïi chöõa chaïy, giöït toùc, boâi daàu. Hình nhö khoâng ai quan tam gì ñeán soá phaän cuûa ñöùa nhoû vöøa rôøi tay meï rôi xuoáng caàu taøu, maát taêm. Voâ phöông cöùu tìm. Maø ai coøn coù thì giôø ñaâu ñeå ngoù xuoáng caùi khe ñen thaúm ñoù. Ngöôøi caøng luùc caøng leân theâm, ñöùng ñen ñaëc caû saøn taøu. Khoâng ai bieát, chaúng ai quan taâm ñeán caûnh huoáng bi thaûm vöøa môùi xaåy ra. Ñeâm moãi luùc moãi saâu. Noãi khoán khoå cuûa ngöôøi meï maát con nhö bay theo, maát huùt giöõa ñeâm ñen moãi luùc moãi theâm kinh sôï.
Leân ñöôïc treân taàu, tìm gaëp baïn toâi, HQ Trung Taù Nguyeãn vaên Taùnh, Haïm Tröôûng, anh nhöôøng phoøng cuûa anh cho gia ñình toâi. Toâi ngaàn ngaïi, nhöng anh baûo : toâi coøn caùi phoøng nhoû treân Trung Taâm Haønh Quaân. Taïm yeân taâm, toâi saùt caùnh cuøng anh, taäp hoïp taát caû nhöõng quaân nhaân coù maët, tìm moïi caùch ñeå ñem taøu ra khôi. Ngöôøi thì chaät cöùng ôû saân boong chính, ôû haàm chieán xa, vaø la lieät caû haønh lang, moïi choã. Nhöng nhö anh Taùnh sau naøy cho bieát thì “ nhaân vieân cô höõu treân 100 nay chæ coøn coù 9 ngöôøi...” Tình traïng chieán haïm thì coøn ñang söûa chöõa : “ Hai maùy chaùnh raùp xong, nhöng chöa thöû taïi choã. Hai maùy ñieän chöa ñöôïc raùp song song. Bôm nöôùc ngoït vaø boâm cöùu hoaû chöa raùp. Bình cöùu hoaû CO2 coøn naèm treân Haûi Quaân Coâng Xöông. Hai maùy neo tröôùc vaø sau baát khieån duïng. Saøn taøu caét môû loái ñem maùy chaùnh leân chöa haøn laïi”. Bieát bao nhieâu la trôû ngaïi, khoù khaên, nguy hieåm. Khi khôûi ñoäng ñöôïc maùy thì tay laùi baát khieån duïng. Giaây cable laùi bò caét ñöùt. Noùi ra khoâng heát nhöõng nguy khoán cuûa cuoäc ñi naøy. Bao nhieâu ñieàu, bao nhieâu hình aûnh vaãn ñaày aép trong trí nhôù cuûa toâi. Nhöng hình nhö tieáng keâu voâ voïng, thaûng thoát cuûa ngöôøi ñaøn baø khoán khoå ñoù ñaõ thaám nhaäp saâu ñaäm vaøo trí naõo toâi. Luùc môø luùc toû, nhöng tieáng keâu ñoù khoâng bao giôø maát ñöôïc trong tieàm thöùc cuûa toâi. Khi coù nhöõng söï töông quan, hình aûnh aáy seõ töï ñoäng hieän ra maø lyù trí toâi hình nhö khoâng theå can döï vaøo. Vaø söï vieäc ñaõ ñöôïc xaåy ra raát tình côø môùi ñaây, gaàn 30 naêm xa caùch.

Trong moät buoåi gaëp gôõ thu heïp cuûa maáy baø baïn cöïu nöõ sinh Tröng Vöông cuûa baø xaõ toâi taïi San Jose, chuyeän troø ñang noå nhö caùi chôï, boãng khöïng laïi, khi tình côø chò D. N. noùi : “ Theá ra gia ñình tao cuøng di taûn treân con taøu Thò Naïi HQ 502 vôùi tuïi maøy aø. A, sao caû tuaàn leã treân taøu maø mình khoâng gaëp ñöôïc nhau. ÖØ, ngöôøi ñoâng nhö kieán. Treân 5000 ngöôøi. Khieáp thaät !”. Anh Ng., choàng chò N. noùi:” Khi ôû treân taøu toâi xung phong trong toaùn nhaø beáp, noùng nhö caùi haàm. Luùc coù ñieän luùc khoâng. Côm naáu suoát ngaøy maø khoâng ñuû. Luùc soáng, luùc kheâ. Khi ra ñi ñaïi gia ñình chuùng toâi coù 20 ngöôøi. Neáu keå caû thaèng chaùu P. bò rôi ôû caàu taøu laø 21. Baây giôø toång soá ñaõ laø 40. . .” Loøng toâi nhö coù ñieän giöït. Caû moät khung trôøi kinh khieáp ñeâm 29 raïng 30 thaùng 4 naêm cuõ laïi hieän ra roõ raøng. Caùi khe saâu daøi doïc theo caàu taøu ñen thaãm, laáp laùnh nhöõng löôïn soùng troâi ñi, troâi ñi. Tieáng keâu thaûng thoát cuûa ngöôøi ñaøn baø :” con toâi, con toâi rôi roài. . Oái con ôi laø con ôi.” Laï nhæ. Quaû ñaát troøn thaät. Toâi phaûi tìm gaëp cho ñöôc ngöôøi ñaøn baø aáy.

Baø D. t. L, qua ñieän thoaïi keå leå :”……. . .moät tay toâi caàm caùi tuùi. Moät tay toâi daét thaèng chaùu P. böôùc leân caàu thang doác ngöôïc cuûa con taøu. Ngöôøi töø phía döôùi cöù noáng leân. Maø laø ngöôøi nhaø mình caû chöù ñaâu. Goùt giaøy toâi nhö keït vaøo khe caàu thang, chaân toâi boãng nghieâng ñi, lao chao muoán ngaõ. Theá laø toâi buoâng tay thaèng nhoû ra. Noù rôi ngay xuoáng khe taøu, maát tieâu. Tai toâi nhö chæ coøn thaáy tieáng chaùu keâu : meï L…. . .. Toâi keâu leân, nhöng coù ai giuùp ñöôïc gì ñaâu. Maø coù ai thaáy gì ñaâu maø giuùp. Tay toâi boãng troáng khoâng. Toâi ñöôïc ngöôøi ta keùo leân saøn taøu. Toâi meâ ñi chaúng coøn bieát gì nöõa saát. Beân tai toâi cöù nhö loaùng thoaùng tieáng keâu cuûa noù. Töø ñoù, noùi oâng boû quaù ñi cho, toâi cöù ngô ngaån, chaû coøn thieát gì nöõa caû. Toâi naèm nhö cheát ôû saøn taøu, chaû thieát aên uoáng gì . Khi ñoaøn taøu söûa soaïn vaøo caûng ôû Phi Luaät Taân, moïi ngöôøi leân saân chính ñeå chaøo quoác kyø laàn cuoái, trong tai toâi vaãn vang vang lôøi keâu cuûa chaùu : Meï L. ôi ... Vì theá, trong giôø phuùt aáy toâi boãng oaø khoùc vaø keâu leân . . .”Vaãn lôøi keå cuûa baø L. :” Luùc aáy chaùu T t. P. ñöôïc 6 tuoåi röôõi. Chaùu nhôø trôøi cuõng chòu aên, chòu chôi neân cuõng coù da coù thòt, chaéc nòch. Moãi khi chaùu traùi naéng, trôû trôøi chaùu cöù hay keâu : Meï L. ôi cöùu P. Toâi khoâng queân ñöôïc tieáng keâu aáy cuûa chaùu, oâng aø. Tieáng keâu aáy cöù vang vang ôû trong ñaàu toâi, hình nhö khoâng luùc naøo döùt. Luùc thöùc, luùc nguû, luùc tuïng kinh, khoâng luùc naøo toâi khoâng nghe thaáy tieáng keâu aáy cuûa con toâi, neân toâi nghó raèng con toâi coøn soáng. Vì theá suoát maáy chuïc naêm, ngaøy naøo toâi cuõng thaép höông caàu Phaät Baø Quan Aâm cöùu khoå cöùu naïn phuø hoä ñoä trì cho chaùu. Sau naøy chuùng toâi trôû laïi ñaïo, toâi haøng ngaøy laïi caàu xin Ñöùc Meï Maria che chôû cho chaùu. Toâi tin töôûng hoaøn toaøn vaøo ñaáng thieâng lieâng vaø toâi vaãn tin raèng chaùu coøn soáng oâng aø.”

Vaãn lôøi keå cuûa baø L. : “Roài caùch ñaây ít naêm, ngöôøi Vieät Nam töø haûi ngoaïi veà nöôùc moãi luùc moãi ñoâng. Toâi cuõng veà thaêm laïi laøng xoùm, thaêm thaân nhaân. Trong caâu chuyeän qua laïi giöõa baø con, coù ngöôøi nhaéc raèng : neáu chò tin laø chaùu coøn soáng, thì phaûi coù ngöôøi vôùt ñöôïc chaùu. Chò thöû ñaêng baùo tìm xem theá naøo. Khoâng thieáu nhöõng tröôøng hôïp thaát laïc con caùi, roài ngöôøi ta cuõng tìm laïi ñöôïc ñaáy. Theá laø toâi nhôø ñaêng tin tìm chaùu ôû baùo Tuoåi Treû, thì coù 6 ngöôøi cuøng tuoåi vôùi chaùu lieân laïc vôùi toâi. Ngöôøi thì ôû ngay trong thaønh phoá Saøi Goøn, ngöôøi thì ôû döôùi queâ. Cuõng laø ngöôøi töû teá caû. Coù anh noùi : thoâi con khoâng qua Myõ ñaâu. Ñaõ coù vôï con vaø soáng ôû ñaây quen roài, meï coù thöông con thì cho con ít caây (vaøng), con mua maáy maãu ruoäng. Thì nghe theá bieát theá, toâi cuõng chöa coù gì ñích xaùc ñeå quyeát ñònh caû. Trong 6 ngöôøi nhaän laø con toâi, coù moät anh cao, gioáng thaèng con toâi hieän ôû Myõ. Anh naøy hieän hoïc ngheà Ñoâng Y, chöa vôï con gì caû. Vôùi toâi anh aáy ñoái söû lòch söï, bình thöôøng, khoâng voàn vaõ maø chaúng ñeà nghò xin soû gì. Vì theo baø meï nuoâi cuûa anh keå laïi thì caâu chuyeän khaù daøi, nhieàu uaån khuùc laém”.

Vaãn theo lôøi keå cuûa baø L. : “ Baø naøy giaàu co ùlaém. Tröôùc 75 baø laø döôïc só, coù tieäm thuoác taây raát lôùn. Baø ñaõ coù gaàn 10 ngöôøi con do baø ñeû ra. Nhöng trong hoaøn caûnh tang thöông cuûa thôøi loaïn laïc, coù maáy ngöôøi khoâng nuoâi ñöôïc con, ñem cho baø, baø ñeàu nhaän heát. Baø saên soùc treân möôøi ñöùa con, con ñeû cuõng nhö con nuoâi, nhö nhau. Ñöùa naøo hoïc ñöôïc baø cho ñi hoïc. Nhieàu ñöùa thaønh taøi laø kyõ sö, baùc só. Coù ñöùa lôùn leân xin veà nhaø boá meï ñeû, baø cuõng vui loøng, coøn caáp voán lieáng cho ñeå laøm aên. Coù ñöùa laøm aên thaát baïi laïi boø leân xin ôû laïi vôùi baø, baø laïi nhaän nuoâi naáng caû gia ñình vôï con noù nhö xöa. Baây giôø trong thôøi ñoåi môùi, baø ñang kinh doanh veà ngaønh du lòch. Baø mua caû moät khu röøng xaây khaùch saïn, ñaép nuùi non, vöôøn caûnh. Trong ñoù coù nhöõng nhaùnh soâng, baø cho xaây caây caàu qua laïi thaät laø ñeïp. Noùi ra coù leõ khoù ai tin ñöôïc. Thaät caùi nhaø cuûa toâi beân Myõ khoâng baèng caùi nhaø xe cuûa baø aáy. Baø aáy noùi vôùi toâi raèng thaèng Myõ do moät baø baùn cheø ôû beán soâng Saøi Goøn cho baø aáy. Thaèng nhoû naøy troâi treân soâng Saøi Goøn, coù moät ngöôøi laùi ñoø vôùt ñöôïc, ñöa leân bôø. Thaèng beù bô vô, reùt möôùt khoùc quaù xaù, neân cho ñöùng taïm caïnh baø baùn xoâi cheø, ñôïi boá meï noù tìm ñeán. Nhöng chaû thaáy boá meï noù ñaâu, baø haøng xoâi tìm ñeán baø döôïc só baûo raèng : baø laøm phöôùc nuoâi duøm theâm ñöùa nhoû naøy. Hoûi boá meï con ñaâu, noù noùi trong nöôùc maét : ñi Myõ roài. Do ñoù baø döôïc só môùi ñaët teân noù laø Myõ.”

Vaãn lôøi cuûa baø L. :”Caùi anh teân Myõ naøy lôùn leân trong gia ñình baø döôïc só. Duø khoâng ai nhaéc nhôû, nhöng anh ta vaãn tin raèng seõ coù luùc anh ta phaûi qua Myõ ñoaøn tuï vôùi cha meï ruoät. Thôøi gian vuøn vuït troâi, gaàn ba möôi naêm cô hoäi chöa ñeán. Trong khi chôø ñôïi, anh ta quyeát khoâng laäp gia ñình, sôï loâi thoâi khi ñi ñoaøn tuï. Vaø ñeå coù moät ngheà qua Myõ khoâng caàn hoïc laïi, anh ta hoïc ngheà ñoâng-y-syõ. Baø döôïc só noùi vôùi toâi raèng, tuy laø con nuoâi, nhöng toâi thöông thaèng Myõ nhö con ruoät. Noù muoán gì, toâi khoâng tieác. Ñaáy caùi cöûa hieäu ñoâng y ñaáy, raát khang trang, ñuû moïi thöù thuoác, töø saâm nhung haûo haïng, ñeán caùc thöù queá ñaét tieàn, thöù gì toâi cuõng ñaët mua ñaày ñuû. Noù vöøa söûa soaïn laø thaày lang vöøa laøm ngöôøi baøo cheá, raát maùt tay tuy chöa ra tröôøng nhöng cuõng ñoâng khaùch laém. Sang Myõ chöa chaéc gì ñaõ coù moät cô sôû vöõng vaøng nhö theá. Nhöng noù bieát, noù tin laø noù khoâng ôû ñaây laâu ñaâu. Theá naøo noù cuõng qua Myõ ñoaøn tuï vôùi boá meï ruoät cuûa noù. Noù muoán theá, toâi cuõng saün saøng giuùp noù ñöôïc toaïi yù khi cô hoäi ñeán. Neáu noù thöïc söï laø con baø, baø chöùng minh ñöôïc noù laø con baø, toâi seõ coá gaéng tìm moïi caùch ñeå noù veà vôùi baø.”

Vaãn lôøi cuûa baø L. :” Toâi trôû laïi Hoa Kyø, toâi cöù nhôù caùi thaèng Myõ naøy quaù. Chaéc chaén noù laø con toâi. Nhöng baûo raèng chöùng minh cuï theå thì toâi chöa coù caùch. Toâi coù ñem chuyeän naøy hoûi oâng baùc só gia ñình. Oâng baùc só noùi raèng : Deã laém. Neáu noù laø con baø, chæ ñem ñi thöû maùu, thöû DNA laø ra ngay. Thì caùi vuï thöû nghieäm naøy thì chaéc roài. Nhöng toâi laïi khoâng muoán laøm theá. Toâi tin töôûng maïnh meõ raèng, nhôø toâi thaønh taâm leã baùi, khaån caàu, neân ñaáng thieâng lieâng ñaõ ñöa ñaåy cho toâi tìm thaáy chaùu. Baây giôø laïi ñem thöû nghieäm thì coù khaùc gì khoâng tin vaøo ñaáng linh thieâng nöõa, neân toâi khoâng laøm. Nghe theá, oâng baùc só ngoài thöø ra hoài laâu roài hoûi toâi. Neáu noù laø con baø, thì noù khoâng gioáng oâng baø caùi tai, cuõng phaûi gioáng caùi toùc chöù. Ba ønhìn noù baø coù thaáy noù gioáng ai trong nhaø khoâng, chaéc laø phaûi gioáng oâng noù nhaø toâi. Khoán noãi oâng nhaø toâi sang beân Myõ ñöôïc ít naêm thì maát. Oâng maát cuõng laø taïi toâi moät phaàn. Oâng cöù caèn nhaèn toâi bao nhieâu naêm : sao ñang naém tay noù baø laïi buoâng tay ra. Laøm gì cuõng phaûi coù yù coù töù chöù. Naém thaät chaët tay thì noù ñaâu coù rôi ñöôïc. Ñaønh raèng theá, nhöng naøo toâi coù muoán buoâng tay ra ñaâu. Trôøi xui ñaát khieán noù hoaù nhö theá, chöù coù ngöôøi meï naøo laïi nôõ buoâng con ra cho noù rôi xuoáng soâng hôû oâng. Theá laø bao nhieâu naêm ñaèng ñaüng xoùt sa, roài oâng aáy maát. Luùc maát hình nhö oâng aáy coøn goïi treân noù trong phuùt laâm chung. Theá laø bao noãi cay ñaéng ñoå caû treân ñaàu toâi. Thoâi thì traêm söï toâi troâng vaøo ñaáng linh thieâng, Ñöùc Quan Theá Aâm khi tröôùc vaø baây giôø laø Ñöùc Meï Maria. Ñeâm naøo toâi cuõng thaép höông, caàu khaån.”

Vaãn lôøi baø L. :”Toâi thaãn thôø ñau khoå, luùc naøo cuõng chæ nghó ñeán noù. Coøn thaèng em noù haàu nhö toâi queân baüng ñeå maëc cho oâng nhaø toâi troâng nom. Nhaø toâi maát ñi, treân baøn thôø baây giôø coù hình oâng aáy nhaø toâi nöõa. Haøng ngaøy khi ñoïc kinh, nhìn hình oâng nhaø toâi treân baøn thô,ø toâi baûo : OÂng coù khoân thieâng thì oâng maùch baûo cho toâi tìm ra thaèng P. Moät hoâm, em thaèng P. ñi ñaùnh banh veà, töø trong nhaø taém ñi ra, noù ngoài tröôùc maët toâi, laáy khaên loâng lau ñoâi baøn chaân. Noù lau kyõ laém, khieán toâi chuù yù. Sao maø hai ngoùn chaân caùi cuûa noù laïi xoeø ra nhö ngöôøi Giao Chæ ngaøy xöa. Toâi hoûi noù sao theá. Noù baûo thì ngoùn chaân con noù theá. Ñi giaày thì hai ngoùn chaân caùi eùp laïi. Ñeå chaân khoâng, noù laïi xoeø ra. Toâi trôû laïi Vieät Nam, trôû laïi nhaø baø döôïc só. Baø vaãn aân caàn, nieàm nôû ñoùn toâi, vaø vaãn moät möïc noùi : toâi seõ traû con cho baø, vôùi ñieàu kieän baø phaûi chöùng minh ñöôïc noù ñòch thöïc laø con baø. Thì cuõng laø tình côø thoâi, hoâm aáy thaày-lang-Myõ loäi xuoáng khuùc soâng tröôùc nhaø, bôi, taém. Taém xong, luùc ngoài ôû nhaø ngang anh ta ngoài lau chaân, trôøi ôi, hai ngoùn chaân caùi cuûa thaèng Myõ cuõng xoeø ra nhö thaèng con toâi, em noù ôû beân Myõ. Khoâng sai ñöôïc nöõa roài. Toâi boãng baät khoùc vaø keâu leân P. ôi, con ôi. Thaày-lang-Myõ troá maét nhìn toâi. Baø döôïc só cuõng thaûng thoát, ñöùng leân. Ba chuùng toâi oâm choaøng laáy nhau, nöôùc maét chan hoaø. Thaèng P. oâm toâi vaø noùi : con laø P. cuûa meï ñaây, meï L. ôi. Baø döôïc só thì baûo : “ Sao tröôùc ñaây baø khoâng cho toâi bieát teân noù tröôùc ñaây laø P..”

Vaãn lôøi baø L. :” Baø döôïc só noùi raèng : haøng ngaøy chuùng toâi keâu noù laø Myõ.Nhöng nhöõng khi ñau oám, meâ saûng, noù ñeàu keâu : Meï L. ôi cöùu P. Nhöng quaû ñuùng 100% noù laø con baø, baø döôïc só laïi hoûi toâi, vöøa cöôøi vöøa noùi, trong ngöôøi noù coù veát tích gì ñaëc bieät khoâng. Toâi ñaùp ngay : moâng ñít noù coù moät veát chaøm. Theá laø chuùng hai chuùng toâi laïi oâm laáy nhau laàn nöõa. Vaø laàn naøy thì baø döôïc só daønh doït noùi : Ñuùng thaèng Myõ ñaây, khi beù coù treân laø P. Noù ñích thöïc laø con baø. Toâi daøn duïa nöôùc maét xaø laïi oâm laáy P. Hai meï con chuùng toâi oâm nhau thaät chaët. Toâi baáu vaøo vai noù. Toâi naém chaët caùnh tay noù. Khoâng rôøi ra ñöôïc nöõa ñaâu. Vaø trong luùc xuùc ñoäng naøy, toâi laïi hoát hoaûng keâu leân : Oâi, con ôi, con ôi. . .” Toâi buoâng P. ra, buoâng con toâi ra, toâi chaáp tay, ñoïc thaàm moät ñoaïn kinh taï ôn Chuùa, taï ôn Trôøi, Phaät .Nöôùc maét toâi tuoân nhö möa. Toâi quyø xuoáng, toâi vaùi töù phöông. Toâi goïi teân nhaø toâi. Oâng ôi, toâi tìm thaáy con. . . roài. Hai meï con toâi quay laïi, thaáy baø döôïc só ñöùng nhìn chuùng toâi, meáu maùo vôùi hai haøng leä chaûy. Chuùng toâi, meï con toâi tieán tôùi, choaøng tay oâm chaët baø vaøo loøng. Toâi noùi : Baø ôi! Baø laø aân nhaân cuûa chuùng toâi, baø môùi thaät laø meï noù. Trôøi, Phaät ñaõ daãn daét noù laø con baø. Con toâi cuõng noùi : Con xin ña taï meï…. . . Thaät, chöa bao giôø toâi vui söôùng nhö theá maø cuõng khoùc nhieàu nhö theá. Vaø cuõng chöa bao giôø toâi tin töôûng maïnh meõ nhö theá vaøo söï huyeàn dieäu cuûa caùc ñaáng thieâng lieâng.”

Cho ñeán khi chuùng toâi vieát nhöõng gioøng naøy thì Baø L. daõ hoaøn taát moïi thuû tuïc ñeå ñöa ngöôøi con trai teân P. sang Myõ ñoaøn tuï vôùi gia ñình. Khi moïi vieäc ñaõ xong, teân tuoåi nhöõng ngöôøi lieân heä seõ ñöôïc in ñaày ñuû trong baøi vieát.

Gaàn 30 naêm ñaõ qua. Moät thôøi gian ñuû daøi ñeå moät theá heä ñöôïc sinh ra, lôùn leân vaø tröôûng thaønh. Nhöõng con em chuùng ta khi ra ñi coøn beù daïi, nay ñaõ khoâng thieáu nhöõng ngöôøi thaønh taøi, coù maët trong haàu heát nhöõng sinh hoaït cao caáp nôi queâ höông môùi, laø nieàm vui söôùng vaø haõnh dieän cho cha meï, cho coäng ñoàng. Nhaân caâu chuyeän treân, ngöôøi vieát ñang thu thaäp nhöõng göông thaønh coâng cuûa con em nhöõng gia ñình ra ñi treân Döông Vaän Haïm Thò Naïi, HQ 502, ñeå vieát theâm vaøo phaàn cuoái cuoán buùt kyù di taûn naøy, nhö phaàn thöôûng cho loøng can tröôøng, lieàu cheát ra ñi vì Töï Do, vì töông lai cuûa con caùi. Raát mong ñöôïc ñoùn nhaän nhöõng keát quaû ñeïp ñeõ cuûa nhöõng ai cuøng ñi treân chuyeán taøu treân. Moïi lieân laïc xin göûi veà cho ngöôøi vieát, PO Box 888, La Jolla, Ca 92088. Ñt : (858) 484-9193.
E Mail tphan2@san.rr.com
Baøi vieát coù theå vieát baèng tieáng Vieät hay tieáng Anh. Neáu khoâng coù gì trôû ngaïi, cuoán buùt kyù di taûn cuûa taùc giaû vaø nhöõng göông thaønh coâng cuûa con caùi chuùng ta di taûn treân Döông Vaän Haïm Thò Naïi, HQ 502 seõ ñöôïc xuaát baûn ñeå kyû nieäm 30 naêm di taûn.
Phan laïc Tieáp

THƠ VÕ ĐẠI TÔN

50 Năm Ngậm Ngùi
· Nhân dịp chiêm ngưỡng cuộc Triển Lãm một phần di sản của Viện Bảo Tàng Quân Đội
VNCH do Khóa Cương Quyết Đà Lạt 54 (Họp Khóa 50 Năm Ngậm Ngùi, 1954- 2004) tổ chức tại
Phòng Sinh Hoạt Nhật Báo Người Việt, Quận Cam, ngày 27 và 28 tháng 3 năm 2004.
· Thân tặng văn hữu Giao Chỉ (Vũ Văn Lộc), người phối hợp tổ chức cuộc triển lãm hi hữu
đầy xúc động này.
Võ Đại Tôn
50 năm về sau
Các Anh và tôi không còn nữa.
Cõi phù sinh tro tàn tắt lửa
Bóng tinh cầu ngơ ngác trời đêm.
Mộ phương nào còn có tiếng ru êm
Đọng trên từng ngọn cỏ ?
Lời của Mẹ đong đưa vờn theo gió
Vọng về đâu hai tiếng Nhục – Vinh ?
Bước chân em, dù chung thủy – đọạn tình
Khô ngấn lệ trên thẻ bài hoen rỉ.
50 năm ! – trường chinh không toại chí
Ngọn dáo ngang tàng chưa thỏa cung mây.
Ngày hôm nay còn lại những gì đây
Trao hậu thế bao tấm lòng Trung Nghĩa.
Hàng mộ bia đất xưa thành hoang địa
Màn sương khói ngậm ngùi.
Cỏ điêu tàn màu Thương Tiếc khôn nguôi
Chiều rơi lạnh thêm mờ trang sử lạnh.
Huy chương ngời sao lấp lánh
Màu chiến thắng vinh quang
Triển lãm giờ đây, nhớ phút huy hoàng
Kèn xung trận dâng đời lên Tổ Quốc.
Hiên ngang giữa lòng Dân Tộc
Ngẩng cao đầu nối gót Cha Anh.
Nhưng đau thương đứt đoạn bước quân hành
Chung một nước lại thành dân biệt xứ.
Chốn lưu đày nơi rừng sâu núi dữ
Nuốt thay cơm bao cay đắng nhục hình.
Mang về đây từng dấu vết điêu linh
Trên thân tù cạn máu.
Lon "guigoz", nâng niu dường châu báu
Luộc thời gian từng lớp khói đen mờ.
Miếng nhôm mỏng mài thêm sáng nguồn mơ
Thành trâm-lược, quà yêu về tóc cũ.
Khúc tre khô – bao mộng đời ấp ủ –
"Điếu cày" chôn tâm sự thuở trầm luân.
Áo tù xưa hằn sâu vết gian truân
Màu xanh thẫm bạc phơ thành tang trắng.
Thân bức tử dãi dầu mưa nắng
Hận nghìn năm xuống ngựa buông cương.
Tượng đá đen thương nấm mộ ven đường
Cây súng gãy, giày "saut" bên nón sắt
Cùng trăng sao vằng vặc
Dù sông cạn núi mòn
50 năm – về sau nữa vẫn còn
Trao gửi lại tấm lòng son của Lính.
Cho mai hậu giữa cồn dâu suy thịnh
Để người sau còn nhớ đến hôm nay.
Một trang sử lưu đày
Vết chàm sâu nét mực.
Tội Ác hòa chung Bạo Lực
Dày xéo cả non sông.
Thời gian vẫn xuôi dòng
50 năm – hay đến nghìn năm nữa
Hận lòng sôi núi lửa
Vẫn còn nguyên – hực đỏ – chẳng hề phai
Xin trao về cho thế hệ tương lai.
Để hiểu rằng : chúng tôi đổ máu
Suốt một đời chiến đấu
Vì Lẽ Sống : CON NGƯỜI !
Võ Đại Tôn
Nam Cali, 27.3.2004
  

THÙY LAM * QUÀ CƯỚI CHO CON

QUAØ CÖÔÙI CHO CON
THUØY LAM
Roài tình yeâu ñaõ hoaù thaønh haïnh phuùc
Beân ngöôì yeâu con ñeïp töïa hoa hoàng
Trong lôøi vui vang lôøi möøng tieáng chuùc
-Leân xe hoa con coù roän raøng khoâng?
Leân xe hoa con veà beân nhaø môùi
Theâm meï, theâm cha, theâm anh chò thöông chieàu
Tröôùc maët con ñöôøng töông lai roäng loái
Con böôùc chaân vaøo troïn veïn thöông yeâu
Boû laïi sau löng moät thôøi con gaùi
Moät thôøi moäng mô - aùo traéng noâ ñuøa
Tuoåi thô ñi, coù bao giôø trôû laïi
Chuyeän moät thôøi - boãng choác hoaù ngaøy xöa....
Trong ngaøy con vui meï khoâng bieát noùi
Chæ mong con giöõ maõi veû hoàn nhieân
Meï cuõng möøng nhaø mình theâm reå môùi
Vaø nhaéc con caâu "daâu thaûo, vôï hieàn"
THUYØ LAM (Vieät Nam)

VÕ PHONG VÂN * RỰC RỠ VÀNG BAY

RÖÏC RÔÕ VAØNG BAY...!
Voõ Phong Vaân Röïc rôõ vaøng bay trong naéng xuaân
Hoàn thieâng soâng nuùi baùo tin möøng
Möôøi phöông aùp löïc thaønh gioâng baõo
Taùm höôùng kieân taâm keát giaõi ñoàng
Chính nghiaõ saùng ngôøi danh chính nghiaõ
Hung taøn muoân kieáp vaãn hung taøn
Töï do seõ ñeán cho daân Vieät
Röïc rôõ vaøng bay trong naéng xuaân
Röïc rôõ vaøng bay trong naéng xuaân
Phuïc ñaàu hoân ñaát leä traøo daâng
Bao naêm uaát ngheïn trong saàu haän
Moät thoaùng böøng leân töïa soùng thaàn
Daân chuû, daân quyeàn vang chính nghiaõ
Ôn ngöôøi, ôn baïn ñaõ vinh danh
Saøi Goøn, Haø Noäi ngaøy mai seõ
Röïc rôõ vaøng bay trong naéng xuaân
Voõ Phong Vaân (Tacoma, W.A. )

TRẦN VĂN LƯƠNG * PHỤ NỮ VIỆT NAM

PHỤ NỮ VIỆT NAM!
Thơ TRẦN VĂN LƯƠNG

DẪN:
Mấy ngày nay, cộng đồng VN hải ngoại đang xôn xao và đau lòng về việc một số phụ nữ VN bị rao bán đấu giá
trên Ebay . Việc này gợi tôi nhớ lại cách đây không lâu, trong một dịp tình cờ, đã được xem một cuốn băng của
Trung Tâm Asia nói về các cô gái Việt nam, vì hoàn cảnh gia đình nghèo đói, đã phải hy sinh "lấy chồng" ngoại quốc (hầu hết là Tàu) để đổi lấy một chút vốn nhỏ nhoi cho gia đình có phương tiện sinh sống. Tuy mang tiếng là
"lấy chồng", nhưng trên thực tế phải nói là đi làm nô lệ thì đúng hơn. Trong số những cô gái bất hạnh đó, vài người lại còn kém may mắn hơn nữa . Họ bị đem đi tận Tân Cương để làm nô lệ tình dục, không phải chỉ cho một người, mà là cho cả một số đông, vì tình trạng thiếu đàn bà ở những nơi xa xôi hẻo lánh đó. Không cần nói cũng biết số phận những cô gái này thê thảm đến chừng nào .
Chưa bao giờ dân Việt mình gặp nhiều thảm trạng bi thương như dưới chế độ Cộng sản bây giờ. (Một
chuyện đau lòng khác còn kinh khủng hơn và làm rúng động lương tâm thế giới là chuyện các bé gái VN tuổi từ 5
đến 11 bị bán sang Căm Bốt để làm nghề mại dâm. Hỡi ơi!). Những việc làm phi nhân này chắc chắn có sự
đồng ý, nếu không muốn nói là đồng lõa tiếp tay hay dự mưu của các tai to mặt lớn trong ngụy quyền Việt cô.ng.
"Đêm Tân Cương" khóc thương số phận của một người con gái Việt bất hạnh đang đem thân xác mình trả
nợ ở Tân Cương, và cũng là tiếng khóc than cho nỗi thống khổ chung của một dân tộc bị đọa đày .
(Phần ghi chú về các địa danh được đính kèm ở cuối bài).
DẠO:
Mây chiều đỏ rực Thiên San,
Buồn khô đất Rợ, sầu khan mây Tần.
THƠ
Đêm Tân Cương
Chuẩn Cát Nhĩ trời rực lên màu máu,
Mây Thiên San che khuất dấu đường quê,
Khói Côn Luân nghi ngút tỏa lối về,
Gió Tháp Khắc tái tê lòng biệt xứ .
Bơ phờ người thiếu nữ,
Sau cơn mưa dữ dập dồn
Nhìn xác thân nhơ nhớp, dạ buồn nôn,
Nỗi thống khổ vắt hồn ra nước mắt.
Tay lấm bụi vụng về lem luốc mặt,
Tiễn gió về Nam, quặn thắt tim gan
Quê hương cách vạn quan san,
Một bước lỡ, ngàn năm ôm hận.
Dập vùi theo số phận,
Từ khi chấp nhận đưa chân,
Nhắm mắt liều đánh đổi xác thân,
Cho cha mẹ bớt đôi phần túng quẫn.
Tưởng được cảnh vợ chồng êm ấm,
Ngờ đâu là vực thẳm đắng cay .
Thân bơ vơ trôi giạt đến nơi đây,
Làm nô lệ cho một bầy dã thú .
Cành xuân vừa hé nụ,
Giông gió phũ phàng rơi,
Thân xác sớm tả tơi,
Giấc mơ đời tan vỡ.
Thời gian như thoa mỡ,
Đôi vai gầy, bóng đổ xiêu xiêu,
Nhạt nhòa trên cát đá quạnh hiu,
Nghe thương nhớ chín chiều trong tâm khảm.

Nhớ tha thiết xóm tranh nghèo ảm đạm,
Đám trai làng làn da sạm nắng mưa .
Nhớ đường quê xanh ngắt bóng cây dừa,
Nhịp cầu khỉ đong đưa từng bước nhỏ.
Nhớ câu vọng cổ,
Buồn như lá đổ chiều đông,
Nhớ giọng hò đàn gái trẻ bên sông,
Ngày ngày gửi nỗi lòng theo sóng nước.
Nhớ khuôn mặt gầy thiếu ăn xanh lướt,
Của đàn em khi đứng trước nồi cơm.
Gạo trộn khoai không trọn một vòng đơm,
Thương cha mẹ quanh năm thường nhịn đói .
Trời cao hỡi, con làm chi nên tội,
Để giờ đây chịu lắm nỗi nhục nhằn,
Một mình nơi miền đất Rợ xa xăm,
Đêm ngày phải đớn đau nằm trả nợ.
Chốn quê cũ, quây quần bên bếp lửa,
Mẹ cha còn nhớ tới đứa con xa,
Và đàn em, với ngày tháng phôi pha,
Còn nghĩ đến người chị đà xa cách ?
Dù thân xác như một nùi giẻ rách,
Con không hề buồn oán trách mẹ cha .
Chỉ luôn luôn khấn nguyện với trời xa,
Cho cha mẹ trong tuổi già bớt khổ .
Chàng trai cũ, lời thương chưa dám ngỏ,
Biết giờ đây có tỏ lối nhà ai,
Hay đêm đêm trông tiếng trống miệt mài,
Mà nuối tiếc những tháng ngày qua vội .
Đường xa quá, trăng kia còn nhớ lối,
Hãy làm ơn tối tối ghé quê nhà,
Nhắn giùm lời thăm hỏi đến mẹ cha,
Đến người đó câu xót xa tạ lỗi .
Rồi mai mốt, từng đứa con vô tội
Sẽ ra đời, tiếp nối kiếp khổ đau .
Dòng máu hoang, lòng mẹ biết nói sao,
Khi con hỏi kẻ nào là cha chúng?
Người thiếu nữ, tay đặt hờ lên bụng,
Mắt lờ đờ nhìn khoảng trống lặng câm.
Đôi tay gầy vùng xiết mạnh vào thân,
Như muốn bóp nghẹt mống mầm oan nghiệt .

Cơn đau đớn làm xác hồn tê liệt,
Ánh mắt buồn thoáng hiện nét cuồng điên.
Mong manh giọt ngọc Hòa Điền,
Chầm chậm rớt, thấm mềm manh áo trắng.
Tiếng nấc nghẹn lịm dần trong thanh vắng,
Giọng kèn Duy văng vẳng khóc thương lơi .
Mây đơn côi về chết tận cuối trời,
Đêm hắc ám như lòng người dị tộc
Trần Văn Lương
Cali 3/2004
Ghi chú :
Tân Cương là vùng đất rộng độ 16 triệu cây số vuông nằm về mạn cực tây của Tàu, phía nam giáp Tây Tạng, Ấn Độ và Hồi Quốc, phía đông giáp các tỉnh Thanh Hải, Cam Túc và nước Mông Cổ, phía tây và bắc giáp Nga và nhiều nước thuộc Liên bang Sô Viết cũ. Dân số khoảng 17 triệu, gồm 47 giống khác nhaụ Nước Tàu bắt đầu đô hộ một phần lãnh thổ này vào thế kỷ 18, và đến giữa thế kỷ 20 thì hoàn toàn làm chủ. Và để xoa dịu các sắc dân ở đó như Uygur, Kazakh, Kyrgyz..., Trung Cộng chính thức thiết lập danh xưng Vùng Tân Cương Tự Trị (Xinjiang Autonomous Region) vào năm 1955 và cho các sắc dân này (không phải Tàu) một số quyền lợi và tự do nho nhỏ. Nhưng chính quyền Trung Cộng lưu manh đưa người Tàu (gọi là Hán) đến đó sinh sống để lấn dần các sắc dân khác.
(Người Tàu, hay là Hán, hiện chiếm khoảng nửa dân số Tân Cương.Riêng thủ phủ Urumqi có 1.4 triệu thì đã đến khoảng 1 triệu là người Hán)
Sau đây là một số địa danh được dùng trong bài:
- Chuẩn Cát Nhĩ (Junggar hay Dzungharian Basin) : tên một trong hai vùng bình nguyên lớn (địa thế như lòng chảo) của Tân Cương, vùng kia là Tháp Lý Mộc (Tarim Basin ).
- Thiên San (Tianshan Mountain): dãy núi lớn ở giữa Tân Cương.
- Côn Luân (Kunlun Mountain): dãy núi lớn ở cực nam.
- Tháp Khắc : tức sa mạc Tháp Khắc Lạp Mã Cán (Taklimakan Desert), một sa mạc lớn của Tân Cương. Một sa mạc lớn khác là sa mạc Cổ Nhĩ Ban Thông Cổ Đặc (Gurbantuggut Desert)
- Duy : tức Duy Ngô Nhĩ (Uigur hay Uygur hay Uighur), một giống dân độ 7 triệu người sống ở Tân Cương, ngôn ngữ thuộc gia đình Turkic.
- Hòa Điền(Hetian hay Hotan): tên một thành phố ở Nam Tân Cương nổi tiếng về sản xuất ngọc.
  

THƠ NHIỀU TÁC GIẢ

NEÙN HÖÔNG LOØNG
Ñoát neùn höông loøng daâng kính ANH
Hôõi ngöôøi chieán só ñaõ HY SANH
Ñaïn bom baàm daäp thaân trai treû
Thuø haän caày phôi naám moä xanh
Naêm thaùng xoùt xa hoàn TÖÛ SÓ
Naéng möa ñaày ñoaï giaác voâ danh
Heïn anh ñaát meï vui xum hoïp
Soáng,cheát chung xaây cuoäc soáng laønh.
Ñoã Baûo Toaøn



VUÕNG LAÀY TRONG THAØNH PHOÁ VN HOÂM NAY
VUÕ THÒ SAØI GOØN
(Tieáp theo soá KTTT #53)
Vieät Nam laém chuyeän laï ñôøi
Ngoaøi chôï caù, chôï hoa nay laïi theâm chôï vôï
Thaùng baûy trôøi buoàn laát phaát möa rôi
Theá maø chôï vôï Laõnh Binh Thaêng ngaøy ñeâm taáp naäp
Hoâm nay coù phaûi leã hoäi ñaâu maø ngaøn hoa roän ròp
Xe coä daäp dìu quaàn jean aùo môùi
Toâi ñoùn hoûi moät coâ em coù ñoâi maét bieác
Em ôû ñaâu maø luõ löôït veà ñaây?
Tuoåi cuûa em chöøng möôøi taùm chöa heát veû thô ngaây
Em cuùi maët nhö coù ñieàu gì ngöôïng nguøng khoâng noùi ñöôïc
Taø aùo maân meâ em cuùi ñaàu söôøng söôïng
"Em khoâng traû lôøi ñaâu, xin anh ñöøng hoûi"
Vì toâi naên næ
Em coá neùn tieáng thôû daøi nghieâng ñaàu kheõ ñaùp
"Em ôû Long An, Beán löùc maø anh hoûi laøm chi?
Nghe tôùi ñaây toâi muoán laëng ngöôøi ñi
Beán löùc trong toâi laø moät vuøng ñaát dò kì
Thôm vaøng ngoït khoâng nôi naøo saùnh kòp
Toâi nhôù maõi
Nhöõng chieác ghe noái ñuoâi nhau treân nhöõng con kinh chaèng chòt
Chôû khaúm ñaày thôm ñi khaép neûo ñöôøng ñôøi
Cuoäc soáng tuy coù vaát vaû ñoå moà hoâi
Nhöng vaãn ñaày aép nuï cöôøi, caâu haùt ví
Nhöõng coâ gaùi aùo baø ba, moâi thaém hoàng xinh, nuï cöôøi moäng mò
Khoâng phaán son vaø taâm hoàn giaûn dò
Caát tieáng hoø laø cheát meät nhöõng chaøng trai
Vaäy maø hoâm nay ñaây caùc em boû xoùm boû laøng luõ löôït keùo veà ñaây
Ai daét caùc em ñi?
Böôùc thaáp böôùc cao vaøo neûo ñöôøng ñôøi ñaày choâng gai voâ ñònh?
Em noùi tieáp nhö tieáng thì thaàm lí nhí
"Anh coù tin em khoâng
Queâ em khoâng coøn nhö tröôùc nöõa
Toâm caù ngaäp traøn ruoäng raïch beán kinh
Luùa gaïo ñaày boà, heo vòt chaïy ñaày saân
Thôøi buoåi ñoù nay ñaâu coøn nöõa
Ngaøy thieáu aên, ñeâm thieáu nguû maét thaâm quaàng vaøng voõ
Côm khoâng ñuû aên laáy tieàn ñaâu ñoùng thueá ñoùng toâ
Ruoäng chuùng tòch thu ñeå xaây nhaø maùy, coâng tröôøng
Boø heo baùn heát
Böôùc ñöôøng cuøng khoâng keá gôõ xoay"
Ai xoâ em ñeán noãi naøy?
Coù phaûi taïi trôøi möa neân em toâi öôùt aùo
Luõ luït traøn bôø laøm luùa thoái thôm hö
Caùc chuù caùc anh
ÔÛ thaønh phoá ôû phöôøng taáp naäp ñoå veà ñaây
Ñeán töøng nhaø ruõ reâ giaûi thích:
"Caùc em thaáy khoâng ba em ñau khoâng tieàn mua thuoác
Sao khoâng laáy choàng ngoaïi quoác Ñaøi Loan?
Tuy laø Taøu nhöng hoï tieán boä raát sang
Ngöôøi ngoaïi quoác vaên minh, hoï quùy troïng ñaøn baø con gaùi
Mai moát cuõng Vieät kieàu veà ñoâ la ñaày tuùi
Giuùp ñôû meï giaø cha oám em ñau
Döïng laïi nhaø xieâu thaønh bieät thöï maùi ngoùi ñoû phau phau
Vaø nhieàu nöõa bao nhieâu ñieàu ñoåi môùi...
Nhöõng lôøi noùi laùo khi naøo maø khoâng kheâu, khoâng gôïi
Caùc em môùi lôùn nhö Ñaøo, Thu, Hueâ, Nguyeät...
Laøm sao bieát ñöôïc maùnh khoùe cuûa phöôøng noùi doái noùi gian?
Neân xieâu theo nhöõng lôøi thuû thæ
Gioáng nhö nhöõng gioït cöôøng toan
Laøm tan raõ nhöõng cuoäc ñôøi treû tuoåi
Khoâng bieát chuùng töø ñaâu traøn lan nhö loaøi coû daïi
Boïn ngöôøi naøy nhieàu töïa ruoài xanh
Chuùng vo ve khaép choán thò thaønh
Chuùng aên huùt roài sanh doøi laøm ung thoái nhöõng maàm non vöøa naãy loäc
Chuùng aên chôi pheø phôõn baèng maïng soáng, maùu xöông
Cuûa nhöõng coâ gaùi ngaây thô thaät thaø nheï daï
Chaúng khaùc gì boïn haûi taëc Thaùi lan
Chuùng uoáng nhöõng chai röôïu ñaét tieàn
Trong nhöõng tieäc tuøng ñaày cuûa ngon vaät laï
Maø ngöôøi ngoaïi quoác bình thöôøng coøn khoâng daùm ñuïng, daùm mua
Ai chôû che maø chuùng pheø phôûn doïc ngang
Töø thaønh thò ñeán mieàn queâ caùc tænh
Haõy nhìn xem nhöõng caûnh naõo nuoät eâ cheà
Moät coâ gaùi Long an vöøa ñi vöøa cuùi maët
Ñeám nhöõng böôùc leâ theâ vôùi noãi buoàn chaùn ngaét
Ñaåy chieác xe laên moät oâng giaø bònh lieät ngöôøi Ñaøi Loan
Coâ ñang ñi xaây haïnh phuùc hay ñang ñaåy coå xe tang
Coù phaûi em ñang mô moät caâu chuyeän thaàn tieân hoang ñöôøng coå tích
Ban ngaøy laø oâng giaø queø ñui xaáu xí
Ban ñeâm bieán thaønh chaøng hoaøng töû ñeïp trai?
(Coøn tieáp)


NGÔ MINH HẰNG * ĐÁM MA TÙ

ÑAÙM MA TUØ
Ngoâ Minh Haèng
Vaøi teân caàm suùng böôùc ñi ñaàu
Teân nöõa A.K tieáp phía sau
Moät xaùc boù troøn ñoâi manh chieáu
Hai ñaàu buoäc cheùo boán daây lau.
Khoâng keøn khoâng troáng khoâng ñöa tieãn
Chaúng khoùi chaúng nhang chaúng nguyeän caàu
Chæ coù baïn tuø khieâng laëng leõ
Vuøi noâng moät khoái haän thuø saâu!
Ngoâ Minh Haèng
( GoiÑAØN)

NGUYỄN THIÊN THỤ * PHAN LẠC TIẾP

PHAN lạC TIẾP
và quê hương việt nam
Nguyễn Thiên Thụ


Phan Lạc Tiếp sinh ngày 11 tháng 5 năm 1933 tại thôn Hữu Bằng, huyện Thạch Thất, tỉnh Sơn Tây (sau này thành Hà Tây), Bắc Việt, thuộc gia đình nho phong thanh bạch.. Phan Lạc Tiếp xuất thân trường Hải quân Nha Trang, đã từng giữ chức vụ Hạm trưởng, và cũng có thời gian đảm nhiệm Trưởng phòng Tâm Lý Chiến của bộ Tư Lệnh Hải Quân. Ông di tản sang Mỹ năm 1975 cùng vợ và bốn con, định cư tại San Diego California, Hoa Kỳ. Ông đã cùng tiến sĩ Nguyễn Hữu Xương thành lập Ủy Ban Báo Nguy Giúp Người Vượt Biển trong các chiến dịch vớt người vượt biển. Ủy ban này đãvớt 3103 thuyền nhân, sau họ được các quốc gia Âu châu tiếp nhận . Tại Việt Nam, ông đã xuất bản tập truyện Bờ Sông Lá Mục, một bút ký chiến tranh.
Bờ Sông Lá Mục là tác phẩm đầu tay của Phan Lạc Tiếp, xuất bản năm 1969 tại Sài gòn, và tái bản tại Hoa Kỳ 1998. Phần lớn những tác phẩm đầu tay chỉ là những bản nháp, sau một thời gian, không ai ai muốn nhìn lại và nhắc đến nó nữa, ngay cả chính tác giả của nó. Một số tác phẩm đầu tay lại được độc giảvà tác giả của nó trân quý vì đó là những mối tình đầu tiên rất nên thơ, rất đẹp đẽ. Bờ Sông Lá Mục của Phan Lạc Tiếp ở trong loại thứ hai này.
Bờ Sông Lá Mục là bút ký chiến tranh mà Phan Lạc Tiếp đã viết bằng một tấm lòng chân thành. Ông đã chân thành khi viết, chân thành chiến đãu và chân thành khi giỏ những giọt lệ khóc những đồng đội nằm xuống ( Cái chết của một người lính, Niềm ân hận của ngôi sao).
Bờ Sông Lá Mục cũng là cái nhìn của tác giả về chiến tranh. Chiến tranh đã gây ra sự cô đơn của những người vợ trẻ, con thơ, mẹ già mong đợi. . . Ruộng vườn bỏ hoang. . Sự tang thương, tàn nhẫn vì chiến trận (Rừng bên kia sông).
Tuy luôn tận tụy với nhiệm vụ, đôi khi Phan Lạc Tiếp cũng cảm thấy chiến tranh kéo dài làm cả mt dân tộc mệt mỏi:
Tôi bỗng trực nhận thấy sự buồn nản của chiến tranh. Trong thời chiến, người ta không có quyền về minh’ (Những ngón tay của biển)
Xuyên qua Bờ Sông Lá Mục , chúng ta thấy tinh thần chiến đãu anh dũng , tinh thần đồng đội thắm thiết của quân đội Việt Nam, cùng lòng nhân hậu của tác giả vốn là một sĩ quan đã sát cánh chiến đấu bên các đồng đội. Toàn bộ tập truyện mang tính cách nhân bản, nói lên cái phi lý của chiền tranh. Chiến tranh không biên cương, chiến tranh đã tạo ra các vùng xôi đậu, chiến tranh đã đến từng xóm làng, vào ngay trường học ,và vào từng mái gia đình khiến cho anh em giết nhau ( Mái tóc đời người, Vòng tay của đất).
Chiến tranh không phải chỉ là phục kích, là hành quân mà còn là mưu kế, cạm bẫy thâm độc, ai không kinh nghiệm thì dễ chét như chơi (Những con trùng trong lòng đất mẹ).
Bờ sông lá mục là cuộc tranh giành cuộc sống giữa thiện và ác, giữa cộng sản và quốc gia. Phan Lạc Tiếp cho ta biết trong cuộc chiến tranh quốc cộng, một lớp người phải đương đầu thường xuyên với cộng sản mà lại phải sống trong cảnh khốn khổ, và gần như bị chính quyền bỏ rơi. Đó là những nghĩa quân. Phan Lạc Tiếp đã thuật lại những điều tai nghe mắt thấy trong một cuộc đi thăm các đồn xa xôi bằng giang đỉnh:
Vừa nhảy lên bờ, mấy ông hi đồng xã đã ngả mũ chào. Tôi chào lại và hỏi:
- Sao, có gì lạ không mấy ông?
Ông chủ tịch xã đáp ‘’dà’’ rồi nói tiếp:
Xin mời vô trong trụ sở.
Tôi vừa đi vừa nhìn về phía trong. Mãy lớp rào kẽm gai, cỏ mọc cao lưng chừng người. . .Vào trong trụ sở, ông chủ tịch xã mở tủ gương lấy ra bao thuốc lá, để lên bàn mời, và hô mấy người lính lấy nước. Nền đất ẩm, mùi mốc từ bốn phía làm tôi thấy lành lạnh, gai gai.
Tôi nói:
- Lâu dữ mới ghé thăm ông chủ tịch. Dạo này có gì lạ không?
Hút một hơi thuốc dài, ông ta tiếp:
-Bây rày tụi nó về quấy dữ. Đêm nào cũng men tớI bắn lóc chóc, gọi loa om sòm. Tụi tui có trình lên quận, ban đầu còn pháo về yểm trợ, riết rồi cũng thưa và sau chúng cũng chỉ vậy thôi, nên im luôn.
- Như vậy bây giờ vô trong được không?
Ông chủ tịch hỏi lại tôi:
-Vô đâu?-
-Thì miệt quanh đồn này.
-Dà! Mấy ông vô chắc được.Còn nói cho ngay, từ bốn năm tháng nay, tụi tôi chưa dám. Ngưng một lát, ông tiếp:
-Đây còn khá hơn. Mãy đứa em đóng mút trong đầu rạch Mỹ Lương còn tệ hơn nhiều nữa. Thiệt tụi nó khổ hết sức. . . .
Qua cánh cửa thép gai, lối đi chữ chi ngoàn ngoèo, rồi lại một lớp của nữa, mới tới phía trong. Tôi đứng sững lại vì tất cả đồn chỉ còn lại ở giữa sân một cái nhà nhỏ lợp tôn . Mái đã bị đạn bắn bung, lỗ chỗ, nhìn thấu thấy trời. Trong lòng nhà, một cái hầm nhỏ bằng xi măng, mỗi chiều khoảng hai thước, làm nơi cố thủ và để máy truyền tin. Còn bao quanh đồn là tường đất. Những thân cây dừa ken lại, hào chạy quanh đồn lỏng bỏng những nước ngang chân tường đất..
Những lỗ châu mai cũng mở ra bằng nửa những thân dừa. Cứ một quảng độ vài chục thước, lại là một căn lều đất. Đất phủ ủ lên bám vào tường, ăn thấu vào trong. . .Trên tường treo khẩu Garant M1 và mấy cái khoen lựu đạn. Tôi hỏi anh nghĩa quân:
-Cất cái đó làm chi?
-Dạ để nạp về quận xin đổi trái khác.
Vừa lúc đó ông đồn trưởng tìm tới. Ông nói thêm:
-Dạ tụi tôi ở đây hiếm quá. Nhiều khi tụi nó lại gần không dám bắn vì sợ hết đạn. Lựu đạn phát có số, đổi khoen cũ, lấy trái mới. Nếu mất khoen phải làm tờ trình, khai báo phiền lắm. . . .
-Sao không xin lãnh thêm?
-Dạ biết bao giờ mới được lĩnh, mang gạo nước cho tụi tôi còn thiếu. Hàng tháng chưa được tiếp tế một lần. Ở đây ăn cơm với chao không hàng nửa tháng
( 116-123).
Ở Mỹ ông vẫn tiếp tục sáng tác: Nỗi Nhớ, Cánh Vạc Lưng Trời , Quê Nhà Bốn Mươi Năm Trở Lại .
Cánh Vạc Lưng Trời là một tập truyện ngắn, Mõ Làng, Hoa Kỳ, xuất bản năm 1991. Truyện đầu tiên, Tình sông nghĩa biển và Đêm dài là một vài nét chấm phá về những ngày cuối cùng của miền Nam, về kẻ ở người đi, và tình yêu, một tình yêu lỡ làng, đau khổ nhưng cao thượng. Tờ lịch cũ mang chủ đề tù đày, tình yêu xót xa , và cuộc sống xứ người. Nửa đêm trăng sáng nói về cuộc sống vất vả nơi xứ người, về hành trình trên biển cả với xác con lạnh giá. Người bạn viết về tù đày, vượt biển, đói, khát, chết chóc trên ghe. Cánh vạc lưng trời là tình yêu Việt Mỹ éo le nhưng rất đẹp, rất cao cả. Chiếc áo của thầy tôi, Người đàn bà xa lạ là những kỷ niệm về gia đình, về quê hương. Ta có thể nói chủ đề chính của toàn bộ tập Cánh Vạc Lưng Trời là cuộc sống nơi quê người đất khách, tâm trạng lưu đày của những người Việt thất gia vong quốc.
Nỗi Nhớ cũng là tập bút ký gồm 17 bài viết, dày 190 trang, Mõ Làng xuất bản tại Hoa Kỳ 1995. Cũng như hai quyển trên, là những bút ký về chiến tranh Việt Nam. Chuyến công tác cuối cùng đã cho ta biết tình hình của một đơn vỉ hải quân tại đồng bằng sông Cửu Long nói riêng và quân lực Việt Nam nói chung vào thời gian 1975. Đó là tình trạng thiếu hụt tiếp liệu,( Mỹ đã cắt viện trợ) mà mức cung chưa được 40% (15) và đặc biệt ở những nơi nằm trong lòng địch, quân ta bị áp lực nặng nề (16-19).
Chiến tranh là bi đát, nhất là những ngày cuối cùng của cuc chiến. Ở đâu, chúng ta cũng thấy nỗi u uất của người lính, nỗi ưu tư của sĩ quan và nỗi buồn của tác giả.
Để mở đầu bữa cơm mà đơn vị khoản đãi phái đoàn thanh tra, N. đã nói:. . xin quý vị dùng tạm bữa cơm nghèo chỉ có cá và tôm. Đây là món thổ sản dễ kiếm tại đây. Nhà nào cũng’’ phải’’ ăn cá tôm hết. Còn ai bảnh lắm mới có rau ăn, dù là rau muống già, hay bầu, bí, vì những thứ này ‘’nhập cảng’’ từ Rạch Giá hay Sài gòn. Mọi người cùng cười, nhưng ngay câu nói tếu ấy, N. cúi xuống sắn mt khúc cá lớn trong mt tô canh, môi củaN. mím lại , xương quai hàm hằn lên, vằ mí mắt như sụp xuống. Tôi thấy như N. là hiện thân của mt cái gì nhẫn nại, lo âu sâu kín, và tự nhiên tôi bỗng thấy chán ngán thế nào. Tôi không ăn ngon được từ phút ấy. Vì đầu óc tôi cứ quanh quẩn với những thiếu sót mà đơn vị đang gặp phải. Tôi đang nghĩ đến mt kế hoạch phải rút lui khỏi nơi này khi cần thiết. Tôi nghĩ đến khu gia binh, tôi nghĩ đếnh anh lính già muốn yên thân ở nơi góc rừng heo hút này. Tôi mong là anh không còn phải mt lần nào di tản nữa (20).
Bất cứ trang nào, chúng ta cũng thấy lo âu, buồn rầu , sợ hãi và chết chóc tràn ngập.
Phan Lạc Tiếp đã viết về tâm trạng ông:
Tôi nhớ đến các bạn bè tôi, mỗi đứa mt nơi, đứa binh chủng này, đứa binh chủng khác, it khi gặp lại được nhau. Đôi khi tưởng quên, bất ngờ thấy tên bạn mình hiện lên tối om ở những hàng cáo phó (22).
Ông viết về quang cảnh căn cứ hải quân Năm Căn, toàn khu kể cả căn cứ yểm trợ, và Bộ Tư Lệnh rất đáng lo âu và tội nghiệp. Tôi thấy thương tất cả mọi người ở đây. . . (22).
Nghe tin chiến sự Ban Mê Thuột qua giọng đọc rõ ràng của Phạm Huấn, ông nhận thấy có cái gì hấp tấp, lo âu (23).
Cứ mỗi lúc số xe tăng địch bị ta bắn hạ lại càng tăng lên, có tới gần 40 chiếc, và tôi đâm sợ. Đùng một cái, chiều hôm ấy, đài quânội không nói gì mặt trận ấy nữa. . .Tôi lắng tai nghe qua cái im lặng ấy, như thấy được mt cái gì bất ổn, ngổn ngang đang diễn ra (24).
Chuyến công tác cuối cùng, Sàigòn trong cơn hấp hối, Giã từ Sàigòn, Chuyến hải hành cuối cùng là những trang sử về những ngày cuối cùng Sài gòn thất thủ. Tất cả đều mang tính chất bi đát. Người ta chen lấn nhau lên tàu, làm cho một đứa trẻ rớt xuống sông. Con tàu của Phan Lạc Tiếp khi sửa soạn ra khơi thì lại trục trặc đủ thứ: đã lái tay rồi, đã khốn nạn rồi, lại còn đứt dây cable nữa. Cứ lừng khừng đây, nó pháo cho một trái là ‘tan hàng’ gấp (53)!
Kẻ ở người đi, một sự cách biệt trong lòng người:
Tôi thấy giữa chúng tôi, các người ở trên tàu và anh em đứng trên bờ kia có cái gì xa lạ lắm rồi. Lạnh lùng lắm rồi (54).
Con tàu của Phan Lạc Tiếp ra đi giữa tiếng đại bác, giữa lửa cháy va giữa tang thương, nhưng cuối cùng đã tới bến bờ tự do! Được tàu Mỹ cứu, được gặp các đồng đi, đuợc đến căn cứ Subic Phi Luật Tân đáng lẽ là một niềm vui, nhưng việc hạ quốc kỳ Việt Nam để giao tàu cho Mỹ lại là một bi kịch báo hiệu chấm dứt một chế độ, một cuộc đời. Đoạn này rất cảm động:
Lời hô ‘’Hạ kỳ’’vừa dứt đúng với kim đồng hồ của hệ thống chỉ huy. Cờ được từ từ kéo xuống và toàn tàu lời ca vang lên’ Này công dân ơi, quốc gia đến ngày giải phóng. Đồng lòng cùng đi hy sinh tiếc gì thân sống.. .’’ Tất cả đều hát thật to. Các quân nhân vừa chào, vừa hát, nước mắt đầm đìa. Khi bản quốc ca sắp dứt thì có nhiều người ôm mặt nức nở. Có người kêu lên’’Con ơi, con ơi’’ Nước mắt tôi chan hòa trên mặt. Tôi thấy mình như đi dự một đám tang về . Lá quốc kỳ được cun lại, và giáo sư Biển Thước đã xin được lá cơ này làm kỷ niệm. Tôi nhìn lên cột cờ trống vắng. Những dây cờ đập vào nhau lạch phạch. Tôi nhìn quanh, các bạn bè tôi, mọi người đều đầm đìa những lệ. Và lần lượt tụi tôi tháo lon trên cầu vai xuống. Có người vứt lon, vứt mũ xuống biển. Tàu trôi chậm, cái mũ cứ lừ đừ nổi trên mặt nước như hình thù một người chết trôi. bập bềnh, bập bềnh xa dần ở sau lái tàu (84- 85).
Quê Nhà Bốn Mươi Năm Trở Lại viết xong tháng 2-1995, xuất bản 1995, tái bản 1998, có thêm và sửa chữa, dày 310 trang. Tác phẩm này mang chủ đề tình quê hương. Tác giả đã trở lại Việt Nam ngày 2-4- 1994 thăm quê Sơn Tây và ghi lại những quang cảnh Sơn Tây nói riêng và Việt Nam nói chung, cùng cảm tưởng và tâm trạng của tác giả. Tác giả nguyên là một sĩ quan hải quân, khi toan tính về thăm quê hương sau 40 năm xa cách, tuổi đã ngoài 60, lòng cũng có nhiều lo ngại nhưng ông đã ‘sẵn sàng đón nhận những bất trắc có thể xảy ra’ (17) như câu ca dao đã nói:
Ra đi thì sự đã liều,
Mưa mai không biết, nắng chiều không hay.
Quê Nhà Bốn Mươi Năm Trở Lại của Phan Lạc Tiếp mang tính cách tình cảm, trong đó mạnh nhất là tình yêu quê hương, làng xóm, bạn bè. Về quê nhà, Phan Lạc Tiếp đã thăm Hồ Gươm, Văn Miếu, nhìn thấy núi Tản, thăm chùa Thầy. Ông cũng đã đi thăm lại mái nhà thi sĩ Quang Dũng, một người bạn thân của tác già lúc thiếu thời và thắp cho nhà thơ một nén hương. Ông cũng đã gặp được người bạn mới đầy thân mến như Hoàng Cầm. Quá khứ cũng đã trở về , ông nhớ quan Thiếu, ông cử Bình, anh Tr., cậu giáo. Nhưng cảm động nhất là khi ông về nhà cũ, gặp đầy đủ những người thân. Ngày xưa một thi nhân Trung quốc về nhà, cả xóm ban đêm leo lên tường nhìn sang thật là cảm động, nhưng cũng không cảm ộng bằng cảnh Phan Lạc Tiếp trở lại quê hương sau 40 năm xa cách. Những anh em, họ hàng của ông đã tấp nập tới thăm, và kín đáo canh gác quanh nhà để cho hai vợ chồng ông được ngủ yên và bình yên ở nơi quê nhà vào cái lúc mà nhân tâm thế đạo chưa được thuần nhất (152-167).
Quê Nhà Bốn Mươi Năm Trở Lại mang tính cách tố cáo: Việt Minh chém, giết người trong thời kháng chiến. Chính thân phụ tác giả đã bị bắt, và các ông chú, ông bác cũng đã bị hành hạ trong bàn tay của cng sản. Phan Lạc Tiếp đã kể cho chúng ta nghe về cái chết oan ức và thảm thiết của anh Tr. nhà ở tỉnh , tản cư về thôn quê bị Việt Minh giết ( Người đàn bà nhan sắc). Cái chết của anh Tr. tiêu biểu cho bao cái chết tức tưởi trong thời Pháp trở lại và Việt Minh nắm quyền:
Đến năm 1949, lúc mặt trận tràn về, cả làng hết đường chạy. Một hôm Tây về, cả làng tụ lại trong chùa. Đàn bà, con gái bôi mặt nhọ nồi, mặc áo rách ngồi quay mặt vào lưng các ông Phật. Bà già và đàn ông ở ngoài. Và Tây về thật. Chúng chỉ đ trên 10 đứa. Dẫn đầu là mt tên đi. Chúng chĩa súng vào đám dân làng. Cả làng khiếp vía. Mãy ông đại diện làng, có tuổi, chẳng hiểu chúng nói gì cứ xí xa xí xô hoài. Rồi chúng đi khắp làng, bắt các thanh niên hạ các bức đại tự, các hoành phi câu đối xuống, vác ra lót trên các lỗ chữ chi trên mặt đường’’để cho xe các quan đi lại’’. Nhìn các bức đại tự sơn son thiếp vàng, bị xe cán lên, gia chủ và dân làng xót lắm.Có người bảo’ ai nói được tiếng tây thì bảo nó ngưng. Cần gỗ thì lấy ct cờ, ván đình, cửa đình mà làm. . ‘’ . Ý kiến hay, và anh Tr.chồng chị B bị đảy ra’’để nói tiếng tây h cả làng.
Chỉ sau vài câu xã giao, tên đi tây tỏ ra thông cảm, đổi hẳn b mặt, và bắt tay anh Tr. nói mẹc-xì’ hoài.. . .
Ban ngày tây về. Ban đêm du kích xã còn ở lại, và xuất hiện. Họ đến nhà anh Tr. nói rất lễ đ:
-Ủy ban mời anh đi họp.
Và họ dẫn anh đi. Tới nơi hẹn, có vài người nữa. Trong đó có ông T. Họ dẫn tất cả đi về phía núi Sài Sơn, cách làng đ 2 km.Nöi được coi là nơi trú ẩn lý tưởng của các tổ chức kháng chiến. Nơi mà làng Thụy Khê đuợc coi là có tinh thần cách mạng cao.Đêm ấy, trước sự chứng kiến của mt số người họ đọc bản tử hình anh Tr. và sai hai người dùng thừng thắt cổ anh Tr. chồng chị B(79-80).
Ông cũng kể chuyện ông P.Y bị cng sản chém 72 nhát may mà dân làng cứu được và đem lên Hà Ni chữa trị (101-102).
Quê Nhà 40 Năm Trở Lại là mt tập truyện ngắn, mà hay nhất có lẽ là truyện đầu tiên Hà Ni sau 40 năm xa cách. Tập truyện này cũng mang tính cách hiện thực. Khởi đầu, ông đã cho đưa ra vài nét chấm phá về con người xã hi chủ nghĩa miền Bắc tại lòng máy bay hàng không Việt Nam:
Trên vé ghi phi vụ CX 791, Cathay, nhưng xe đưa ra máy bay mới hay đó là mt máy bay mang nhãn hiệu Hàng không VIệt Nam.. Bước lên thang vào lòng máy bay nhỏ, có các cô gái Việt Nam mặc áo dài chào’ cô, chú’. Có các em trai, ăn mặc đơn giản, áo sơ mi ủi không thẳng nếp, tóc tai bơ phờ, da xam xám, đem nước cho khách, chào tôi bằng tiếng Việt:’ Cô chú uống gì’, lòng tôi lại thấy bùi ngùi thêm, và nghĩ, con cái mình kẹt lại, được mt việc làm như thế này chắc đã là thích lắm (17).
Ông cũng nói sơ về tình hình sinh hoạt Hà Ni, về người Việt Nam sống tại Liên Xô, về nghề nuôi chó và lớp trưởng giả mới (92), về các biệt thự có lính đứng canh , là dinh thự các ‘ông lớn của chế đ ‘ (99).
Phan Lạc Tiếp đã viết về thực cảnh Hà Ni, so sánh xưa và nay:
Ngoài những sinh hoạt ồn ào về ăn uống, Hà Ni như chưa có mt sinh hoạt nào nổi bật. Hàng Đào xưa óng ả vải tơ, nay vẫn còn là mt dãy phố buồn tẻ, xưa cũ và xiêu vẹo. Hàng Bạc xưa óng ánh đồ trang sức, nay cũng có vài ba cửa hiệu giữ bảng hiệu cũ, bán chút ít vàng, và đổi tiền. Phố Phúc Kiến xưa thơm lừng thuốc Bắc, nay vắng lặng. Phố hàng Vải xưa chật ứ vải và vỏ nhum nâu, nay vắng hẳn. . .Duy chỉ có phố hàng Mã được coi là vẫn giữa được phần nào hình ảnh cũ. Xưa bày đày hình nhân, ngựa giấy. Nay cắm nhiều lá cờ ngũ sắc bằng giấy và các cửa hàng mở cửa tấp nập khách ra vào (92).
Phan Lạc Tiếp đã viết về những cảnh sống rất thực của Hà Ni. Đây là cảnh ‘đổ thùng’ mt đặc sản của Hà Ni băm sáu phố phường:
Đêm cứ thế chìm dần vào yên lặng. Nếu khó ngủ, ta có thể thấy đôi lúc có tiếng xe xích lô lạch cạch chạy qua. Lâu lắm mới có tiếng xe hơi chỉ thoáng đã mất hút. Khuya nữa trong cái tĩnh mịch của đêm, là tiếng gió xì xào, tiếng lá khô đùa trên mặt dường nhựa. Thành phố cứ thế lặng đi đ 1, 2 giờ đêm, có tiếng đập cửa ‘đổ thùng’. Cái này thật khổ. Khổ từ phòng khách đến phòng trong. Đôi khi có khách từ’nhà quê’ ra, gia nhân, đày tớ nằm cả lối đi. Lúc ấy, ‘đổ thùng’ tới, là dậy tất cả. Nằm trên lối đi, dậy đã đành. Nằm trên sập gụ, trước tủ chè, cũng nào có ngủ được. Phu đổ thùng, họ vào rất nhanh, ra rất chóng, nhưng mùi xú uế đến khẳn đi thì đầy nhà. . . (95).
Quê Nhà Bốn Mươi Năm Trở Lại cũng mang nhiều kịch tính. Có đoạn mang tính cách bi lẫn hài như đoạn viết về ông K. khi nhận quà của Phạm Duy:
Cầm tờ giấy 100 Mỹ kim trong tay, ông K. run run, trào nước mắt, không nói nên lời, rồi bỗng hét lên làm mọi người hốt hoảng:’’Phạm Duy’’.. . Và chỉ có thế. Cũng từ phút đó, tin tức sau này nhận được ông K. đã mất hẵn trí nhớ. Cũng từ phút đó, tin tức sau này nhận được ông K. đã mất hẵn trí nhớ. Có ai hỏi về Phạm Duy, và liên lạc xa gần, ông chỉ mở mắt nhìn xa vắng rồi lắc đầu.’’ Không. Tôi không quen ai. . .’ (84).
Đoạn tả hàng Mã Hà Nội cũng thế. Phan Lạc Tiếp đã ghi lại một mẩu đối thoại giữa kẻ bán người mua:
-Thưa cụ, cụ cho con ba bộ quần áo.
-Mà có cấp bậc gì không?
-Cháu nó là trung sĩ khi nhà nước báo tin trên bằng liệt sĩ.
-Ừ để tôi tính.
-Mà cho cháu cái đồng hồ có hai bơi chèo.
-Được.
-Cho cháu cái đài. . .
-Gì nữa không ?
-Dạ, đa tạ cụ. Nhà cháa nghèo, nghĩ đến cháu nó hy sinh tại B mà thương quá. Suốt đời nó ao ước có được cái đồng hồ và cái đài, và cái xe đạp. .
-Thế có muốn đặt cái xe đạp nữa không?
-Muốn mà sức nhà cháu không chịu nổi. ..
Khi khách hàng đã không thêm bớt gì nữa, cụ chủ nhà mới gọi vào phía trong:
- Này anh cả nó ơi, đem ra cho Bầm hai b quần áo bộ đội, cấp bậc trung sĩ, với lại. . . Bà đi đâu, độ một giờ quay lại lấy tất cả nha. . .(93)
Chúng ta nên biết rằng nhà cầm quyền Hà Nội như một bà già dở hơi, luôn tráo trở. Họ để cho buôn bán nhưng bất chợt một hôm đẹp trời nào đó lại cho công an bao vây, đột nhập tư gia và cửa hàng xét hỏi, tịch thu và bắt phạt, bắt giam. Người ta nay đã khôn sau vài lần bị lừa . Bởi vậy, tại hàng Mã, hay tại một vài cửa hàng khác, như hàng vàng, hoặc nơi đổi tiền, người ta không bày bán các thứ, hoặc chỉ bày vài mẫu tượng trưng, chỉ khi nào khách hỏi, và phải là khách quen thuộc, người ta mới đem hàng cất giấu từ một nơi bí mật nào đó cho khách hàng. Và khách phải đợi một thời gian, có khi vài giờ, có khi vài ngày để người bán đi lấy hàng hoặc người bán thông báo cho người sản xuất việc đặt hàng.


Phan Lạc Tiếp đã giới thiệu nhân vật ‘anh cả’ con bà cụ hàng mã như sau:
Trong nhà, anh cả, con cụ, tuổi đã ngoài 60, tráng kiện. Suốt đời anh cả, con lớn cụ, đi theo kháng chiến. . .Rồi sau chiến thắng Điện Biên, người thanh niên thủ đô trở lại thủ đô. ‘’Năm cửa ô đón mừng đoàn quân đã về’’ . Đến cuối đời, khi đất nước thống nhất, ‘anh cả’ được cho về phục viên ( giải ngũ), với cấp bậc đại tá, và chức vụ cuối cùng là Sư trưởng. .. Bây giờ, người đàn bà thủ đô, yêu anh b đi áo trấn thủ đã bỏ đi, để lại cho anh mt chuỗi ngày vắng lặng. ‘Anh cả’ về với mẹ già, và ngày ngày dán hồ trên các hình nhân mang sắc phục Quân Đi Nhân Dân. . . kèm theo cái đài, cái đồng hồ, là mt mơ ước suốt đời của các chiến sĩ ngoan cường, không thực hiện được, đành phải nhờ người sống gửi theo (94).

Cho đến nay, Phan Lạc Tiếp đã có bốn tập truyện, và tất cả tác phẩm của ông đều rõ ràng, trong sáng, đều mang hai chủ đề: chiến tranh và quê hương. Bờ Sông Lá Mục, Nỗi Nhớ xây dựng trên những kinh nghiệm chiến tranh Việt Nam. Cánh Vạc Lưng Trời là sự kết hợp giữa hai chủ đề chiến tranh và quê hương, và trong nỗi nhớ thương quê hương, còn hằn vết đớn đau của những tâm hồn Do Thái mất thiên đường cũ. Quê Nhà Bốn Mươi Năm Trở Lại là niềm vui khi về thăm Việt Nam nhưng trong đó cũng gợn lên mt nỗi buồn quá khứ của quê hương khói lửa bạo tàn, và niềm đau cho mt dân tc còn quá nhiều di tích của thời đại nguyên khai. Dẫu sao, Phan Lạc Tiếp cũng đã nhận thấy nơi đây dưới lớp tro tàn vẫn sáng ngời những hòn than ấm nóng tình người, tình quê hương, tình anh em họ hàng. Những nhà thờ họ, những đình làng, những đền miếu, câu đối, hoành phi đã trở lại nơi thôn quê; và nay những áo the khăn xếp chen lẫn áo vest và cravate, và hết rồi nón cối dép râu cho dù cờ đỏ sao vàng còn bay phất phới. Phan Lạc Tiếp đã gặp nhiều may mắn trong khi mt số không được phép trở về, hoặc trở về mà bị bắt, bị giết. Lò sát sanh đã rửa sạch sau mỗi sáng nhưng suốt ngày, mùi máu tanh vẫn còn vương vấn không gian. Tất cả bốn tập truyện đều mang hai tính chất.: tính chất nhân bản và tính chất tố cáo. Trong tác phẩm, Phan Lạc Tiếp đã bày tỏ tình yêu đồng đi, bạn bè, yêu anh em, làng xóm, yêu quê hương. Ông đã tố cáo cng sản tàn ác. Ông cũng không quên tố cáo người Mỹ đã sửa soạn sẵn, làm kiệt quệ khả năng tự vệ của miền Nam ( Nỗi Nhớ, 137) bởi vì vì trước đó, các cố vấn Mỹ đã bắt các đơn vị quân đi bắn hết đạn mà sau đó không tiếp đạn mới.


Văn phong của ông thung dung bình dị phản chiếu con người nhân hậu của ông luôn nồng đượm tình người dù trong cảnh chiến tranh đen tối hay nơi quê người tuyết băng lạnh giá.
Các tác phẩm của Phan Lạc Tiếp đều là tập truyện ngắn. Mỗi tác phẩm mang một nhan sắc riêng, một thế giới riêng. Chiến tranh, di tản, quê hương là những chủ đề chính trong các tác phẩm của Phan Lạc Tiếp. Nhưng bố cục chặt chẽ nhất là tập Quê Nhà Bốn Mươi Năm Trở Lại. Mỗi chương mang hình ảnh một đoạn đường trên hành trình về thăm chốn cũ. Mỗi chương tự nó chuyên chở một vấn đề, và mỗi chương tự nó mang một bố cục toàn vẹn. Tất cả hòa hợp nhau tạo thành hình ảnh mt quê hương Việt Nam được viết nên bằng một tấm lòng chan chứa yêu thương của tác giả là một nhân chứng xuyên suốt quá khứ và hiện tại.

LÊ TÙNG MINH * XUÂN VŨ

XUÂN VŨ: MỘT NGÔI SAO VĂN HỌC ĐÃ TẮT!

Lê Tùng Minh
Một đêm đã xa lắm rồi, xa đến hơn 50 năm về trước, tại ngã ba Huyện Sử, nằm giữa tuyến kinh xáng Chắc Băng – Thới Bình (Càmau) thuộc chiến khu U Minh trong thời Nam Bộ Kháng Chiến Chống Pháp (1945-1954), tôi đã gặp và làm quen với một anh thanh niên trạc tuổi hai mươi, nước da trắng, dáng dấp thư sinh, nhưng nét mặt đã đượm máu phong sương. Đó chính là anh Xuân Vũ (tên họ thật là Bùi Quang Triết), phóng viên của tờ báo “Tiếng Súng Kháng Địch", trực thuộc Sở Văn Hóa-Thông Tin Nam bộ (1950-1954), và là nhà văn Xuân Vũ sau này (1960-2003).

Tôi gặp Xuân Vũ tại quán sách báo của nhà thơ Nguyễn Bính - Anh Nguyễn Bính vốn là Cán bộ của Sở Văn hóa Thông tin Nam bộ, vìõ bất mãn với cấp lãnh đạo, nên đã rời bỏ cơ quan từ năm 1949, về Huyện Sử lấy một phụ nữ nông dân làm vợ, cất một cái chòi tại chợ Huyện Sử để bán sách báo kháng chiến; nhưng cái “nồi cơm gia đình” của nhà thơ là do bàn tay lao động sản xuất của người vợ nông dân chu toàn! Xuân Vũ đến quán sách Nguyễn Bính là vì yêu chuộng tài làm thơ của Anh. Còn tôi, cùng lứa tuổi với Xuân Vũ, tuy là chiến sĩ Quân Báo, nhưng lại thích văn chương, do đó lần nào trên đường từ căn cứ địa đi ra mặt trận, tôi đều ghé qua quán sách báo – mà chúng tôi hay gọi văn hoa là “Quán Thơ Nguyễn Bính”.

Xuân Vũ và tôi đều được nhà thơ mến khách chiêu đãi một bình “Trà Quạu” (tức trà thật đậm). Và đến lúc đó, tôi mới biết Xuân Vũ là tác giả của bài thơ “Ngày Mai Em Lớn Cầm Súng Bắn Tây” đã được đăng trên tờ báo “Tiếng Súng Kháng Địch”. Bài thơ ấy, là sáng tác đầu tay của Xuân Vũ, đã được nhạc sĩ Phan Vân phổ thành ca khúc cùng tên, được phổ biến rộng rãi trong vùng giải phóng. Chúng tôi, tuy mới gặp nhau lần đầu, nhưng rất dễ thân nhau, vì cùng là học sinh đã “Xếp bút nghiên lên đường tranh đấu”, đi theo “Tiếng gọi của sơn hà nguy biến”.... Xuân Vũ là người sinh trưởng ở Mỏ Cày (Bến Tre), tôi sinh ra và lớn lên ở Long Phú (Sốc Trăng). Nếu không có tham gia kháng chiến, thì dù chỉù cách nhau có hai giòng sông lớn- Sông Tiền và Sông Hậu- chúng tôi cũng không có cơ hội làm quen với nhau!

Quen nhau đây, xa nhau đó là chuyện bình thường, rất dễ xẩy ra trong chiến tranh. Xuân Vũ thường đi công tác ở các đơn vị thuộc ba thứ quân (Dân quân Du kích, Địa phương quận, Chủ lực quân) ở khắp các địa phương trong khu 9, để lấy tin, viết phóng sự đăng báo. Còn tôi lại thường len lỏi ngoài vùng địch chiếm để trinh sát tình hình quân địch, nhằm phục vụ cho các chiến dịch tiêu diệt quân thù trên chiến trường. Bởi vậy, chúng tôi hầu như không có điều kiện để thực hiện lời hứa “Sẽ gặp lại nhau ở Quán Thơ Nguyễn Bính”. Trong mấy năm kháng chiến sau cùng (1950-1954), chúng tôi hoàn toàn mất liên lạc với nhau!

Mười năm sau (1950-1960).

Đó là vào một buổi chiều mùa Đông, mưa phùn lất phất bay, gió bấc se se lạnh, tôi và hai người bạn đồng hương, rủ nhau đến ‘Quán trà Nam Bộ” ở đầu đường Quang Trung (gần Hồ Gươm), để “uống trà nóng cho ấm lòng trong những ngày xa quê hương”! Chúng tôi uống trà với đậu phộng rang, cùng những câu chuyện râm ran, hòa chung không khí ‘Trà Đạo” của các ông khách ghiền trà đang xúm xít ở các bàn chung quanh, tạo thành sự ồn ào, trong một cái quán nhỏ hẹp, nhưng ấm áp tình người, giữa cái giá lạnh của một chiều Đông Hà Nội!

- “Các bạn biết không? Uống trà như chúng ta đang uống ở đây chỉ là uống cho đỡ ghiền, chớ chưa đúng nghĩa “Uống Trà Chuyên Nghiệp”ù đâu nhé!”

Một anh Nam bộ ở bàn bên cạnh, trạc tuổi ba mươi, có mái tóc dài trùm cả ót- mà văn nghệ sĩ Hà Nội hay gọi đùa là “Kiểu tóc Nguyễn Tuân”, trông rất nghệ sĩ, nói mộät cách sôi nổị

- “Xin hỏi anh Xuân Vũ: Thế nào là uóng trà chuyên nghiệp?”

Một anh Nam bộ ngồi cùng bàn với người vừa nói, thắc mắc hỏị

Nghe hai tiếng Xuân Vũ, tôi liền nhớ lại Xuân Vũ của mười năm trước: ”Chẳng lẽ đúng là anh tả” Tôi thầm hỏị

- “Đây là sự giải thích của nhà văn Nguyễn Tuân, trong truyện “Những Chiếc Ấm Đất” của ông. Tôi chỉ là người lập lại nguyên văn mà thôi Theo nhà văn Nguyễn Tuân : ”Một người uống trà chuyên nghiệp, có những bộ đồ trà rất quý. Uống trà phải nấu với nước xin ở chùa Đồi Mai, ở cái giếng ấy mà thôi, không đâu khác... “

Xuân Vũ cười, nói thêm:

- "Đó là truyên được tiểu thuyết hóa mà thôi! Ai biết chùa Đồi Mai là ở đâu để mà xin nước chớ?”

Tôi chú ý theo dõi cách nói chuyện và quan sát cử chỉ của Xuân Vũ... Tôi khẳng định: ”Chính anh ta là Xuân Vũ mà tôi đã quen ở mười năm trước!”

- “Xin lỗi anh, anh có phải là Xuân Vũ, phóng viên của báo “Tiếng Súng Kháng Địch” ở quân khu 9 vào năm 1950 không?”

Tôi day qua bàn bên kia, hỏi người được gọi tên là Xuân Vũ.

Xuân Vũ quay qua nhìn tôi, đưa bàn tay trái lên vuốt tóc một cách điệu nghệ, nhìn tôi lom lom, suy nghĩ vài giây, rồi như đã nhớ ra... Anh ta reo lên:

- “Nhớ rồi! Một đêm ở “Quán Thơ Nguyễn Bính” tại chợ Huyện Sử... phải không? Đêm đó, chúng ta cùng uống “Trà Quạu” do nhà thơ chiêu đãi. Anh Nguyễn Bính còn ngâm cho chúng ta nghe bài XUÂN VỀ... có đúng không?”

Một anh bạn Bắc Kỳ ngồi chung bàn với Xuân Vũ, nổi hứng, cất giọng ngâm 4 câu đầu của bài “Xuân Về” rằng:

“Đã thấy Xuân về với gió đông
Với trên màu má gái chưa chồng
Bên hiên hàng xóm cô hàng xóm
Ngước mắt nhìn trời, đôi mắt trong.”

Khách uống trà đều vỗ tay hoan hô người ngâm thơ...
Xuân Vũ đứng lên bắt tay tôi, nói:
- “Nếu tôi nhớ không lầm, anh là Sáu Tùng phải không?”
- “Phải Anh có trí nhơ rất tốt!” Tôi đáp và hỏi Xuân Vũ:
- ” Sau 5 năm ra Bắc, anh đã thực hiện được mộng ước NHÀ VĂN của anh hay chưả”?
- ”Xuân Vũ là nhà văn trẻ đầy triển vọng của Hội Nhà Văn Việt Nam đó!”
Cũng anh bạn Bắc kỳ ấy nói chen vào.
- “Mới vọt vẹt viết được vài truyện ngắn thôi... còn xa mới đạt được danh hiệu NHÀ VĂN cho thật đúng nghĩa của bốn chử KỸ SƯ TÂM HỒN!”
Xuân Vũ khiêm tốn tự xét mình, rồi hỏi lại tôi:
- ”Anh đã đạt được nguyện vọng trở thành nhà viết tiểu thuyết trinh thám, như anh đã tâm sự với tôi hay chưả”
Tôi lắc đầu, trả lời:
- “Tôi vừa tốt nghiệp khoa Sử của Trường Đại Học Tổng Hợp, và đang chờ sự phân công của Bộ Giáo Dục.”
Cả hai chúng tôi đều vui mừng đã gặp lại nhau, sau mười năm xa cách, và vui mừng hơn là mỗi người đều có sự nghiệp viết lách của mình... Nhưng sau đó, chúng tôi cũng không thường gặp nhau...

Bởi vì Hội Nhà Văn Việt Nam đang ở vào thời kỳ “đấu tranh chống ảnh hưởng của Phong trào Nhân văn Giai phẩm” – Thời kỳ mà truyện ÔNG NĂM CHUỘT của cụ Phan Khôi đã làm cho ông Hồ Chí Minh bực mình, và Lê Duẫn, Trường Chinh, Lê Đức Thọ... đều nổi giận! Thời kỳ mà Trần Dần đã miêu tả rằng: “Tôi bước đi, không thấy phố, không thấy nhà. Chỉ thấy mưa sa, trên màu cờ đỏ. Đất nước khô khan này, sao không thấm được vào Thở” (Trong bài thơ Nhất Định Thắng), đã làm cho Bộ Chính Trị Trung Ương Đảng điên tiết! Vì vậy Xuân Vũ cùng nhiều văn nghệ sĩ khác đều phải vùi đầu vào cái gọi la chỉnh huấn, chỉnh huấn liên tục, và kiểm thảo tư tưởng không ngừng; phải đi lao động thực tế ở các công trường, nông trường, để cải tạo tư tưởng, nhưng được khoát dưới mỹ từ là “Đi thực tế để có vốn sống hiện thực, nhằm mục đích giúp cho các nhà văn sáng tác nên những tác phẩm có tính Đảng cao!”

Còn tôi, sau khi được phân công về công tác ở Viện Sử Học, trực thuộc Ủy Ban Khoa Học Nhà Nước, cũng không thoát khỏi “Búa Rìu Chỉnh Huấn” chống chủ nghĩa xét lại hiện đa.i. Bởi vì, theo đánh giá của Ban Tuyên Huấn Trung Ương Đảng do Trường Chinh lãnh đạo, thì cơ quan này là “Cái Ổ Xét Lại Hiện Đại”, mà người cầm đầu là ông Viện Trưởng Viện Triết Học Hoàng Minh Chính... Do vậy, cùng sống trên mảnh đất thủ đô, mà tôi và Xuân Vũ rất ít gặp nhau. Trong những năm 1960-1964, ở Hà Nội nói riêng, ở Miền Bắc Việt Nam nói chung, là “Thời Kỳ Khủng Bố “ của nhà nước chuyên chính vô sản đối với những Trí thức- Văn Nghệ sĩ có tư tưởng Xét lại sự Lãnh đạo của Đảng.” (!)

Vào một buổi chiều của những ngày cuối năm 1963, tôi đạp xe đạp từ Phố Hàng Chuối ra đến ngã tư Trần Hưng Đạo- Hàng Bài, với ý định vào “Nhà Hàng Ăn Quốc Doanh Hàng Bài”, để kiếm món gì nhét cho đầy cái dạ dày đang trống rỗng.... Bỗng tôi nghe tiếng của Xuân Vũ, từ trong cái quán bia hơi ở ven đường Trần Hưng đạo, gọi vói ra:

- “Sáu Tùng! Sáu Tùng! Vô đây, vô đây... “

Tôi xuống xe đạp, dắt “con ngựa sắt” để dựa vào tường nhà trong khuôn viên của quán bia hơi. Tôi cười nhìn Xuân Vũ hỏi:

- “Bấy lâu, đi đâu biệt tăm, không thấy lại “Quán Trà Tri Kỷ”? (chúng tôi đặt tên cho quán trà Nam Bộ như vậy)

- “Đâu có rảnh rỗi mà lại Tri Kỷ hay đến Tri Âm như những ông bạn nhàn hạ được! Văn Nghệ Sĩ XHCN là phải đi “thâm nhập thực tế” ở khu mỏ than Hồng Quảng, rồi về Nông trường Bò Ba Vì, lại đi Nông trường chè Phú Thọ, nên làm gì có điều kiện để đến nơi hẹn hò của dân Nam Kỳ Quốc!?”

Xuân Vũ cười ha hả, mai mỉa trả lời.

Tôi ngồi bệt xuống sân gạch cùng uống bia hơi, nhai đậụ phộng rang muối, với Xuân Vũ và nhà văn Nguyễn Tuân.

- “Tôi đã gặp cậu vài lần tại nhà của anh Sáu Giàu (tức Trần Văn Giàu), không biết có đúng hay không nhi??”

Nhà văn Nguyẽn Tuân hỏi tôi.

- “Chính hắn, chớ còn ai nữa... Hắn là đệ tử sử học đắc ý nhất của giáo sư Trần Văn Giàu mà!”

Xuân Vũ chen vào nói ồm ồm.

- “Xuân vũ nói đùa đấy, anh đừng tin lời của hắn! Đúng là tôi đã có gặp anh tại nhà ông Sáu Giàu đôi ba lần... “

Đáp lời của nhà văn Nguyễn Tuân xong, tôi day qua trả đũa Xuân Vũ:

- ”Anh đã thiếu nợ của mụ tú nào, mà sao mái tóc “kiểu Nguyễn Tuân” của bạn đã bị cắt đi mất rồi. Thật là xấu hổ quá!”

Xuân Vũ vẫn cười vui vẻ, trả lời hóm hỉnh rằng:

- “Tớ mắc nợ của mụ tú Sáu Búa (ám chỉ Lê Đức Thọ) nên đã bị mụ ấy lấy cây búa cạo đến sạch sẽ... “

Rồi Xuân Vũ đổi giọng nhè nhè hỏi tôi:

- ”Này, ông đã từng ăn phở Tư Lùn lần nào chưả”

Tôi lắc đầu, đáp :

- “Không biết phở Tư Lùn ở đâu, làm sao mò đến để ăn cho được?”

- “Được, bây giờ hỏi thiệt, ông còn tiền không? Nếu còn, thì nhờ nhà văn sành ăn Phở (Xuân Vũ chỉ Nguyễn Tuân) sẽ dẫn chúng ta đi ăn phở Tư Lùn.”

Tôi gật đầu đồng ý! Quán phở Tư Lùn nằm tại đầu đường Yết Kiêu, là một trong vài hiệu phở nổi tiếng của Hà Nội xưa. Nhờ có chuyện đi ăn phở Tư Lùn mà tôi mới biết chổ ở của nhà văn Nguyễn Tuân, ở trong hẻm Trần Hưng Đạo ngó thẳng qua quán phở Tư Lùn. Có lẽ nhờ có quán phở này mà Nguyễn Tuân đã nổi danh là người viết về Phở hay nhất trong văn học, không ai sánh bằng!

Lần ăn phở tại quán phở Tư Lùn cùng với Xuân Vũ và nhà văn Nguyễn Tuân, cũng là lần cuối tôi hội ngộ với Xuân Vũ ở Hà Nội!

Bốn năm sau (1964-1967)

Một đêm mưa tầm tã, tại Xóm Mới, một xóm nhỏ nằm bên ven sông Vàm Cỏ đọng, thuộc địa phận huyện Lò Gò, tỉnh Tây Ninh, mà bên kia sông là lãnh thổ Campuchia, địa phận tỉnh Prây-Ven, tôi lại gặp Xuân Vũ trong quán hủ tiếu Ba Nhỏ (Tên của ông chủ quán đã được khách đến ăn đặt thành tên quán.)

Tôi vừa bước vô quán vừa cởi áo mưa ra, thì nghe tiếng của ai đó, rất quen, đang ngồi ăn trong quán, gọi thật to:

- “Sáu Tùng, tại sao lại gặp ông ở tại mật khu này nữa vậỷ Tôi đã trốn nợ đời... từ thủ đô ngàn năm văn vật chạy vô đây! Còn ông chắc chạy trốn nợ tình của các cô gái Hà Thành chớ gì?”

Cả quán cười ồ... Tôi xoay người lại nhìn: Hóa ra không ai khác là anh chàng nhà văn tài hoa, hay nói đùa. họ Bùi, tên Xuân Vũ. Tôi liền “phản pháo” ngay, rằng:

- “Ông Sáu Búa (ám chỉ Lê Đức Thọ), chủ nợ của anh, ủy nhiệm cho tôi vào tận “rừng sâu núi hiểm” này, để đòi cho được món “nợ tư tưởng” Révisionnisme (Chủ nghĩa xét lại hiện đại) đó nghe!”

- “Tớ đã vô tận đây rồi, thì có đến 12 Búa tớ cũng chẳng sợ, nên 6 Búa đâu có nghĩa gì đối với tớ! Nhưng tôi chỉ ngại ông đòi tiền 2 tô phở Tư Lùn thôi... “

Xuân Vũ cười trả lời một cách thoái mái. Rồi anh ta hỏi tôi:

- ”Ông vào đây hồi nào vậỷ”

Tôi kéo ghế ngồi vào cùng bàn với Xuân Vũ, rồi trả lời gọn lỏn rằng:

- ” Từ mùa khô năm 1964.”

Tôi hỏi lại anh ta:

- ”Còn anh, vào đây từ lúc nàỏ”

- “Như vậy, anh là “cựu binh”! Còn tôi vừa mới sạch mùi “tân binh”, 2 năm! ”

Xuân Vũ vừa trả lời vừa chỉ vào bộ quần áo ‘Giải phóng quân” của anh đang mặc.

Lúc này, tôi mới chú ý: Về bên ngoài, Xuân Vũ bây giờ không phải như nhà văn Xuân Vũ ở Hà Nội, mà hình như anh đã thay đổi hoàn toàn! Nước da của anh đã xạm màu sốt rét, sau 2 năm lăn lộn trong chiến khu miền Đông “rừng thiêng nước độc”. Mái tóc “kiểu tóc Nguyễn Tuân” đã biến mất, nhường cho mái tóc “hớt cua”thật ngắn. Xuân Vũ đã biến thành một sĩ quan giải phóng về hình thức, với bộ quân phục màu xanh lá cây, đầu đội nón tai bèo, đeo súng nhỏ K.54 xề xệ bên hông phải, treo lủng lẳng trên giây ceinture màu vàng.

- ”Bây giờ, anh đúng là một CHIẾN SĨ VĂN NGHỆ GIẢI PHÓNG trên chiến trường Nam bộ rồi đó!”

Tôi nói với giọng pha trò.

- “Cám ơn anh đã tặng cho “danh hiệu cao quí” đó. Nhưng không biết tôi có làm tròn nhiệm vụ “vinh quang nặng nề đó hay không?”

Xuân Vu cười mỉm, nói với giọng đùa cơ.t.

Sau khi ăn hủ tiếu xong, mưa rừng cũng đã tạnh hẳn, tôi kéo Xuân Vũ ra bờ sông vắng để tâm sự. Xuân Vũ cho biết: Chính anh tự nguyện xin đi B, và vận động sự ủng hộ của Đảng đoàn Văn nghệ mãi, mới được Ban Tổ chức Trung Ương chấp thuâ.n. Về tới Trung ương cục, anh được phân công về Tiểu ban Văn nghệ, trực thuộc Ban Tuyên Huấn do Trần Bạch Đằng phụ trách. Xuân Vũ cũng cho biết: Anh đã gặp được bà Nguyễn Thị Định, và bà ấy đã đề nghị anh nên về quê hương Bến Tre, lấy tài liệu sống để viết một tác phẩm lịch sử mang tên “Bến Tre, Ngọn Cờ Đầu Của Phong Trào Đồng Khởi”, do bà ấy lãnh đạo hồi 1959-1960. Vì vậy, tháng tới anh sẽ về Bến Tre với sự giới thiệu trực tiếp của bà Nguyễn Thị Đi.nh- Phó Tư Lệnh Bộ Chỉ Huy Quân Sự Miền.

- “Tôi tin rằng, thông qua chuyén đi về quê hương Đồng Khởi, cũng là quê hương của tôi lần này, sẽ có chất liệu đầy đủ cho tôi sáng tạo nên một tác phẩm có giá trị cao hơn cuốn Hòn Đất của Anh Đức!”

Xuân Vũ nói rất hứng khởi và tràn đầy sự tự tin!

- “Tôi cũng hy vọng anh sáng tạo được một tác phẩm bất hủ cho nền văn học giải phóng! Nhưng tôi e anh sẽ không hài lòng trước một thực tế không giống như những ai đã kể về Đồng Khởi đâu!”

Tôi nói một cách dè dặt.

Xuân Vũ tỏ vẻ ngạc nhiên, trầm ngâm... rồi hỏi:

- “Anh đã biết được sự thật thế nào về cuộc Đồng khởi Bến Tre? Nhưng dù sự thật có phũ phàng đến thế nào... tôi cũng phải về quê nhà một lần, để trang trải vấn đề tình cảm, và kiểm chứng thực tế luôn...”

Sau đó, Xuân Vũ hỏi tôi:

- ”Hiện nay, anh công tác ở đâu? Tôi muốn liên lạc với anh thì làm thế nàỏ”.

- “Không dấu gì anh, tôi công tác ở ngành Tình Báo, nên không tiện cho địa chỉ cơ quan, vì sẽ vi phạm kỷ luật đã quy định! Nhưng khi nào anh muốn gặp tôi thì cứ viết thư hẹn, và đưa cho anh Ba Nhỏ, chủ quán hủ tiếu mà chúng ta vừa ăn đó. Anh chỉ nói: “Nhờ anh chuyển gấp cho anh Sáu Kiếng” là tôi nhận được ngay! Sáu Kiếng là tên của tôi hiện nay!”

Tôi không thể nói thật cho Xuân Vũ biết: “Ba Nhỏ là mật hộ viên của tôi”. Và càng phải giữ bí mật về thân phận của tôi hiện nay. Từ năm 1964, tôi không phải là tôi của những năm trong kháng chiến chống Pháp, hay là những năm đầu tập kết ra ở Hà Nội nữa! Trên lĩnh vực chính trị, hiện giờ tôi đã đứng trên chiến tuyến của Mặt Trận Quốc Gia đối đầu với Mặt Trận Cộng Sản (núp dưới danh nghĩa Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam Việt Nam). Vả lại, tôi đang “nằm vùng” trong hàng ngũ Quân Giải Phóng, khoát áo Cán bộ Giải phóng, mạo danh là đồng chí của Xuân Vũ, nên phải cảnh giác với mọi người chung quanh, kể cả người thân!

Tôi muốn lôi kéo Xuân Vũ về với chính nghĩa Quốc Gia Dân Tộc, để anh có điều kiện phát huy đến đỉnh cao về năng lực sáng tạo văn học của anh. Nhưng tôi phải kiên nhẫn chờ đợi cơ hội thuận lợi, để sau khi anh đã “va đầu vào thực tế phũ phàng” của cái gọi là “Đồng Khởi Bến Tre”, mà Hà Nội đã thần thánh hóa vai trò “vĩ đại của chị Ba Định”, trong việc chỉ huy “đoàn quân vũ trang bằng súng bặp dừa” đã đánh thắng cả “sư đoàn Mỹ- Ngụy” (!?) Tôi tin tưởng anh sẽ tỉnh ngộ nhanh, bởi vì Xuân Vũ vốn là môt nhà văn thức tỉnh... và đến lúc ấy, tôi chỉ “rót thêm một giọt nước vào ly nước đã đầy” là ly nước của anh sẽ tràn ra, không ai ngăn chặn được!

Cuối năm 1968.

Tôi đang ngồi tại văn phòng của A17 (mật danh của Sở Điệp Báo) tại đầu đường Mạc Đỉnh Chi (Sàigòn), thì nhận được một bản báo cáo của Ty An Ninh Bến Tre, cho biết: ”Nhà văn Xuân Vũ đã ra trình diện với tư cách là người TÌM TỰ DO!” Tôi rất vui khi nhận được tin Xuân Vũ đã tự thức tỉnh, từ bỏ hàng ngũ cộng sản, trở về với Chính Nghĩa Quốc Gia, không vì sợ gian khổ, cũng không phải vì bã lợi danh, mà vì Lý Tưởng Tự Do, vì sự nghiệp sáng tác chân chính của anh!

Ngày hôm sau, tôi điện thoại xuống Ty An Ninh Bến Tre hỏi thăm tình trạng của Xuân Vũ, thì được biết Ban Q. (Ban Thẩm Vấn) của số 3 Bạch Đằng, đã bốc Xuân Vũ về Sàigòn ngay trước khi tôi gọi điện thoa.i. Vậy là tôi có thể đến gặp xuân Vũ dưới hình thức “Thẩm vấn để khai thác tin tức”- Bởi vì theo nguyên tắc bảo toàn an ninh, ngăn chặn những phần tử “Chiêu Hồi Giả”, cho nên bất cứ ai ở trong hàng ngũ cộng sản trở về với quốc gia, đều phải qua giai đoạn Thẩm Vấn ở địa phương hoặc ở Trung ương (tùy theo chức vụ và vai trò của họ). Tôi muốn gặp Xuân Vũ cũng phải tôn trọng nguyên tắc đó! Cho nên, tôi phải gọi điện thoại cho Ban Q. xin đăng ký thẩm vấn “nhà văn Tìm Tự Do Xuân Vũ”, nhưng được trả lời rằng: ”Dù là ưu tiên 1 (tức trong nội bộ Phủ Đặc ủy) nhưng cũng phải đợi đến khi Ban Q. và CIA Sàigòn thẩm vấn xong, thì mới xếp lịch thẩm vấn cho A17 “. Tôi đành phải chờ!

Một tháng sau. Vào những ngày cận Tết Kỷ Dậu (2-1969), tôi được Ban Q. sắp xếp cho gặp nhà văn Xuân Vũ. Tôi gặp Xuân Vũ, không bằng tư cách là Thẩm Vấn Viên, mà với tư cách là bạn hữu. Vậy là, trong vòng 20 năm (1950-1970) tôi chỉ gặp được Xuân Vũ có 5 lần - Một lần trong cuộc kháng chiến chống Pháp (1950). Hai lần ở Hà Nội (1960, 1963). Một lần trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1967). Và lần này tại Sàigòn, thủ đô của quốc gia Việt Nam Cộng Hòa, một vùng trời Tự Do (1969). Rõ ràng, tôi và nhà văn Xuân Vũ đã có “Duyên Kỳ Ngộ” của hai Học Sinh yêu nước “xếp bút nghiên lên đường tranh đấu’, của hai Thanh Niên có mộng ước “cầm bút viết lên những nét điển hình của con người Việt Nam, của tâm hồn Việt Nam”; và của hai Chiến Sĩ Việt Nam, đã một thời chọn sai lý tưởng cách mạng, nhưng cũng đã thức tỉnh, chối bỏ chủ nghĩa cộng sản, trở về với chính nghĩa Quốc Gia Dân Tộc!

Khi gặp tôi tại Sàigòn, Xuân Vũ rất ngạc nhiên. Anh hỏi:

- ”Anh bỏ chiến khu trở về đây hồi nào vậỷ”

Đến lúc này, cả hai chúng tôi đã cùng chung chiến tuyến quốc gia, nên tôi không cần dấu thân phận thật của tôi nữạ Thế là, chúng tôi cùng đồng cảm về những gì chúng tôi đã đánh mất trong những năm hoạt động trong hàng ngũ cộng sản, và những gì mình sẽ đạt được trong cuộc chiến đấu cho lý tưởng Tự do, cho quyền sống của con người!

Sau thời gian kết thúc giai đoạn thẩm vấn, ngành an ninh đã làm sáng tỏ tư cách ‘Tìm Tự Do” chính đáng của nhà văn Xuân Vũ! Do đó anh đã được Bộ Trưởng Thông Tin Chiêu Hồi bổ nhiệm vào chức vụ Phó Giám đốc Trung tâm Chiêu hồi (tọa lạc tại Thị Nghè). Tôi lại bận công vụ trên chiến trường ở Campuchia, nên chúng tôi vẫn không có điều kiện gặp nhau thường xuyên!

Mãi đến mùa Xuân 1972, khi tôi đã về làm việc luôn ở Sàigòn, tôi mới thường gặp Xuân Vũ ở Trung tâm Chiêu Hồi. Một hôm, Xuân Vũ tham khảo ý kiến của tôi, rằng:

- "Tôi vừa hoàn thành tác phẩm “ĐƯỜNG ĐI KHÔNG ĐẾN”. Và tôi có ý định đưa đứa con đầu lòng trong cuộc đổi đời của tôi để tham gia giải Văn Học Nghệ Thuật Quốc Gia 1973, anh thấy thế nàỏ”

- “Tôi rất tán thành, mặc dù tôi chưa được đọc qua nội dung của tác phẩm. Bởi vì tôi tin vào văn tài của anh, đặc biệt là cái Subject (Chủ đề) “Đường Đi Không Đến” đã là một ý tưởng độc đáo rồi! Nhưng tôi khuyên anh nên lấy câu châm ngôn của dân gian Pháp là “Tout n’est pas bon à dire!” (Không phải điều gì cũng nói ra được), để làm phương châm duyệt lại tác phẩm của anh, khi nộp cho Ban Chấm Giảị”

Tôi động viên và góp ý với nhà văn Xuân Vũ

Không biết nhà văn Xuân Vũ có sửa chữa lại hay không? Nhưng tác phẩm “Đường Đi Không Đến" của anh, đã đạt Giải Thưởng Văn học Nghệ Thuật Quốc Gia năm 1973! Kết quả đầy vinh quang đó, là do chính tài năng văn học của bản thân Xuan Vũ, cộng với thực tiễn đã trải qua trong cuộc đời của người chiến sĩ văn nghệ. Nhà văn Xuân Vũ lần đầu tiên xuất hiện trên văn đàn Miền Nam Tự do, như một ngôi sao sáng chói!

Từ 1973 đến trước 30-4-1975, nhà văn Xuân Vũ còn cho độc giả miền Nam thưởng thức thêm 2 tác phẩm nữa của anh : “XƯƠNG TRẮNG TRƯỜNG SƠN” và “ĐẾN MÀ KHÔNG ĐẾN”. Độc giả Sàigòn có nhiều ý kiến khác nhau về 3 cuốn Hồi Ký của nhà văn Xuân Vũ (kể cả Đường Đi Không Đến), Nhưng nói chung là “hấp dẫn người đọc!”

Riêng có cuốn “Đến Mà Không Đến” thì có những phản ứng ngầm của một số sĩ quan An ninh- Chính trị. Họ cho rằng, nhà văn Xuân Vũ, qua tác phẩm “Đến Mà Không Đến” đã ám thị về “sự thất vọng” của nhà văn đối với các nhà lãnh đạo nền Đệ nhị Cộng hòa’ (?) Khi nghe được dư luận ngầm này, có phần nào bất lợi cho sự nghiệp sáng tác của nhà văn Xuân Vũ, tôi vội vã đến gặp anh, nhằm mục đích trao đổi ý kiến, trên tinh thần “bằng hữu chi giao”, nghe bạn “bị oan tình không đành làm ngơ”!

Khi nghe tôi cho biết dư luận ngầm đó, Xuân Vũ bật cười, nói một cách nghiêm túc rằng:

-“Kể ra, các vị đó cũng chịu khó đọc hồi ký “Đến Mà Không Đến” của tôi, và có suy tư về khía cạnh tư tưởng chính trị của nó. Nhưng, pardon (xin lỗi) các vị ấy đã soi bằng cái kiếng đen, cho nên mới nhìn thấy cái hình thù méo mó của nó!”

Rồi anh hỏi tôi:

- “Còn theo con mắt của nhà Sử học kiêm Tình báo thì như thế nàỏ”

- "Anh cho phép tôi nói một cách trung thực nhé! Họ là những người có trách nhiệm bảo vệ nền an ninh chính trị của quốc gia, do đó họ phải cảnh giác đối với những tác phẩm văn học có tính bài xích chế độ dưới bất cứ hình thức nào, dù ít hay nhiều. Cho nên, chúng ta không thể trách họ! “Đến Mà Không Đến” của anh, theo cá nhân tôi, là phản ánh trung thực sự suy tư của anh đối với thực tiễn mà anh đã đối diện, mặc dù anh không “vạch mặt chỉ tên”, nhưng ai có trí tuệ đều thấy rõ là: “Anh đã đến với một chế độ tự do, nhưng anh đã bị thất vọng, và coi như không đến bến bờ tự do thật sự theo lý tưởng của anh!" Tôi không phản đối sự suy tư của nhà văn theo chiều hướng nào, hơn nữa tôi cũng tán thành cái logic của chủ đề tác phẩm! Nhưng tôi xin nhắc lại với anh, trong khi chiến tranh Quốc- Cộng chưa chấm dứt, thì lúc nào anh cũng phải nhớ câu châm ngôn: ”Tout n’est pas bon à dire!”
Tôi chân thành nói với anh.

Rất tiếc, vì tình hình thời cuộc quá khắc nghiệt, tôi không có diều kiện để gặp lại nhà văn Xuân Vũ! Lúc này anh làm Biên Tập Viên cho Đài Mẹ Việt Nam. Nhờ đó, trước ngày 30-4-1975, anh và gia đình đã được Mỹ bốc ra khỏi Miền Nam Việt Nam, trước khi quân Cộng sản chiếm Sàigòn...

"Nhà văn Xuân Vũ đã thoát khỏi sự trừng phạt nặng nề mang tính chất trả thù của chế độ cộng sản, đối với những ai chống đối họ! Từ nay, tại THIÊN ĐÀNG TỰ DO của Hiệp Chủng Quốc Hoa kỳ, anh mặc sức mà sáng tác nên những tác phẩm văn học có giá trị nhân văn, để đời cho mai sau!”- Tôi thầm nghĩ như vậy, khi biết tin Xuân Vũ đã bay sang bên kia Đại Tây Dương!

Hai mươi năm sau (1975-1995)

Sau ngày 30-4-1975, tôi bị Cộng sản bắt giam, từ nhà tù Chí Hòa (Sàigòn) đến nhà ngục Hỏa Lò (Hà Nội), tổng cộng là 15 năm 7 tháng 4 ngày. Nhờ Chính phủ Hoa kỳ can thiệp (đến 3 lần), chính quyền cộng sản Việt Nam mới chịu tha, với điều kiện bắt buộc tôi phải ký giấy cam kết rằng: ”Khi ở nước ngoài không được kêu gọi hay tổ chức chống chính phủ Cộng Hòa XHCN Việt Nam!” Tháng 8-1993, tôi được sang tị nạn chính trị ở Mỹ theo diện R.D (Rapid Departure). Và tôi đã định cư ở vùng Đông Bắc Mỹ từ đó. Nhưng trong hai năm 1974-1975, tôi chưa liên lạc được với nhà văn Xuân Vũ!

Tết năm Ất Hợi (1995), tôi có dip sang thăm người anh bà con ở Santa Anna (California), và đi xem chợ Hoa Xuân tại Little Sàigòn, nên tôi mới thấy tên của nhà văn Xuân Vũ trên các tạp chí Xuân như: “Diễn Đàn Phụ Nữ”, “Quê Hương”... và một số tác phẩm của Xuân Vũ, mới viết trong 20 năm ở Hoa Kỳ (1975-1995), để trên kệ sách của nhà sách Văn Nghệ trong chợ Phước Lộc Thọ, như: “Đồng Bằng Gai Góc” (Hồi ký), “Sông Nước Hậu Giang” (Tiểu thuyết), Dưới Bóng Dừa Xanh” (Tiểu thuyết) v.v... Tự nhiên trong lòng tôi cảm thấy vui vui, với tâm trạng của một người bất ngờ nhận được tin bạn cũ. Bởi vậy, khi lật từng trang sách của Xuân Vũ, tôi cảm thấy như đang “nói chuyện với Xuân Vũ” vậy! Cho nên, tôi tự bảo với lòng mình: ”Thế nào cũng phải tìm cho ra số phone nhà của người bạn cố tri – Nhà văn Xuân Vũ – để hiểu rõ cuộc sống và nhất là những thành quả sáng tác văn học, mà anh đã đạt được trong suốt 20 năm lưu vong ở xứ người (?)"

Vào cuối năm 1995, Bác sĩ Huỳnh Chí Thành, người bạn cũ trong thời Nam bộ Kháng chiến, từ California gọi điện thoại báo cho tôi biết số phone nhà của Xuân Vũ ở San Antonio (Texas)...

- “Sau 6 giờ chiều – giờ Texas – ông hãy gọi, vì lúc ấy Xuân Vũ mới có mặt ở nhà!”

Bác sĩ Thành dặn tôi.
Đúng 8 giờ tối hôn đó, tôi gọi điện thoại cho Xuân Vũ.
- “Hello! Cho tôi nói chuyện với nhà văn Xuân Vũ.”
Tôi nói, khi nghe bên kia đầu giây có người nhấc điện thoại...
- “Xuân Vũ đây! Xin lỗi, ai ở bên kia đầu giây?”
Tiếng của Xuân Vũ tuy đã khàn đục của người già, nhưng tôi vẫn nhận ra cái âm điệu của anh ta.
- “Sáu Tùng đây! Anh không nhận ra tiếng nói của tôi hay saỏ”
- “Xin lỗi! Tôi không nhận ra tiếng nói của anh! Tên của anh, tôi nghe quen lắm, nhưng vẫn chưa nhớ là gặp ở đâu? Anh giùm nhắc lại một vài kỷ niệm giữa chúng ta, có được không?”
- “Anh và nhà văn Nguyẽn Tuân dẫn tôi đi ăn Phở Tư Lùn ở đầu phố Yết Kiêu- Hà Nội, có nhớ không?”
- “A! nhà sử học kiêm nhà tình báo... phải không?”
Xuân Vũ ngưng vài giây, rồi mới thắc mắc hỏi:
- ”Tại sao tiếng nói của ông nghe ngọng nghịu khác thường vậỷ”
Tôi mới kể tóm tắt cho Xuân Vũ nghe về cảnh khổ của tôi trong hơn 15 năm tù, và bị tai biến mạch máu não sau khi ra tù, nên tiếng nói mới bị ngọng nghịu như vậy.
- “Ông còn sống sót và được sang định cư ở Mỹ, có thể coi là một cuộc tái sinh. Chắc chắn rằng, ông sẽ thọ hơn 20 năm nữa đó!”
Sau khi động viên tôi, Xuân Vũ nói tiếp:
- "Ông cứ coi chuyện ở tù của ông như chuyện “Tái ông thất mã” vậy! Bởi vì “cái vốn tù đày” trong hơn 15 năm của ông, sẽ là chất liệu sống, để ông sáng tạo nên một tác phẫm bất hủ cho đời rồi đấy!”
- “Cám ơn sự động viên chí tình của bạn! Nhưng bây giờ tôi muốn biết thành quả 20 năm sáng tác văn học của nhà văn tài hoa cuả xứ dừa như thế nào? Ông có thể vui lòng kể sơ qua cho tôi biết được không?”
Tôi thành thật yêu cầu.
-“Ông có biết không? “Tài hoa xứ dừa” hay xứ cau gì nữa, khi lưu vong sang xứ Coca Cola đều phải “Tay làm Hàm nhai”, ăn “Sandwich thì phải vích tối ngày” vậy mà...”
Xuân Vũ cười giòn, vẫn giữ phong cách pha trò như thuở nào.
- “Sang tới xứ Cờ Hoa, đặc biệt khi đến “Sàigòn Nhỏ” ở vùng “đất ấm tình nồng” Cali, tôi đã thấy tên ông ở hầu khắp các hiệu sách... Tôi mừng cho ông có đất dụng võ, bù lại những năm tháng ở Hà Nội... “
Tôi cười. nói nửa đùa nửa thật.
- ”Khi ông xông vào thị trường chữ nghĩaViệt Nam ở hải ngoại, rồi ông mới thấy giá trị của câu “Văn chương rẻ như bèo” (!) Nhưng, cầm bút là nguồn sống tinh thần, là nghiệp dĩ của đời mình, giống như “kiếp con tầm thì phải nhả tơ” mà không đòi hỏi sự bù đắp của xã hội... Vì vậy, mình cứ sáng tác đều đều, không để cho “cái đầu suy nghĩ” và “cánh tay viết lách” được rảnh rang, phải bắt nó làm việc, làm việc, và làm việc... cho đến khi trái tim ngừng đập mới thôi. Nhờ sự cố gắng tối đa như thế nên suốt trong 20 năm qua, tôi cũng đạt được một thành quả gọi là “không phụ lòng của độc giả mến mộ” nhà văn xứ dừa này! ”
Xuân Vũ tâm sự với một giọng không vui không buồn.
Nhà văn Xuân Vũ khiêm tốn nên không khoe thành quả văn học của anh với tôi. Nhưng tôi vẫn biết được anh đã miệt mài sáng tác, với một năng lực sáng tạo phi thường, rất hiếm thấy trong số nhà văn cùng lứa tuổi với anh, qua số lượng sách của anh đã được các nhà xuất bản ở hải ngoại ấn hành trong vòng 20 năm quạTừ 1975 đến 1995, nhà văn Xuân Vũ đã trình Làng Văn Hải ngoại với hơn 40 tác phẩm văn học, khoảng chừng 7.000 trang (gồm có Hầi ký, Tiểu thuyết, Khảo luận... ) Tính trung bình, mỗi năm, nhà văn Xuân Vũ cho ra đời 2 tác phẩm văn học, trong hoàn cảnh rất chật vật về thời gian, vì vừa lao động kiếm tiền để đảm bảo đời sống của gia đình, vừa tranh thủ thời gian nghỉ ngơi để viết văn!
Trong một bức thư gửi cho tôi (tháng 4-1996), nhà văn có tâm tình như sau: ”Viết văn đối với tôi là một việc cao quí gian khổ và đau khổ, lắm khi đầy đe dọa nữa! Nhưng nếu chết đi mà còn được đầu thai theo thuyết luân hồi của nhà Phật, thì tôi xin tiếp tục cầm bút để hoàn thành những gì còn bỏ dở ở kiếp này... Ôi! Cây bút nhỏ bé gầy gò, nhưng nếu không có nó thì nhân loại chỉ là một loài súc vật bò lê trong vũng bùn ngàn năm!”
Qua đoạn thư trên, chúng ta – những độc giả yêu quí nhà văn Xuân Vũ – đều có thể nhận thấy rõ ràng rằng: ”Nhà văn Xuân Vũ đã vượt qua bao khó khăn và gian nguy để hoàn thành những tác phẩm văn học cho đời! Cho dù trong hoàn cảnh nào, nghiệp văn vẫn là lý tưởng cao cả của Xuân Vũ! Anh không chỉ muốn viết văn ở kiếp này, mà còn muốn tiếp tục viết văn ở kiếp sau nữa. Bởi vì Xuân Vũ đã nhìn thấy VĂN HỌC ĐÃ GÓP PHẦN SÁNG TẠO NÊN NỀN VĂN MINH CỦA NHÂN LOẠI!

Từ 1996 đến 2003, chúng tôi thường diện đàm với nhau, chủ yếu là thăm hỏi sức khỏe và trao đổi về những vấn đề thời sự chính trị ở quê hương Việt Nam. Còn công việc văn chương thì hầu như không có trao đổi, bởi vì chúng tôi, mỗi người theo đuổi một lĩnh vực chuyên môn, tuy cùng ngành khoa học xã hội, nhưng lại khác nhau về phương pháp luận và cách thể hiện – Xuân Vũ theo đuổi sự nghiệp sáng tác văn ho.c. Còn tôi thì chuyên tâm nghiên cứu lịch sử.

Có lần, tôi ngỏ ý muốn có NHỮNG TÁC PHẨM ĐẮC Ý NHẤT CỦA XUÂN VŨ, để tôi thử viết một tiểu luận VỀ GIÁ TRỊ VĂN HỌC CỦA XUÂN VŨ. Và nhà văn Xuân Vũ đã trả lời cho tôi như sau: ”Nếu bạn có nhã ý muốn điểm sách của tôi thì để thong thả tôi tìm đủ bộ gởi cho bạn... rồi bạn hãy viết mới dzui (đúng chữ của Xuân Vũ.)”. Vì vậy tôi đành phải chờ (?)

Tháng 8 năm 1998, nghe tin bà xã tôi qua đời trong một tai nạn bất ngờ (!) Anh Xuân Vũ đã gọi điện thoại chia buồn, và an ủi tôi. Tôi ghi nhớ mãi, không thể nào quên câu nói của anh, rằng:

- “Chỉ có hai vợ chồng lưu vong nơi đất khách, bà xã đột ngột qua đời không một lời trối trăn, thật là quá bi thảm cho anh! Chắc hẳn là bạn rất cô đơn trong những ngày tháng sắp tới... Nhưng tôi tin tưởng bạn, vốn là một chiến sĩ kiên cường trong chiến tranh, đã từng ngồi tù cộng sản 15 năm, không thể dễ dàng bị gục ngã! Mong bạn sẽ dùng ngòi bút bình luận chính trị và khảo luận lịch sử, làm vũ khí tinh thần, để đẩy lùi sự cô đơn, và tạo nguồn vui hạnh phúc bằng sự sáng tạo nên những tác phẩm cho mai sau!”

Cám ơn anh Xuân Vũ (và bạn bè xa gần) đã nâng đỡ về tinh thần cho tôi rất nhiều! Nhờ vậy, tôi đã vượt qua nỗi buồn cô đơn, tiếp tục sự nghiệp nghiên cứu và biên soạn lịch sử Việt Nam...

Cuối năm 1998, nhà văn Xuân Vũ có gửi cho tôi 4 cuốn sách của anh vừa mới phát hành. Đó là: cuốn “Văn Nghệ Sĩ Miền Bắc Như tôi Biết” (Hồi ký – Tập II), cuốn “Những Bậc Thầy Của Tôi” (Khảo luận) và 2 cuốn “2000 Ngày Đêm Trấn Thủ Củ Chi” (Tập 5 & 6 – Hồi Ký, viết chung với Dương Đình Lôi). Tôi đã đọc ngấu nghiến những tác phẩm mới ra đời của Xuân Vũ... trong mấy ngày đêm, với tổng số hơn 1.700 trang.

Đọc xong các tác phẩm mới ra đời của nhà văn 69 tuổi (1930-1998) – Xuân Vũ, tôi phải thầm khâm phục sức sáng tác của anh! Nếu mới đọc qua đầu đề cuốn Hồi Ký “2.000 Ngày Đêm Trấn Thủ Củ Chi”, bạn đọc sẽ có cảm giác đầu tiên đây chỉ là những “chuyện đánh nhau”, ngán chết (!). Nhưng không, đây là một bức tranh về những cuộc đời trong một xã hội ở thời chiến tranh – Hỉ, Nộ, Ái, Ố... có đủ cả, được diễn tả bởi một ngòi bút diêu luyện, của một nhà văn biết chọn lọc những câu chuyện điển hình, tạo nên một “xã hội Củ Chi” rất hấp dẫn!

Còn cuốn Hồi ký về “Văn Nghệ Sĩ Miền Bắc Như Tôi Biết”, là một tác phẩm không chỉ có giá trị về tư liệu “Lịch Sử Văn Học Việt Nam Hiện Đại”, mà còn có giá trị phê phán sự lãnh đạo độc tài của Đảng CSVN trong lĩnh vực văn học! Các bạn hãy đọc và nghiền ngẫm những lời tâm sự sau đây của nhà văn Xuân Vũ: “Cuộc diện đấu tranh giữa chính nghĩa Quốc gia và tà thuyết Cộng sản vong bản đang đến hồi quyết liệt, mất còn. Kẻ viết quyển sách này kính chúc các văn nghệ sĩ trong và ngoài nước hãy đoàn kết và thực hành đúng tinh thần cao cả của nhà nho tiền bối Nguyễn Đình Chiểu: “Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà”. (sách đã dẫn, trong “Đôi Lời Tác Giả’)

Đặc biệt cuốn Khảo Luận “Những Bậc Thầy Của Tôi”, nhà văn Xuân Vũ đã gửi gấm một tâm sự nuối tiếc về ước vọng của nhà văn, rằng: ”Tất cả cuộc sống xưa bình thường bỗng nhiên trở thành kỷ niê.m. Tôi còn nhớ nhiều người quá mà không viết nổi nữa. Không có nhà văn nào khi chết mà đã hoàn thành tất cả những ý định của mình. Cuốn sách này coi như “trạm nghỉ chân” cuối cùng, nghỉ xong rồi ngủ luôn không đi đâu nữa hết...” (Sách đã dẫn, trang IX, trong bức thư gửi cho Nxb của Xuân Vũ).

Đọc được tâm sự này của Xuân Vũ, tự nhiên tôi có một cảm xúc buồn buồn. Tôi nghĩ: “Chắc người bạn già của tôi đã không còn đủ sức khỏe để thực hiện những tác phẩm văn học đã tích lũy sẵn trong tâm hồn nghệ sĩ của anh! Anh đã có hoài bão làm một nhà văn chân chính, như nhà văn Nga Piotr Pavlenko đã từng nói: ”Văn chân chính phải dám tiêm vào mạch máu của dân tộc những nhân tố mới bằng ngòi bút của mình.” Nhưng giờ đây, lẽ nào Xuân Vũ lại gác bút ở cuối đường? ” Mặt khác, tôi lại nghĩ: ”Hay ông bạn già của tôi – chỉ còn 1 tuổi nữa là THẤT THẬP rồi - đã lâm bệnh nặng, đoán trước được thời gian chia tay vĩnh viễn với gia đình và bạn bè? Nhưng Xuân Vũ không muốn cho bè bạn bận lòng, nên đã không cho biết về bệnh tình của mình?”

Tuy nhiên, trong thực tế của 5 năm qua (1999-2003) nhà văn Xuân Vũ vẫn tiếp tục viết không ngừng nghỉ, với một năng lực phi thường, đối với một thể trạng bệnh hoạn của anh! Anh viết truyện ngắn, truyện dài, phiếm luận...Và sửa chữa, hoàn thành những tác phẩm chưa in.... Anh có mặt hầu khắp trên các tạp chí Việt ngữ ở Mỹ, ở Canada, ở Pháp v.v... Đâu đâu, trên thế giới này, cộng đồng người Việt hải ngoại đều đọc được những sáng tác văn học mới nhất của nhà văn Xuân Vũ. Hai truyện dài gần đây nhất của nhà văn Xuân Vũ, đang đăng từng kỳ trên bán nguyệt san Tự Do của nữ văn sĩ Mặc Bích (Houston – Texas), là truyện “THẤT SƠN, ĐỊA LINH NHÂN KIỆT”, và truyện “QUÊ NỘI QUÊ NGOẠI”, có thể nói là rất hấp dẫn người đọc!

Trong tuần đầu tháng 11-2003, anh đã chủ động gọi điện thoại cho tôi đến 2 lần. Có thể nói, đây là một hiện tượng bất bình thường suốt trong 8 năm nay (1995-2003), trong sự giao tiếp bằng điện thoại giữa Xuân Vũ với tôi!

Lần thứ nhất, anh động viên tôi nên hoàn thành càng sớm càng tốt tác phẩm: Hồi ký của “NGƯỜI TÙ BỊ ĐỔI TÊN.” Anh nói như sau:

-“Hồi ký của “Người Tù Bị Đổi Tên” là một câu chuyện Tình báo, nhưng đã hàm chứa một giai đoạn lịch sử đấu tranh giữa Chính Nghĩa và Phi Nghĩa, của dân tộc Việt Nam (1945-1975), thật sự hấp dẫn người đọc, vì mỗi lần tôi đọc từng kỳ trên bán nguyệt san Tự Do của bà Mặc Bích, là có tâm lý nôn nóng muốn xem tiếp, để biết câu chuyện sẽ diễn biến và kết cục ra saỏ Vậy ông dự định chừng nào mới cho ra mắt bạn đọc quyển Hồi Ký “Rút Ruột” đó?”

- “Cám ơn nhà văn tài hoa đã quá khen để động viên tôi! Nhưng tôi không có sức viết nhanh như ông đâu! Tôi sẽ cố gắng hoàn thành trong năm 2004 hoặc 2005!”

Tôi trả lời một cách dè dặt, đồng thời hỏi lại Xuân Vũ:

- ”Tính từ sau tháng 4-1975 đến cuối năm 2003, ông đã sáng tác được bao nhiêu tác phẩm rồỉ”

- “Thú thật với ông, tôi không nhớ chính xác đâu! Độ chừng gần 80 tác phẩm gì đó! Số lượng nhiều mà nội dung dở ẹt thì cũng vứt vào xọt rác thôi. Cái chính là chất lượng của tác phẩm mới là điều đáng nói với một nhà văn chân chính! Có phải thế không bạn?”

Xuân Vũ nói thật nghiêm túc.

Lần thứ hai, trong cuộc điện đàm với tôi, nhà văn Xuân Vũ đã tiết lộ một tâm sự “buồn vạn kiếp” của thân phận lưu vong, ký sinh trên xứ lạ quê người!

- “Ông đã tứng đến Bến Tre, nhưng không biết ông đã từng đến Quê Ngoại của tôi hay chưả Quê ngọai tôi là một vùng đất nằm ven con rạch chảy suốt bề ngang Cù Lao Minh, và chảy qua hai phố chợ Tân Hương và Cầu Mống. Sau nhà ngoại tôi là một cánh đồng rộng trải dài tới xóm Cái Bần thuộc làng Đại Điền, một làng trù phú, có những nhà giàu nhất nhì tỉnh Bến Trẹ“

Xuân Vũ vừa kể đến đó, tôi liền cắt ngang, hỏi:

- “Quyển tiểu thuyết “Xóm Cái Bần” của ông, có phải là viết về xóm Cái Bần mà ông đang kể đó không?”

- “Đúng, cái xóm đó! Ông có biết không, quê ngoại đối với tôi là một bài thơ dài, một thiên hồi ký vô tận, không tài nào viết ra nổi! Tới chết, tôi vẫn còn mang theo những hình tượng đẹp đẽ về một miền quê, nơi tôi cất lên tiếng khóc chào đời trong một ngôi nhà xưa u ti.ch. Đối với tôi, không có mảnh đất nào đẹp bằng Quê Ngoại... Đó là mảnh trời riêng của tôi, không thể tìm đâu ra, mảnh trời riêng ấy, trên cõi đời này!”

Xuân Vũ thở dài, nuối tiếc...

- "Hay là ông cố gắng sắp xếp đi về thăm Quê Ngoại một chuyến, để khỏi ân hận khi vĩnh viễn nằm xuống trên đất lạ!”

Tôi thành tâm khuyên bạn.

- “Bác sĩ Huỳnh Chí Thành ở Cali cũng nhiều lần khuyên tôi như ông vừa khuyên vậy... Nhưng tôi đã suy nghĩ kỹ rồi: ”Chính quyền Cộng sản sẽ không chấp nhận cho nhà văn chống cộng, như Xuân Vũ, được tự do trở về thăm Quê Ngoại đâu!”

Xuân Vũ cười một cách chua chát.

Bẳng đi một thời gian, khoảng hơn một tháng, tôi và nhà văn Xuân Vũ không điện đàm với nhau...

Một đêm cuối tháng 12-2003, tôi nhận đươc điện thoại từ Cali, Bác sĩ Huỳnh Chí Thành báo hung tin: ”Xuân Vũ đang trong tình trạng hôn mê bất tỉnh, và phải thở bằng bình dưỡng khí!”

- “Nhắm Xuân Vũ có vượt qua được trận hung hiểm này hay không?”

Tôi sốt ruột hỏị

- “Xem mòi khó khăn lắm! Chúng ta đành phải cầu nguyện cho anh ta, vậy thôi!”

Bác sĩ Huỳnh Chí Thành thở dài...

- ”Bạn bè cùng trang lứa với chúng mình đã lần lượt xếp hàng đi về bên kia thế giới hết rồi! Chừng nào sẽ đến chúng ta đâỷ”

Tôi bình thản hỏi.

- “Thôi thì nguyện ước nào chưa thực hiện được, phải tranh thủ thực hiện đi! Nếu không, chắc chắn sẽ mang hận xuống dưói tuyền đài chớ biết làm saỏ”

Huỳnh Chí Thành xúc động nóị

Đêm nhận được hung tin về Xuân Vũ, tôi cứ trằn trọc, không ngủ được! Vẫn biết rằng: "Ai cũng không tránh được cửa TỬ!” nhưng khi nghe bạn bè đang bước vào cửa đó, thì lòng mình lại không dằn được nỗi niềm bi thương cho số phận của con người, trong đó có chính mình!

Tôi nghĩ nhiều về Xuân Vũ......

Anh, quả thật là một nhà văn có sức sáng tác khác thường! Chỉ trong vòng 8 năm gần dây (1996-2003), mỗi năm nhà văn tuổi 70 này đã cho ra đời trung bình là 4 tác phẩm, với khoảng trên dưới 1.000 trang. Như vậy, so với 20 năm đầu ở hải ngoại (1975-1995), tốc độ sáng tác của Xuân Vũ đã tăng lên gấp đôi, trong khi tuổi càng già hơn, sức khoẻ càng yếu hơn. Nhưng, văn tài vẫn không sút kém, mà còn có chiều sâu tâm hồn hơn, bắt kịp hơi thở của thời đại hôm nay – Thế kỷ 21!

Trong hơn một năm nay (từ tháng 4-2002), nhà văn Xuân Vũ đã giúp cho tạp chí Phương Đông, do nhà báo Việt Hùng chủ trương, cơ sở tại thành phố Lowell thuộc tiểu bang Massachusetts, làm “CAI VƯỜN VƯỜN HOA PHƯƠNG ĐÔNG”. Có người cho rằng, đây chỉ là một việc làm có tính chất “tếu vui” cho qua những ngày cuối đời của nhà văn Xuân Vũ mà thôi (?) Tôi cho đó là một thành kiến sai lầm! Theo dõi mục “Vườn Hoa Phương Đông” trong suốt 21 tạp chí (Từ tháng 4-2002 đến tháng 12-2003), tôi nhận rõ mục đích cao đẹp trong việc làm “Cai Vườn” của nhà văn Xuân Vũ, là: Khuyến khích những ai thích viết văn thì cứ mạnh dạn viết (như Cai Vườn Xuân Vũ đã nói: ”Ai viết được một bức thư thì có thể viết văn được...”); làm cho mọi người không còn có mặc cảm “múa rìu qua mắt thợ”! Nhờ truyền bá tinh thần “Văn Học Đại Chúng” đó, nên đã có nhiều tên tuổi lạ, nhiều bạn trẻ thích viết văn làm thơ, đã mạnh dạn xuất hiện trên “Vườn Hoa Phương Đông”. Qua đó, giới văn học hải ngoại có thể phát hiện ra những văn tài mới... Một ông bạn già, bạn đọc thường xuyên của tạp chí Phương Đông, có nói với tôi rằng: ”Từ ngày có Xuân Vũ xuất hiện trong mục Vườn Hoa Phương Đông, nội dung của tạp chí Phương Đông có phàn tươi mát và rôm rả, hấp dẫn người đọc hơn!”. Vậy, Vườn Hoa Phương Đông, nếu không có Xuân Vũ làm Cai Vườn, thì tương lai sẽ ra saỏ

Tối ngày 1-1-2004, tôi nhận được liền 2 cú điện thoại: Một của nhà báo Việt Hùng ở Massachusetts, một của Bác sĩ Huỳnh Chí Thành ở California, đều thông báo TIN BUỒN: ”XUÂN VŨ ĐÃ VĨNH VIỄN XA CHÚNG TA RỒI!”

Tôi lặng người... và chỉ thốt ra một câu từ cõi lòng của người bạn cố tri, một thân phận lưu vong nơi xứ người, thật sự mến mộ nhà văn:

“XUÂN VŨ–MỘT NGÔI SAO VĂN HỌC ĐÃ TẮT!”

Kính cẩn nghiêng mình tiễn Bạn Xuân Vũ đi về bên kia thế giới trong sự an bình, vui vẻ. Thành tâm chúc Bạn Xuân Vũ đạt được ý nguyện, như anh đã tâm sự với tôi, là “sẽ tiếp tục Sự Nghiệp Văn Chương ở kiếp sau, nếu có luân hồỉ”

Đêm anh đi...lòng tôi lạnh giá
Vẫn còn đây những kỷ niệm xưa rồi
Đêm anh đi...tuyết rơi phủ trắng
Những ngày tới não nuột lòng tôi

Đông Bắc Hoa Kỳ!
Một đêm đầu tháng 1-2004

Lê Tùng Minh

No comments: