Monday, November 7, 2016

ĐẶNG PHÙNG QUÂN *HOÀNG NGỌC LIÊN * THƠ

NGUYỄN THỊ THỤY VŨ * ĐÀN KIẾN LỬA

Đàn kiến lửa - Nguyễn Thị Thụy Vũ
Trường Hợp Nguyễn Thị Thụy Vũ
Năm 1963, trên tạp chí Bách Khoa, xuất bản tại Saigòn, bắt đầu xuất hiện một số truyện ngắn của một cây bút nữ lạ huơ lạ hoắc. Sự huơ, hoắc này không chỉ mang ý nghĩa một tên tuổi mới, mà, nó còn huơ hoắc ở cả phương diện nội dung nữa. Đó là những truyện ngắn ký tên Nguyễn Thị Thụy Vũ.
Nguyễn Thị Thụy Vũ xuất hiện trên văn đàn miền Nam khi Nhã Ca đã có một chỗ đứng riêng biệt vững vàng cả về thơ lẫn truyện; khi Túy Hồng đã định hình lấy cho mình bằng một lối văn chanh ớt, rất địa phương, rất Huế; khi Trùng Dương được nhìn ngắm như kẻ đang cầm ngọn cờ đầu trong nỗ lực đuổi theo phong trào văn chương hiện sinh; và, khi Nguyễn Thị Hoàng vừa chính ngọ với tác phẩm "Vòng Tay Học Trò," như một táo tợn bất ngờ hiếm thấy của với văn chương Việt Nam ở thời kỳ còn quá nhiều rào cản.
Tuy xuất hiện có phần muộn màng so với những cây bút nữ vừa kể, nhưng Nguyễn Thị Thụy Vũ cũng đã có lấy cho mình một tư thế, một móng vuốt riêng.
Tư thế xuất hiện mang tên Nguyễn Thị Thụy Vũ kia, là sự trần trụi của những chuyện kể mang nhiều tính tự sự về phần đời khuất lấp của cô. Đó là mặt thật của một người phụ nữ làm nghề dậy Anh văn cho những cô gái bán “bar,” cho những vũ nữ, những cô me mới tỉnh lẻ. Đó là thời điểm những người lính Mỹ ngơ ngáo, hùng hục xuất hiện trên phần đất miền Nam Việt Nam. Những truyện ngắn có cốt truyện, lớp lang đâu ra đấy, đã hấp dẫn số đông, lớp độc giả chỉ thích đọc những truyện có có cốt chuyện và câu truyện đáp ứng được tính tò mò.
Móng vuốt mang tên Nguyễn Thị Thụy Vũ kia, là những mô tả thật thà, mộc mạc với những suy nghĩ và đối thoại rất đường phố, rất gần gụi với bản năng cùng dục tính.
Không kể Nhã Ca và Túy Hồng, có một hướng đi khác; trước Nguyễn Thị Thụy Vũ, Trùng Dương và Nguyễn Thị Hoàng cũng khai thác thể tài tình dục, hoặc ẩn ức tâm sinh lý như cốt lõi hình thành tác phẩm. Nhưng trước một Trùng Dương còn cố tình mặc khoác cho tình dục chiếc áo ngủ triết lý và trí thức, trước một Nguyễn Thị Hoàng còn nỗ lực son phấn, chồng chéo nhiều mẫu mã thời trang diêm dúa cho tình dục thì, Nguyễn Thị Thụy Vũ lại giữ nguyên trạng, giữ nguyên cái trần trụi, cái thô tháp rất bản năng, rất con người của tình dục. Sự trần trụi, thô tháp này, khiến không ít những người nhân danh đạo đức, nhân danh truyền thống, một thời, đã phải nhăn mặt, lên án... Và, đấy cũng là mặt thành công của hành trình vào văn chương của Nguyễn Thị Thụy Vũ vậy.
Tên thật là Nguyễn Băng Lĩnh, Nguyễn Thị Thụy Vũ sinh năm 1939 tại Vĩnh Long. Cô làm nghề gõ đầu trẻ tại tỉnh lỵ này cho tới năm 1961 thì dời lên Saigòn.

(t
ừ Du Tử Lê)



Đàn kiến lửa





Châu dẫn Biểu, người đánh xe thổ mộ đến trình diện bà Tư. Mọi việc đều thỏa thuận êm xuôi. Biểu đem một cặp vịt xiêm, hai chai rượu nếp than, một lít rượu đế xuống nhà bà mẹ nuôi để làm lễ ra mắt họ hàng bên vợ. Hôm đó, ông anh bà con của Biểu từ miệt Củ Chi cũng xuống chứng đám. Thế là Châu, hăm hở lên ngã Ba Cây Quéo để coi sóc nhà cửa cho chồng.

Bà Tư vẫn cờ bạc đều đều, vẫn chửi lộn hà rầm với hàng xóm. Cuộc đời không tiến mà cũng không lùi. Một hôm bà đang ngồi trên bộ ngựa gõ têm trầu thì Châu gánh một gánh rau bước vô, nét mặt lo lắng. Chị ta lột chiếc khăn rằn bịt trên đầu, lau mồ hôi, hổn hển nói:
- Má nên lo gã chồng cho con Ngọc đi. Nó đang có chửa với thằng Chơn ở mướn cho thiếm Bảy Bụng.
Bà Tư sững sờ, chết điếng:
- Ai nói mày vậy?
- Không tin thì má thử hỏi đầu trên xóm dưới đi. Ở trong nhà chẳng ai hay mà người ngoài biết ráo trọi rồi.
Bà Tư hét:
- Sao hồi đó tới giờ mày không nói cho tao biết?
- Tui thấy cũng chưa có chuyện gì. Nhưng bây giờ, nó thú thật với tui là nó có thai được hai tháng.
Bà Tư trợn mắt:
- Thiệt vậy hả? Chắc phen này tao phải đội quần hết thảy bàng dân thiên hạ xóm này còn gì.
Châu nói nhỏ:
- Thủng thỉnh rồi tính. Má làm inh ỏi lên thì người ngoài hay hết trọi bây giờ.
- Mày nghĩ coi, còn non nước gì nữa mà giấu, vài ba tháng nữa là cái bụng nó thè lè ra. Bộ mày tưởng lấy thúng úp miệng voi được à?
- Mình phải o bế thằng Chơn để nó làm đám thú phạt với con Ngọc. Có vậy mới vớt vát mặt mũi mẹ con mình.
Bà Tư ra lệnh:
- Mày đi tầm con Ngọc, kéo đầu nó về đây cho tao.

Châu bước lẹ ra khỏi cửa. Bà Tư nhai nát miếng trầu, nhưng cớ sao miệng bà lạt nhách. Càng nghĩ bà càng tức âm ách. Ngọc không bằng một phần ngàn của bà thuở trước. Trong cuộc hôn nhân, bà luôn lèo lái một con ngựa ngoan hiền. Mỗi tiếng ho, mỗi cái ngáp của bà cũng đủ làm cho họ mất vía. Vừa mãn tang người chồng thứ nhất, bà nghĩ ra ý định chiêu phu. Điều kiện rất dễ dàng: nuôi bà ngày hai bữa cơm và cho tiền bà đậu vài chếnh bài tứ sắc mỗi ngày. Bà không cần bông vàng, trầu rượu, heo gà gì hết.

Từ khi ý định chiêu phu của bà được phổ biến trong xóm thì biết bao nhiêu gã si tình đến quán cơm của bà chầu chực. Sau hết, một tay anh chị Lăng Tô lọt vào mắt xanh của bà, nhưng trớ trêu một nỗi là gã đã có vợ. Bà vợ lớn tìm tới khóc lóc, năn nỉ bà Tư. Nhưng bà Tư thản nhiên:
- Ai mà thèm giữ chồng chị? Nó lủi đầu vô ở với tui, chớ phải tui rủ quyến gì nó đâu.
Người vợ bất hạnh từng nghe đồn bà Tư là tay đâm thuê, chém mướn nên chịu lép một bề. Bà cùng người con trai chở bàn thờ cha mẹ chồng xuống giao cho bà Tư thờ phụng giỗ quẩy.
Trong đời tình ái của bà Tư, đàn ông chỉ là thứ Thiên Lôi để bà sai đâu đánh đó. Đằng này Ngọc khờ khạo quá, bị người tình cướp trên tay đời con gái mà không dám mở miệng buộc hắn làm đám cưới. Được rồi, bà nhất quyết ra tay trừng trị thằng tiểu yêu đã làm bại hoại gia phong nhà bà. Bà đi xuống bếp, lấy con dao xắt chuối, cất dưới gầm giường.
Ngọc đã về, rón rén sau lưng bà như một con mèo hoang, không dám hó hé gì cả. Châu lên tiếng:
- Nó về đó má.
Bà Tư quay lại:
- Nè con đỉ chó, mày cặp xách với thằng Chơn đằng nhà bà Bảy Bụng phải không?
Ngọc thổn thức gật đầu, nói:
- Dạ con dại có bầu với ảnh…
Bà Tư nổi xung, túm lấy tóc Ngọc:
- Mày ngựa quá mà. Bây giờ nó tính sao với mày đây?
Ngọc khóc ấm ức. Bà Tư bạt tai nàng xiểng niểng vì cái tội ngu, chứ không phải vì tội làm điếm nhục gia phong. Ngọc ấp úng:
- Tuần sau ảnh đi quân dịch rồi nên ảnh hẹn lúc nào về phép sẽ mời ba má ảnh lên để nói chuyện với má.
Bà Tư rít lên:
- Mày là đồ uống máu dơ. Đợi đến lúc nó về phép thì cái bụng mày chình ình rồi. Nếu nó thiệt bụng thương mày thì đâu có hẹn lần, hẹn lữa…
Bà Tư ngó qua Châu:
- Mày qua mời bà Bảy Bụng với thằng Chơn nhín chút thời giờ lại đây cho tao hỏi thăm vài câu chuyện… quan hệ. Đừng có lộn xộn phanh phui về chuyện con Ngọc nghe chưa?
Một lát sau, Châu trở về với hai người khác. Một bà tuổi xồn xồn, bụng phệ, mặt mày sần sượng vì giấc ngủ trưa bị lủng đoạn. Gã con trai mặc quần xám, áo sơ mi trắng, chợt lộ vẻ lo lắng khi thấy Ngọc ngồi củ rủ ở mép giường.
Bà Bảy Bụng hỏi:
- Có đủ “tay xòe” chưa chị Tư?
- Ối, hôm nay không có cờ bạc gì hết. Tui mời chị lại nói chuyện đời cho đở buồn vậy thôi.
Bà Tư quay qua Chơn, chỉ chiếc ghế đẩu:
- Em ngồi đây chơi.
Chơn khép nép sợ sệt. Ngọc cúi mặt nhìn xuống đất. Bà Tư đứng dậy khóa trái cửa lại, giữ chìa khóa trong túi áo, rồi thong thả nhả xác trầu vào ống nhổ và hớp nước trà súc miệng:
- Chắc cậu em cũng đoán biết tại sao qua mời cậu em qua đây? Bà gằn giọng – và gài kín cửa như vầy?
Chơn ấp úng:
- Dạ… dì Tư có điều chi dạy cháu?
Bà Tư cười lạt, nói với bà Bảy Bụng:
- Nó là thằng làm công cho chị, tui coi như là chị thay mặt cho cha mẹ nó.
Bà Bảy Bụng hơi ngạc nhiên, ngó Chơn rồi day qua bà Tư:
- Gì vậy chị Tư?
- Còn chuyện gì nữa? Thằng Chơn rủ quyến con Ngọc cho tới mang bầu rồi làm lơ chị biết hôn?
Bà Bảy ré lên:
- Trời đấy quỉ thần thiên địa ơi, ai mà dè.
Bà Tư ngó Chơn không chớp mắt, rồi thò tay lấy con dao xắt chuối bén ngọt lạnh lùng đặt trước mặt Chơn làm Chơn xanh mặt:
- Nè, cậu em. Tui hỏi cậu điều này, nếu cậu trả lời suông thì thôi. Còn ngược lại, tui sẽ chém cậu từng lóng tay, nghe chưa. Cậu thử hỏi chị Bảy đây coi con già này hồi xưa như thế nào. Tui coi việc tù tội như đi hứng mát Ô Cấp vậy.
Bà Bảy Bụng hạ thấp giọng:
- Chị cứ dạy cháu. Bao giờ nó không nghe thì trừng trị nó sau.
Bà Tư nhếch mép cười:
- Cậu có dám nhận là cậu đã lấy con Ngọc nhà tui cho tới nó mang bầu không?
- Dạ hai đứa con lỡ dại… thương nhau.
- Rồi cậu tính làm ngơ chuyện cưới hỏi phải không?
Chơn sợ sệt, ấp úng:
- Dạ con đã nói với con Ngọc, đợi lúc con về phép thăm nhà rồi sẽ…
Bà Tư quắc mắt:
- Trời đất! Từ đây tới ba tháng nữa cậu mới tính tới chuyện cưới hỏi thì con nhỏ tui có nước đội quần thiên hạ. Bộ cậu muốn rút êm hả?
Rồi bà gằn giọng, dữ tợn:
- Tui nói cho cậu biết. Nội trong ngày mai nếu cậu không về mời ba má cậu lên đây thì tôi quyết liều sống chết với cậu, nói có chị Bảy đây làm chứng.
Chơn cúi mặt buồn xo:
- Ba má cháu nghèo lắm. Dì Tư rán huởn cho con vài tháng nữa. Cần phải có vài chục ngàn mới làm đám cưới không đến nổi xập xệ.
Bà Tư lắc đầu lia lịa:
- Tui chỉ cần một lời nói phải quấy của tía má cậu thôi. Khéo ăn thì no, khéo co thì ấm. Tui không đòi hỏi giết heo mổ gà gì cả.
Chơn lặng thinh. Ngọc vẫn khóc rấm rức. Bà Bảy Bụng chen vào:
- Chuyện đâu còn có đó. Để tui lảnh phần làm mai cho.
Bà Tư nhai trầu ngấu nghiến:
- Cậu phải tính cho xong trước khi cậu đi lính. Nếu không, tui sẽ chém cậu ra làm ba khúc rồi sau đó có ra sao thì ra. Nếu cậu trổ mòi đoản hậu, tôi nói thiệt, dẫu có chạy lên trời cũng không thoát khỏi tay tôi đâu.
Bà Tư chụp lấy con dao hoa lên vài đường trông ớn lạnh, rồi đặt mạnh xuống bàn:
- Bây giờ tui tu rồi đó. Nếu chuyện này mà xảy ra vào cái thuở tôi còn mạnh tay khỏe chân thì không được êm thắm như vầy đâu.
Chơn đã giẫm phải ổ kiến lửa rồi. Không phải gã định đánh trống bỏ dùi, nhưng gã cần phải chờ hốt vài chân hụi để sắm một đôi bông búp bằng vàng làm sính lễ, cùng heo gà để bày tiệc đãi đằng. Bây giờ bà Tư ví gã vào thế kẹt quá. Khạc chẳng ra, nuốt chẳng vào. Nếu bà đừng buộc gã làm con rễ gì trơn thì gã đâu có lúng túng khổ sở như vậy?
Bà Tư nghiến răng:
- Cậu hứa trước mặt chị Bảy là cậu sẽ đi cưới con Ngọc đàng hoàng trong nội tuần này đi.
- Dạ… con xin phép dì Tư cho ngày mốt con mới rảnh rang công việc.
- Đâu có được. Cậu phải gật đầu liền bây giờ hè. Cậu cưới vợ cho cậu chớ đâu có phải cho tía cậu. Nếu cậu không có tiền sắm nổi đôi bông cho nó thì tui cũng phải bù đắp, bao chi hết. Tui muốn vớt vát chút ít danh dự cho nhà tui, chớ tui đâu dám thèm tiền bạc của cậu. Con gái tôi tuy buôn gánh bán bưng chớ vòng vàng đeo đỏ tay, có thua gì con gái ông Phủ, ông Huyện đâu mà.
Bà Bảy can:
- Chị cứ tin lời nó. Kiến trong miệng chén có bò đi đâu
- Ờ đúng vậy đó. Đừng ai giởn mặt với con già này mà chuốc họa vào thân nghe.
Khi khách ra về rồi, bà Tư lấy cái tô đá múc nước mưa, uống ừng ực. Nước tới đâu mát tới đó. Ngọc cầm khăn mù xoa quẹt nước mắt. Cử chỉ đó làm xốn mắt bà mẹ nuôi. Bà têm trầu, quát:
- Thấy con đỉ ngu si này khóc mà sao tao ứa gan? Mày lấy bậy cho sướng thây mày để cho tao phải mỏi miệng, rát nước miếng.

*

Đám cưới của Ngọc thật đơn sơ. Bữa nhóm họ, bà Tư mời miệng chòm xóm đến nhà bà để dùng tiệc trà. Chính bà đích thân đến từng nhà trong xóm, nên khó ai từ chối.
Nguyệt thắc mắc, không biết phải mua quà như thế nào để mừng Ngọc.
Ngỡi thành thạo:
- Ở đây không ai ưa nhận quà đâu. Mình đi tiền là tiện nhứt.
Nguyệt rủ:
- Chiều nay, tui đi làm về xong, tụi mình cùng đi một lượt. Chị tính đi bao nhiêu coi cho được?
Ngỡi nói không cần suy nghĩ:
- Qua bên đó, tụi mình chỉ hớp được ly nước ngọt. Đi nhiều uổng tiền. Tiền nhiều để dành cho ăn mày còn được phước hơn.
Thấy Nguyệt chưa kịp hiểu lời. Ngỡi giải thích:
- Nhà đó là chúa tham. Để rồi chị coi, qua cái đám thú phạt này là họ cải nhau giành phần chia chác. Họ ó ré, sâu xé rùm xóm, chịu đời không thấu.
Ngỡi nhìn ra cửa sổ:
- Lại nữa, đi ăn cưới thì không sao. Đi ăn đám thú phạt xui lắm. Tưởng họ mổ gà, vật heo gì đó. Hên lắm mình được ăn bánh mua trong tiệm Khách Trú.
Nguyệt hỏi:
- Mình nên đi chải tóc, phun keo và làm móng tay coi cho được mắt một chút. Để u trệ người ta quở.
- Ồ, hơi nào! Uổng tiền lắm. Bộ chị tưởng bên đó dập dìu tài tử giai nhân gì sao mà phải bỏ công chải chuốc tóc tai?
Đến chiều, Nguyệt và Ngỡi mặc áo đồng một màu xanh ve chai, không son phấn bước qua nhà bà Tư. Ngoài hàng ba, ánh đèn “măng sông” trong vắt quét một vệt ánh sáng vào bên trong. Tiếng radio mở ồn ào hòa lẫn tiếng ó ré của mấy người bà ngoài hẻm tưởng chừng ở đây có một đám giặc. Các bợm nhậu kéo giọng nhừa nhựa, nói những câu đầu Ngô mình Sở, không ai chịu nổi.
Bà Tư hớn hở kéo ghế mời Nguyệt và Ngỡi ngồi. Nguyệt liếc vào phía trong. Chiếc màn ni-lông trắng chen hồng lay động. Ngọc bẻn lẻn bước ra. Chiếc áo dài màu gạch thêu kim tuyến trắng bó sát lấy tấm thân bụ bẫm của cô ta, và đố kỵ nước da đen mốc của cô ta. Ngọc nghiêng đầu chào hai người, Ngỡi đứng dậy, cầm bao thư đựng tiền mừng trao cho Ngọc. Cô ả lí nhí cám ơn khi Nguyệt chúc cho cô được trăm năm hạnh phúc.
Bà Tư lật phong thư không dán kín, lôi món tiền ra trước mặt Nguyệt, giọng thản nhiên:
- Châu biên vào sổ đi… Cô Nguyệt đi năm trăm đồng, còn cô Ngỡi ba trăm.
Châu khom người xuống tập giấy, nắn nót từng chữ một. Nguyệt ngượng chín người. Ngỡi nheo mắt nhìn qua Nguyệt, cười tinh quái.
Bà Tư mời Nguyệt:
- Mời cô Hai dùng chút nước ngọt mừng cho em đi.
Tuyệt nhiên, bà không đá động tới Ngỡi. Ngọc lẹ miệng mời thay:
- Mời chị Ngỡi ăn chút bánh lấy thảo.
Nguyệt hớp ngụm xá xị rồi đứng dậy kiếu từ. Khi bước ra ngoài sân. Ngỡi nói nhỏ:
- Cái bọn họ tiếp khách tùy theo món tiền của người đi mừng. Phải dè, tôi không thèm bỏ tiền vào bao thư làm chi cho mắc công.
Nguyệt cười ngất:
- Từ cha sanh mẹ đẻ cho tới bây giờ, tôi chưa thấy cái đám cưới nào thâu tiền bừa bãi, kỳ quái như vầy. Thiệt, mấy người đó thấy tiền còn hơn thấy Phật.
Bỗng có tiếng ú ớ của người đàn bà vang đột ngột giữa lúc đám cưới bớt ồn ào, Nguyệt đã gặp bà này một vài lần ở bên nhà bà Tư. Hôm nay, bà mặc áo dài màu hường tươi, màu áo chửi rủa tuổi tác năm mươi ngoài của bà. Bà là mẹ đẻ của Châu và Ngọc. Ít khi bà đến nhà bà Tư, trừ những ngày giỗ chạp, tết nhứt, hoặc những dịp Châu sanh nở. Bà ở miệt Hòa Hưng, suốt ngày chỉ tới các chùa lân cận, làm công quả để kiếm chác hai bữa cơm chay. Bà mê Phật còn hơn mê nhân tình. Tuy không thể đọc được kinh, không rành lần chuỗi hột, nhưng không ngày nào bà không đến chánh điện để chiêm ngưỡng dung nhan Đức Thích Ca Mâu Ni.
Nguyệt lủi vào nhà, kéo Ngỡi theo. Cả hai châu đầu ngó qua cửa sổ. Nguyệt chắc lưỡi:
- Bả già ngắt mà ăn bận lòe loẹt, hực hỡ giống như ma bóng quá.
- Tuy vừa câm vừa điếc mà bả ngựa giàn trời. Bả không có chồng mà vẫn sanh con mệ Châu và con Ngọc như thường.
Nguyệt tò mò:
- Ai lấy bả vậy chị?
- Ai mà biết. Bà Tư chưa tìm ra thủ phạm thay.
Nguyệt tinh quái:
- Không lẽ Hộ Pháp trong chùa nửa đêm tuột xuống bàn thờ để lấy bả?
- Nghe nói hồi xưa, lúc hai mươi tuổi bà Cam coi cũng ngọt mắt, sắc lẻm lắm chớ. Bả đi nấu cơm cho một tiệm sắt nguội trong Chợ Lớn. Tối, trời nực bả kê ghế bố ngoài hàng ba hóng mát. Bọn du thủ du thực nửa đêm đi coi hát về, làm bậy vài phát là bả ôm trống chầu, đẻ ra con mẹ Châu.
- Còn trường hợp của Ngọc?
- Ối, ai mà biết. Bả đâu có nói được mà tố cáo ai? Đã vậy lại không biết chữ nữa.
Nguyệt ngậm ngùi:
- Tội nghiệp quá!
Ngỡi trề môi:
- Xí, biết đâu bả sướng thứ điều bay tới chín từng mây. Tôi hỏi chị, có ai nở gièm siểm, bắt bẻ một người vừa câm, vừa điếc không?
Bỗng Nguyệt kêu khẽ:
- Ủa, bà Năm Út tới kìa.
Năm Út hôm nay tô son, trét phấn, đeo cẩm thạch, xách bóp đầm. Chiếc áo màu xanh thẫm điểm bông lớn bằng cái trứng gà không hợp với màu phấn tô mặt của mụ.
Ngỡi nói:
- Ý cha! Bả nịt bụng hay sao mà có co, có eo, coi được quá chớ?
Nguyệt thường trầm trồ đôi bàn tay mềm mụp, mát rượi của mụ. Ngón tay mụ suông đuột, phao móng tay hình hột hạnh nhân, trời nóng cũng như trời lạnh đều ửng hồng. Bàn tay đó không hề làm bếp hay giặt giũ quần áo, chỉ biết xòe những lá bài tứ sắc suốt ngày.
Trước kia Năm Út có nhiều tiền và cất mấy dãy phố lầu nhờ nghề cho vay đặt nợ ở mấy gánh hát để cho muớn. Thỉnh thoảng, mụ ta cũng nổi máu nghệ sĩ tính, xin soạn giả cải lương , đóng mấy vai con tỳ nữ giễu cợt với bọn hề mặt mốc, hoặc biểu diễn những màn chưng bươm bướm trước khi đoàn hát diễn tuồng nồng cốt. Sau đó, mụ ta bị mẹ ép gả cho ông Năm Út. Thua buồn hoặc bất mãn về tình duyên nào đó, mụ đâm ra bài bạc, bán đứt mấy dãy phố lầu rồi dọn về đây. Ông chồng thì bán cà phê, nước giải khát. Còn mụ vẫn đỏ đen lu bù, lâu lâu bày ra bán cháo trắng thịt phá lấu hoặc cơm tấm bì.
Năm Út chợt thấy bà Cam mặc áo hường, đúng bên bình bông huệ, liền ứng khẩu hát lảnh lót:
“ Người ngọc bên hoa, hoa ửng sáng,
Hoa cười bên ngọc, ngọc thêm trong”.
Mọi người cười ồ ồ. Bà Cam tuy không hiểu trọn câu nói của bà bạn hàng xóm, cũng cười bẻn lẻn, tình tứ như công chúa bị hoàng tử ve vãn trong phim Ấn Độ.
Bà Tư mừng rỡ:
- Thiệt tao bằng bụng lắm, Năm Út à. Mày tới đây chia vui với em út, quí biết chừng nào.
Năm Út ung dung ngồi xuống ghế, lấy phong thư, liếc liếc bà Tư rồi ỏn ẻn nói:
- Thôi đi bà nội. Để tui nói chuyện phải quấy với vợ chồng con Ngọc một chút. Đâu, cô dâu chú rể lại chị Năm coi.
Chơn và Ngọc bẻn lẻn, bước lại. Mụ nhìn Ngọc từ trên xuống dưới khen:
- Con Ngọc hôm nay sao đẹp mê ly quá xá. Tuy nó đen đúa, nhưng mà đen theo điệu xôi nếp than, càng ăn càng bùi miệng.
Ngọc cúi xuống cằn nhằn:
- Chị Năm… nói kỳ quá hé.
Năm Út làm bộ tỉnh khô, khẽ lấy tay nhịp xuống bàn ca mấy câu vọng cổ đã thâu thanh vào đĩa hát Asia qua giọng ca của cô Tư Sạng hồi hai mươi năm về trước:
Con ôi! Tháng Chạp tới đây là ngày tên con sẽ ghi vào cuốn sổ nhơn duyên, cung đàn bấm phím tơ loan cho trăm năm được bề chắc ơ… ơ… ơ…
Một người đàn ông ngồi đối diện la lên:
- Đ.m… bà này ca bản xưa mùi tận mạng.
Năm Út tra gân cổ lên chót chét ca nữa. Bà Tư háy dài một cái:
- Thì mừng cho em út đi. Ca lý hoài làm tụi nó nóng ruột.
- Bất nhơn dữ không? Mà tụi nó nóng ruột… để làm gì vậy a bà Tư?
- Con nhỏ coi bộ muốn điên.
Năm Út trao phong thư cho Ngọc rồi lên giọng dạy đời:
- Nè Ngọc, chị khuyên em một câu: hể con gái thì xuất giá thì tùng phu… Ông bà mình thường dạy như vậy…
Rồi mụ quay qua Chơn:
- Con Ngọc thì lo bề xuất giá tùng phu, còn mày cứ việc chổng khu… đẩy ghe vô ụ.
Cả đám cưới cười ồ ồ. Bên này Ngỡi nằm lăn ra “đi-văng” cười muốn hụt hơi. Nguyệt cũng cười đến nỗi đau cuống họng, nặng cả ngực và muốn tróc mỡ sa.
Bên kia, Năm Út uống nước cam rồi bóc chiếc bánh ú nhai lách chách. Mụ õng ẹo chê bai:
- Nè bà Tư, đi ăn đám cưới như vầy hoài chắc tôi bớt mập, có thể leo lên sân khấu vũ “xét-xi” ngon lành một cây.
Bên này, Ngỡi xầm xì với Nguyệt:
- Con mẹ Năm Út chì lắm. Một khi con mẻ xì ra, ba làng bụm họng y thị cũng không kịp.
Năm Út xách bóp đứng dậy kiếu gia chủ, liếc Chơn một cái thật lẳng, rồi núng ninh ngoáy cặp mông tròn vo ra cửa:
- Chị biết hai em cũng chẳng vui sướng nhiều bằng cặp vợ chồng mới cưới khác. Đêm nay, bất quá…
Bà Tư trợn mắt, tức mình:
- Con đĩ heo nái, ăn nói vô duyên.
Năm Út hát lảnh lót:
“Đêm nay dầy sướng mỏi mê
Đường đi nước bước đi về từ lâu”
Năm Út vừa bước ra hẻm, chợt thấy Ngỡi và Nguyệt thập thò ở khung cửa sổ vàng rực ánh đèn liền bước vào. Nguyệt niềm nở mời mụ ta ngồi và đưa cái quạt phất giấy cho mụ quạt.
Ngỡi cười:
- Bà này ưa soi bói chuyện của người ta hoài. Nhè chỗ nhột của người ta mà cù lét chớ.
Năm Út liếc qua bên nhà bà Tư:
- Con Ngọc muớn tiệm may nào may áo không biết mà khi ngó vào là thấy cái bụng nó nổi tròn vo, ngứa mắt quá chừng.
Ngỡi hăm he:
- Xong đám cưới, bà Tư sẽ đào mồ cuốc mả ông bà, ông vải chị đa.
Năm Út cười tỏn tẻn:
- Sức mấy. Bả là anh hùng một cõi, còn tao đây là đồ xả rác hay sao? Hồi xưa tao cũng cầm đầu một toán đánh ghen tập thể, ở miệt Lăng Tô, Tân Thuận, thử hỏi ai mà không biết?
Ngỡi bật cười:
- Chị bảnh quá he? Vậy thì chết thiên hạ còn gì?
Năm Út trề môi:
- Chẳng bảnh, chẳng bao giờ hết. Nhưng ai bảnh hơn con này chắc là khó sống.
Đám cưới tản mác dần. Trời tối mịt ở ngoài cửa sổ. Nguyệt sửa soạn khăn mặt, đi tắm. Đồng đi chơi cũng vừa về. Cả hai qua nhà Ngỡi dùng cơm không chờ Đăng vì Đăng đã dặn trước là tối nay chàng đi coi hát bóng tới muời giờ mới về.
Cơm nước xong xuôi, Đồng đi ngủ sớm. Nguyệt bưng hộp đồ thêu ra, tẳn mẳn thêu thùa cho qua một buổi tối. Ngỡi sau khi gội đầu xong, bước qua nói chuyện khào.
Con nít xúm lại la ó rùm beng ở dưới mái hiên nhà bà Tư. Chúng xúm quanh bàn bầu cua cá cọp, sát phạt nhau từng đồng bạc nhỏ, nhưng không kém hào hứng.
Năm Út bước lại thùng chứa rác, bỏ vào đó xác vỏ quít, ngứa miệng:
- Tụi bây, đừng có làm om xòm. Để chị Ngọc bây ngủ cho khỏe để nó kiếm con.
Khi bọn tiểu yêu tản mác thì Năm Út lẫn Tư Búp bước vào nhà Nguyệt. Tư Búp nói nhỏ:
- Có con trong bụng rồi mà còn kiếm nổi gì? Chắc là thằng Chơn chỉ có nước tráng men cho đứa nhỏ…
Năm Út nói:
- Có chửa rồi nên kiêng cữ ăn nằm với chồng họa may con cái sau này thông minh, học giỏi.
Đèn bên nhà bà Tư, không hiểu sao, tắt lịm. Bà loay quay lo thắp đèn dầu, và bắt đầu cằn nhằn, trách móc Tư Búp giễu cợt tầm ruồng, ăn nói xô bồ xô bộn.
- Tui lóng rày sức tàn vóc mỏi rồi. Hồi trước, con vợ thằng Út mà nói giọng đó, tôi xé nó tét háng.
Ngỡi xuí bậy:
- Bả chửi chị kìa. Ăn thua đủ với bả cho tụi này xem chơi.
Năm Út cười:
- Ối, hơi nào, bả nói lén mà ai thèm chấp nhứt.
Bà Tư bước ra hiên nhổ xác trầu, liếc sang nhà Nguyệt, nét mặt cùng hung cực ác. Khuôn mặt bà nhiều thịt hum húp như bị chứng phù thủng không thể làm giảm ánh mắt sắc sảo và cặp mày xếch ngược, đầy uy quyền.
Bà nói với bà Bảy Bụng:
- Chi Bảy nghĩ coi. Con cháu tui tuy là nghèo hèn vậy chớ cũng được một lần cưới hỏi rỡ ràng. Mấy con đĩ chung quanh đây ganh ghét, xầm xì nói hành nói tỏi. Mà nói cho cùng, nếu lấy trước cưới sau, nó cũng chỉ lấy có một thằng. Còn cái thứ đàn bà dâm đãng nay cụp thằng này, mốt cụp thằng nọ. Đã vậy, mà mấy con đĩ trời đánh thánh đâm đó không biết vinh, biết nhục, cứ xáp lại nói xóc óc mẹ con tui.
Bà Bảy cười hềnh hệch:
- Ối, hơi nào chị để ý chuyện tẹp nhẹp đó? Họ nói gì mặc họ. Mình tử tế, đàng hoàng thì mình biết.

Năm Út, Tư Búp, lẫn Ngỡi bị một câu “bứt mây động rừng” ấy, nhột nhạt, xốn xang. Tư Búp trề môi:
- Tưởng bả tử tế gì đó. Cái thứ đoạt chồng thiên hạ, ác đức, tội lỗi dẫu tắm nguyên con sông Đồng Nai cũng chưa rửa hết tội.
Năm Út nhún vai:
- Nghe nói hồi xưa bả dựng bảng kén chồng. Trời ơi! Đĩ ngựa một cây đó.
Không khí hai bên bắt đầu căng thẳng. Nguyệt muốn tìm chỗ trốn để khỏi nghe hai bên chửi bới lẫn nhau. Nàng miễn cưỡng ngồi tiếp khách, lòng hồi hộp. Ngỡi đứng dậy, Tư Búp trề môi, nói khích:
- Mày chạy mặt bà Dạ Xoa đó rồi hả?
Ngỡi ngoảnh lại:
- Có muốn sanh sự với bả thì làm ơn ra khỏi nhà chị Nguyệt, kẻo chỉ mắc họa lây.
Năm Út đứng dậy:
- Mày làm bộ biết điều, còn tụi tao là hạng ăn ở bội thiên nghịch địa vậy.
Tư Búp mỉm cười rồi ngáp ồn ào, nhìn qua bà Tư giọng châm biếm:
- Làm gì mà mình lúc nào cũng buồn ngủ y như là đàn bà có chửa vậy cà?
Năm Út cười:
- Tại mang tiếng đ… bậy nên có chửa chớ sao.


NTTV

GS. VŨ QUỐC THÚC * KINH TẾ VIỆT NAM

 GS. VŨ QUỐC THÚC 
 KINH TẾ VIỆT NAM

Ai cũng rõ  là Đảng Cộng Sản Việt Nam  bắt chước đàn anh Trung Cộng khi đưa ra nhãn hiệu " Kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa "  vì Bắc Kinh  chính thức gọi kiểu mẫu kinh tế của mình là  Kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa  ( économie socialiste de marché ) . Với khái niệm  này , Đảng Cộng Sản Việt Nam cũng như Trung Cộng gián tiếp chủ trương rằng thị trường không phải là một cơ chế  đặc thù của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa  ( économie capitaliste ) gắn liền với sự tồn vong của nền kinh tế này mà có thể hiện diện ngay cả trong nền kinh tế xã hội chủ nghĩa . Như vậy  cả hai đảng đã gạt bỏ kiểu mẫu kinh tế hoạch định toàn diện cố hữu vì chấp nhận thị trường tức là phó mặc sinh hoạt kinh tế  cho sáng kiến tư nhân , từ nay được tự do kiếm sống , tự do sản xuất , tự do tiêu thụ , tự do trao đổi , tự do tích lũy , tự do đầu tư ..  Nhà Nước có thể  "phủi tay " không cần lo liệu từ bát cơm , manh áo cho đến thuốc men , nhà ở  v.v..của từng gia đình nhưng đồng thời chính quyền cũng mất một phương tiện " áp đảo "  kẻ " cứng đầu " vì khó dùng biện pháp " bao vây kinh tể " hữu hiệu như xưa nữa . Dĩ nhiên , giới lãnh đạo cộng sản Tầu cũng như Việt tin rằng có thể giới hạn thị trường dưới một mức nào đó để có thể duy trì quyền toàn trị của họ : chẳng hạn không cho phép các hoạt động kinh tế thị trường vượt khỏi ranh giới một số " vùng kinh tế đặc biệt " , hoặc tiếp tục dành vai trò " chủ đạo " cho những xí nghiệp quốc doanh bằng cách trợ cấp  cho những xí nghiệp này bất chấp kết quả tối tệ của chúng . Quan trọng hơn hết là ở Trung Hoa cũng như ở Việt Nam , khu vực nông thôn vẫn giữ nguyên cơ cấu cũ với các hợp tác xã do Đảng kiểm soát và chế độ sở hữu tập thể mọi đất đai canh tác . Giới lãnh đạo Cộng Sản tin rằng chừng nào họ vẫn nắm chắc thôn dân thì chẳng kẻ thù nào có thể lật đổ họ .
              Thực tế đã cho ta thấy gì ?
              Phải khách quan công nhận rằng nếu chỉ nhìn bề ngoài, thí dụ : cảnh tượng các thành phố với những cao ốc , những cửa hàng đầy ăm ắp hàng hóa đủ loại , những đường phố kẹt cứng vì quá nhiều xe  cộ trong đó không thiếu gì các xe hơi kiểu tối tân .. hoặc nếu chỉ căn cứ trên các số liệu thống kê vĩ mô về sản xuất, về xuất nhập khẩu , về đầu tư v.v..  thì sự tái lập thị trường đã mang lại kết quả khá ngoạn mục ở Việt Nam cũng như ở Trung Quốc . Các cơ quan quốc tế như Ngân Hàng Thế Giới , Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế , Ngân Hàng Phát Triển Á Châu .. đều đã nêu tỷ lệ tăng trưởng rất cao của Trung Quốc và khá cao của Việt Nam trong mấy năm qua . Tuy nhiên nếu căn cứ trên những thiên phóng sự tỉ mỉ , đi sâu vào đời sống hàng ngày của nhân dân , do các ký giả nổi danh là vô tư  đã cho phổ biến trên báo chí cũng như các đài truyền hình , ta nhận thấy một số trạng thái tiêu cực rất quan trọng .    
              Nhận định thứ nhất là có một sự chênh lệch trầm trọng giữa các thành phố - cơ sở của nền kinh tế thị trường - với toàn thể các làng xã vẫn còn bị giam hãm trong nền kinh tế hoạch định kiểu cộng sản . Trong những làng xã này , nạn nghèo đói vẫn dai dẳng tồn tại . Ngoài những hậu quả thông thường như thất học , hủ lậu , yểu tử , trẻ em thiếu dinh dưỡng v.v.. ở Việt Nam đã xuất hiện hai hiện tượng mới : đó là nạn bán con cái cho ngoại nhân để lấy tiền nuôi gia đình và nạn dân nghèo đổ xô về các thành thị để sống trong cảnh " màn trời chiếu đất, bùn lầy nước đọng "....
                Nhận định thứ hai là sự chấp nhận quyền tư hữu gắn liền với kinh tế thị trường đã khiến cho các tệ đoan như : chiếm công vi tư , hối mại quyền thế , tham nhũng ...lan rộng khắp các địa phương và xâm nhập hệ thống chính quyền . Tình trạng này đã gây bất ổn cho mọi cuộc kinh doanh lành mạnh , làm nản lòng những ngoại nhân muốn đầu tư trực tiếp và lâu dài . Triển vọng phát triển kinh tế toàn quốc có thể trở nên u ám vì các tệ đoan này .
               Nhận định thứ ba là nạn " cường hào ác bá " tái xuất hiện ở nhiều nơi dưới một hình thức mới là những kẻ có đôi chút quyền hành hay thế lực móc nối với kẻ bất lương để thực hiện những cuộc kinh doanh phi pháp . Người ta thắc mắc : làm sao trừ diệt được nạn này khi quyền toàn trị vẫn ở trong tay Đảng Cộng Sản ?
                                            *      *      * 
               Sự tái lập thị trường trong một nền kinh tế hoạch định kiểu cộng sản ở Việt Nam - cũng như ở Trung Quốc - biểu lộ một đường lối đã được giới lãnh đạo công khai thú nhận : đó là chỉ " đổi mới " kinh tế còn cơ cấu chính trị thì vẫn giữ nguyên như cũ . Đường lối này có thể đem lại kết quả mong muốn không? Ta có quyền hoài nghi trước những gì đã nhận thấy .
               Bất cứ nền kinh tế quốc gia nào chỉ có thể phát triển bền vững khi mọi địa phương , mọi khu vực , mọi ngành hoạt động đều hội nhập và gắn bó hài hòa  , tạo thành một hệ thống thuần nhất : có như thế thì sự tăng trưởng trong một " khâu " mới tạo ảnh hưởng dây truyền  và đưa tới sự tăng trưởng gấp bội của toàn bộ . Ta đã thấy là không thể tách kinh tế ra khỏi chính trị. Sớm muộn gì sự " sống chung " trong khuôn khổ quốc gia giữa nền kinh tế thị trường với nền kinh tế hoạch định cộng sản cũng đưa tới xung đột : nền kinh tế nào hữu hiệu nhất sẽ  có nhiều cơ tồn tại khi cuộc xung đột chấm dứt . Dựa trên  những gì đã nhận thấy ở Trung Quốc và ở Việt Nam ta có thể tin chắc rằng đó sẽ là kinh tế thị trường . Một vấn nạn cần được giải đáp : sự hội nhập kinh tế thị trường đã có những ảnh hưởng gì đối với thể chế chính trị ở hai nước này? Vẫn biết nhà cầm quyền chủ trương giữ nguyên thể chế chính trị như trước khi đổi mới kinh tế nhưng họ đâu có thể cưỡng lại những đòi hỏi về mặt chính trị mà sự đổi mới kinh tế đã làm nảy sinh ! Khi tìm giải đáp cho câu hỏi này , chúng tôi nhận thấy một sự khác biệt quan trọng giữa hai nước Trung Hoa và Việt Nam
              Ai cũng biết là dưới chế độ đảng Cộng Sản toàn trị , những tổ chức chính trị đích thực đối lập  bị triệt để ngăn cấm vì mọi sinh hoạt chính trị đều phải đặt trong khuôn khổ thể chế hiện hành , do Hiến Pháp ấn định , để chịu sự kiểm soát chặt chẽ của chính quyền -  nghĩa là của Đảng Cộng Sản . Các cá nhân hay tổ chức đích thực đối lập chỉ còn một cách xử sự : nếu ở lại trong nước thì phải " rút vào bóng tối " để hoạt động bí mật với nguy cơ là bất cứ lúc nào cũng có thể bị đàn áp và truy tố dưới tội danh " phá hoại chế độ " , " âm mưu phản loạn " ,   "làm gián điệp cho ngoại bang " , vân vân .. Nếu muốn hoạt đng công khai thì phải di tản ra ngoại quốc , do đó không thể nào liên lạc thường xuyên với nhân dân quốc nội để phổ biến lập trường , quan điểm cùng mọi đề án của mình nữa .
               Trong hoàn cảnh này , đổi mới chính trị chỉ có thể là dân chủ hóa chế độ , bằng cách sửa lại Hiến Pháp để chính thức công nhận quyền đối lập . Cả hai đảng Cộng Sản Trung Hoa và Việt Nam đều chưa chịu làm công việc đổi mới ấy ! Cả hai đảng đều giữ vững các nguyên lý rút tỉa từ chủ thuyết Mác Lê nin như :Đảng Cộng Sản nắm quyền chuyên chính vì lẽ Đảng là đạo quân tiền phong của Giai Cấp Vô Sản ;  quyền quyết định cuối cùng thuộc Ban Chấp Hành Trung Ương vì đó là cơ quan cao nhất trong bộ máy Đảng ; trong thực tế việc quyết định giao cho Bộ Chính Trị là cơ quan có thể họp thường xuyên với một số thành viên không quá hai chục người đã được Ban Chấp Hành Trung Ương bầu ra ; trong sự chọn lựa các cán bộ điều khiển ở mọi cấp , ưu tiên phải dành cho các đảng viên có nhiều tuổi đảng, xuất phát từ thành phần công nhân và nông dân : thành phần doanh thương luôn luôn phải coi là thành phần khả nghi vì họ có xu hướng trở lại tư bản chủ nghĩa ; không nên giao cho các phần tử trí thức và chuyên gia các chức vụ có nhiều quyền hành vì như Đệ Tam Quốc Tế đã khẳng định họ thường " bấp bênh " nghĩa là có xu hướng đặt nặng yêu cầu kỹ thuật ,  coi nhẹ yêu cầu chính trị của nền vô sản chuyên chính ; vân vân .. Tuy nhiên dưới áp lực của việc hội nhập kinh tế thị trường , cả hai đảng Cộng Sản Trung Hoa và Việt Nam đều đã phải làm mềm dẻo phần nào các nguyên lý vừa kể .
              Ở Trung Hoa , ngoài sự chấp nhận việc làm giầu là một hành động không những hợp pháp mà còn nên khuyến khích , mới đây Đảng Cộng Sản Trung Hoa còn chính thức bãi bỏ mọi sự kỳ thị đối với thành phần doanh thương , từ nay sẵn sàng để cho những đảng viên thuộc thành phần này được bầu vào các chức vụ điều khiển trong bộ máy Đảng và Nhà Nước. Khỏi cần nói mục tiêu của chính sách, trước nhất là để " bạch hóa " những hành động hối mại quyền thế , nhũng lạm , chiếm công vi tư .. mà rất nhiều cán bộ Đảng đã làm  cũng như để  bạch hóa các tài sản mà họ đã thủ đắc . Mục tiêu thứ hai được rầm rộ nêu cao , là khuyến khích các doanh gia cự phú gốc Hoa , hiện thời sinh sống ở ngoại quốc , hồi hương lập nghiệp  mang theo tài sản quý báu của họ . Họ sẽ yên tâm làm ăn nơi quê cha đất tổ vì từ nay chính họ  hoặc thân nhân hay bằng hữu có thể tham gia chính quyền , nắm giữ nhiều chức vụ quan trọng
 Dẫu sao với sự phục hồi địa vị của thành phần doanh thương , rõ ràng là Đảng Cộng Sản Trung Hoa đã gạt bỏ một giáo điều căn bản của chủ thuyết Mác Lê nin . Một khi thành phần doanh thương được công nhận là thành viên chính đáng của Đảng Cộng Sản thì Đảng này còn có thể coi là đạo quân tiên phong của giai cấp vô sản nữa không ? Ta có thể nêu giả thuyết : nếu mai đây những đảng viên thuộc thành phần doanh thương , nguyên  là những nhà tư bản " trưởng giả " , nắm quyền lãnh đạo Đảng thì liệu rằng họ có duy trì thể chế chính trị hiên thời nữa không ? Giờ đây chưa ai có thể trả lời câu hỏi này vì hãy còn quá sớm ...
            Ở Việt Nam , từ Đại Hội VI ( 1986 ) , Đảng Cộng Sản quyết định đổi mới kinh tế  để thoát khỏi tình trạng khủng hoảng đã trở nên trầm trọng , Dư luận cho rằng các kẻ lãnh đạo Đảng đã tuân theo lời khuyến cáo của Gorbatchev trong cuộc viêng thăm chính thức Việt Nam của ông ta ,trước ngày Đại Hội không lâu . Đồng thời với đường lối đổi mới kinh tế , Đảng đã tung ra khẩu hiệu " Liên minh công nông trí thức " . Trong cuốn Lịch sử Đảng Cộng Sản Việt Nam xuất bản tại Hà Nội năm 1999 , các tác giả đã cố chứng minh rằng ý kiến liên minh ba thành phần xã hội này không phải là mới vì ngay từ năm 1945 , để thực hiện cuộc cách mạng giành độc lập , Mặt Trận Việt Minh đã được sự tham gia của nhiều nhân vật trí thức tên tuổi . Tuy nhiên , theo những chứng nhân biết rõ sự thật lịch sử thời đó , thì các nhân vật trí thức  ấy chỉ đóng vai " long trọng viên " : trên danh nghĩa họ được giao những chức vụ rất quan trọng như Bộ Trưởng , Tổng Vụ Trưởng , Chủ Nhiệm , Chủ Tịch .. nhưng mọi quyết định đều do những cộng sự viên không phải là trí thức , do Đảng bổ nhiệm  làm đảng ủy trong cơ quan . Thái độ  nghi kỵ - có thể nói là miệt thị - tầng lớp tri thức tồn tại cho tới giữa thập niên 1980 . Tại sao Đảng Cộng Sản Việt Nam đã thay đổi đường lối từ Đại Hội VI ? Vẫn theo cuốn Lịch Sử Đảng nói trên , lý do là : " Tương quan lực lượng giữa cách mạng và thế lực chống đối ở nước ta quy định điều đó . Liên minh công-nông-trí vững mạnh chính là điều kiện để Đảng đưa cách mạng bước vào thời kỳ quá độ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa với tính cách là mõt chế độ thống  tri.." (trang 302 ) .
              Lời giải thích này là một sự thú nhận gián tiếp . Đảng Cộng Sản Việt Nam thú nhận rằng Đảng đã sai lầm vào năm 1975, khi quyết định tiến mau , tiến mạnh lên xã hội chủ nghĩa , không cần phải qua thời kỳ quá độ như Các Mác đã dự kiến.  Do đó cuộc khủng hoảng đã xẩy ra và trở nên rất trầm trọng vào khoảng cuối năm 1985 . Đổi mới kinh tế , tái lập thị trường , có nghĩa là trở lại thời kỳ quá độ . Trong thời kỳ này  - chính thức được gọi là kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa -, tuy cho phép tư nhân làm giầu , nhưng cần phải tránh sự hình thành một chế độ tư bản chủ nghĩa có tính cách thống trị . Chính vì vậy mà phải ngăn ngừa tầng lớp trí thức liên minh với tầng lớp tư sản doanh thương : trái lại cần thực hiện và tăng cường liên minh giữa giai cấp công-nông và tầng lớp trí thức , dĩ nhiên dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản để khỏi đi sai đường .
              Chính sách liên minh công-nông-trí có thể mở đường cho sự dân chủ hóa thể chế chính trị không ? Sự phân tích vừa kể cho ta thấy rõ thâm ý của Đảng Cộng Sản Việt Nam : Đảng vẫn giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và chỉ muốn dùng đội ngũ trí thức như một lợi khí trong giai đoạn quá độ hiện thời mà thôi ! Ai cũng biết nhà đương quyền cộng sản Việt Nam đang áp dụng kế hoạch cấp phát bừa bãi học hàm , cho phép các cán bộ đảng theo học những khóa huấn luyện kỹ thuật đơn giản , rút ngắn , để rồi cấp cho họ những học hàm tiến sĩ , phó tiến sĩ , thạc sĩ v.v.. Đó là chưa kể những tệ đoan như đút lót để trúng tuyển trong các kỳ thi , thuê người thi hộ , mua bằng giả .. Hậu quả tức thì là bằng cấp mất giá trị không còn được coi là một bảo đảm chắc chắn . Những trí thức " khoa bảng " mất dần uy tín không còn là một đe doạ chính trị nữa . Đảng đạt được mục tiêu trước mắt là hạ thấp thế lực xã hội của tầng lớp trí thức .Nhưng hậu quả lâu dài vô cùng tai hại : những trí thức và chuyên gia đào tạo ở hải ngoại sẽ chán ngán không thiết hồi hương trong khi đó những trí thức và khoa bảng " nội hóa " càng ngày càng bất mãn vì không được " trọng dụng " như họ mong muốn
                Trong tình trạng này , muốn tiến tới một chế độ dân chù thực sự , không còn cách nào khác là phải tìm cách bãi bỏ  thể chế cộng sản toàn trị qua một cuộc vận động mạnh mẽ và quyết liệt ở quốc nội . Trông chờ ở diễn biến tự nhiên chỉ là một thái độ không thực tế ./.   
 Vũ Quốc Thúc (Paris)
                                        

THI VŨ * MÙA HÈ SĂN ĐUỔI

Mùa hè săn đuổiThi Vũ

Không có tiếng ve sầu, nhưng vẫn rền giọng ve kêu. Không hàng phượng đỏ rực, mùa hè vẫn âm ỉ chói nhói qua tim.
Quá khứ thường dội về bằng âm và màu. Dù mùa hè còn nước và dòng sông chảy không vang. Với hương ngát không ngân, như hương sen trên dãy hào bao quanh hoàng cung.
Từ bờ cao trường thành nhìn xuống mặt sau đường Paul Bert đang lung linh mù biệt dưới cơn nắng hạ. Hào sen rực rỡ. Bao đóm hồng chúm hay nở toả, nhoi vút giữa các dĩa lá lục ngọc chen sắc bạc. Xối vào cơn nắng chát và gắt, chút hương sen lung linh. Trưa đậm đặc. Vào lúc này, không gian chỉ hiển hiện trên những cánh chuồn chuồn rù rì di động theo chấm màu đỏ ối, xanh biếc, tím than hay lục non. Không gian chúc đầu trốn chạy vào con nước trên sông, để lại những đám mây trắng tốc, trấn đóng trên nền trời xanh biếc đứt hơi.
Không gian của ta bây giờ không còn sông, không hương. Chúng ta nhập tịch nơi không gian đá gạch cõi Tây du lam lũ. Còn sót chăng, vài niệm tình hay ký vãng đánh mốc dặm về chốn cũ xa xôi.
Không gian lòng người, giờ đây cũng tiêu điều, chật hẹp. Gặp gỡ và chuyện trò với số đông, ta như nhà tu bất bạo bị kéo vào tham dự cuộc săn bắn. Bao là kẻ sống suốt đời vẫn chưa hoàn thành sự nghiệp mơ ước hay thành quả đạo đức. Họ cần nói cho hả. Và rất cần có người nghe biểu đồng tình. Họ đem ước mơ làm thực tại, trao mơ ước ấy cho ta, bắt ta sống thay họ. Mỗi người là một ông thầy đời. Họ không tìm hiểu vì sao họ thất bại. Chẳng muốn nhúng tay vào bất cứ gì, nhưng họ dạy ta cách phải làm để thành công. Phải... Phải... Phải thế này phải thế nọ. Duy chuyện biến ngôn ngữ, ý nghĩ ra hành động cứu đời thì họ xin thôi. Ngôn ngữ thặng dư sau mươi cốc la de, cognac, sau bữa ăn thịnh soạn, ê hề. Ngôn ngữ ựa. Không phải tiếng lòng nghìn lửa bốc. Không là tiếng suối kéo nước đi. Mỗi người là một thợ săn chạy đuổi con mồi vô vọng. Chạy đuổi từ tấm bé đến già nua, bám riết con mồi nhưng vẫn không bắn trúng. Mải miết, gầm ghè. Người đọc tôi có cảm giác này chăng khi chuyện vãn với thiên hạ ?
Ta ngồi đấy nghe câu chuyện bất tận. Rồi thôi. Người nói nói liên lỉ nơi lòng họ đêm này sang ngày khác suốt năm. Gặp được ta, lời thầm liền bắt tiếng, vang lên như guốc khuya gõ trên hè phố. Người nói không cần người nghe. Bởi người nói đuổi theo con thú trong rừng ảo giác mà y tin có thật. Tuy y vẫn cần ta hiện diện, để độc thoại mang ý nghĩa đối thoại. Y muốn trao-nhưng-không-cho sang kẻ khác món gia bảo cồng kềnh y mang vác, chạy đuổi từ ấu thời. Y cần ta như cần gốc cây, hốc đá, phong cảnh, để cuộc săn thêm chướng ngại và hào hứng. Chuyện y kể ngày càng chào xáo, đồ sộ, phóng lớn. Sức tưởng tượng ghép theo thời gian lớn dần thành cảnh thực. Càng nói, càng kể, y càng tin, càng mê tiếng nói của chính mình. Dần dà y quên truyện phim do y đạo diễn chỉ là những hình bóng dẹt trên màn ảnh phẳng lờ. Không là cuộc đời.
Mà đời thì đầy những mãnh thú phải hạ thủ.
Viên quan lại xưa, một tướng lãnh, chính trị gia, nhân sĩ, giáo sư, trí thức, văn nghệ sĩ... ra tới cán bộ cao cấp đảng. Tất. Họ là những tên thợ săn chạy đuổi con mồi hư ảo qua cơn độc thoại bất tận. Ý nghĩa do họ tạo ra chỉ mang giá trị cho riêng họ. Mặc đời có yêu thích hay không. Tất. Họ là kẻ săn đuổi mặt trời.
Người tiền sử xưa kia là ai đó nhỉ ! Anh chàng đã bắn rụng chín mặt trời giữa mùa hạn hán ? Hắn thâm hiểm khi để sót một mặt trời. Ý chừng trêu cợt bọn thợ săn hư ảo ngày nay ? Khiến con người mải đi quanh, như trái đất quay quanh mặt trời. Trên thế gian mỗi người đi quanh mặt trời bốn mươi vòng, sáu mươi vòng, tám chín mươi vòng... Dẻo dai lắm được một trăm vòng rồi lăn quay ra chết.
Ðời người tính lại chỉ bấy nhiêu : mấy chục vòng đi quanh mặt trời chẳng sao bắn rụng. Mấy chục lần nhai đi nói lại cuộc độc thoại khôn nguôi, với bao lý tưởng lỗi thời. Mấy trăm bận làm diễn viên cho những vở bi hài.
Thanh niên chê chửi bọn người lớn bất tài, vô dụng, lẩm cẩm. Người già chê bọn thanh niên non nớt. Thế nhưng, người lớn vẫn rầm rì chơi trò con nít. Rồi đâu sẽ vào đấy, bọn thanh niên lực lưỡng dần dà ra râu chuốc tóc, đóng vai đạo mạo người lớn mà chúng phê chửi trước kia.
Thời gian lột trần chiếc mặt nạ với bao lần áo đạo đức giả, xa hoa, kênh kiệu. Thời gian đánh đổ mọi ý tưởng và lý tưởng.
Tất cả mông muội làm thợ săn chạy theo con mồi hư ảo. Tất cả đi được vài chục vòng quanh mặt trời rồi ngã đạn. Tự mình cầm súng bắn vào mình. Con mồi đuổi theo kia nào ai khác ngoài ta ? Ta đang giết chính ta trong cuộc đời này.
Từ nửa giờ hơn tôi chưa biết viết gì cho mục tạp ghi. Tạp ghi, ghi những điều tạp nhạp trong cuộc sống ? Hay ghi trăm màu nghìn vẻ đời người nơi vùng tạp xứ ? Quý hồ như hiệu tạp hoá là may. Người ghé mắt đọc tựa khách ghé mua cái chổi, kiếm lóng chỉ, vài đinh ốc, dăm viên kẹo bi... Thức gì cũng có. Quý hồ làm trạm nghỉ cho những kẻ đi săn dừng chân uống chai la de, xá xị.
Tôi vân vê quản bút nhìn tờ giấy trắng, nhồi nồi điếu, bật lửa. Chợt nhìn qua bên kia dãy bàn ở quán cà phê, thấy dáng một người Việt ngồi đăm chiêu. Ðịnh nhếch cười chào. Song tự hỏi có sỗ sàng với gã chăng ? Nếp sống nghi kỵ đã thành dân tộc tính. Bao nhiêu năm rồi người Việt thôi nhìn nhau. Họ chỉ dò nhau mỗi khi gặp gỡ. Sự vồn vã chảo hỏi thuở xưa đã biệt tích trên lắm nẻo đường.
Ta cứ nói ba hoa về người Việt, người Việt. Nhưng có thật còn một Người Việt trên trái đất này chăng ?
Hẳn nhiên có rất nhiều người tự nhận, hoặc bị gán, là Việt Cộng, Việt Gian, Việt Quốc, Việt Cách, Việt Nguỵ, Việt Kiều, vân vân... Sau đám mỹ từ hay xỉ từ hỗn loạn kia, con người là hình nộm ngồi chờ thượng đế hà hơi. Nhưng thượng đế chẳng bao giờ đến.
Cứ kêu rao văn hoá, văn nghệ đi ! Ðể chỉ thấy người thăng đồng, vàng ra như nghệ, còn văn cong đuôi văng mất. Cứ đề cao và rống to bốn nghìn năm văn hiến đi ! Như con số chồng lên con số. Nhưng năm thứ bốn nghìn so chẳng khác chi năm thứ nhất. Vẫn ăn lông ở lổ, vẫn võ biền du thực trong linh hồn. Văn hiến heo quay. Văn nghệ sơn mài. Văn học bộ đội.
Cuối cùng tôi quyết định chào hắn, nên khẽ nghiêng đầu cười đưa. Hắn đáp lễ như tôi rụt rè. Thoáng thấy hắn quen quen, như từng gặp đâu đó rồi. Song tôi vờ ngó xuống xấp giấy trắng , cốt đánh tan cử chỉ chào hỏi, vừa mang vẻ lịch sự tối thiểu, vừa hối tiếc sỗ sàng quá lố, hoá trang lòng tự kiêu.
Lát sau, tôi liếc mắt quan sát xem đã gặp hắn ở đâu. Lục lọi, tóc mách, xem hắn là người thế nào. Tôi vờ chắp đôi tay tì bàn đăm chiêu để có dịp nhìn kỹ hắn. Có lẽ hắn cùng tâm trạng xoi mói tìm tòi như tôi, nên cũng phác hoạ lên bên kia dãy bàn những tư thế tương tự. Tôi tiếc thị lực yếu, cặp kính cận lâu chưa thay, nhìn hắn không rõ nét. Bèn đứng lên qua bàn hắn, lấy cớ chào hỏi xem cho rõ mặt.
Nhưng vừa đứng lên mới hay cái thằng mình thấy quen quen như đã gặp đâu đó rồi, chẳng ai khác hơn mình đang phản chiếu vào mặt tường gương bên kia dãy bàn quán cà phê ! Tôi bàng hoàng e thẹn.
Con người đi đâu cũng chỉ thấy riêng mình. Chẳng nhìn ai khác. Tất cả đều là Việt Cộng. Trừ mình. Tất cả đều là Xịa. Trừ mình. Tất cả đều là nguỵ và phản động. Trừ mình. Tất cả đều tiểu nhân. Trừ mình. Tất cả đều ngu dốt. Trừ mình. Tất cả đều ích kỷ. Trừ mình...
Trừ mình. Trừ mình. Nhưng vẫn không chịu trừ mình ra khỏi màn kệch cỡm làm đau nhói nhân sinh.
Tấm gương soi có đó, dành soi riêng cái mình "vĩ đại", "ngạo mạn", "anh hùng". Gương soi chưa là mặt kính chiếu yêu, rọi nguyên hình con thú trong tâm mà mình phải săn bắn. Ðể chấm dứt cuộc săn đuổi ảo vọng.
Ðể chấm dứt cuộc đi quanh mặt trời.
Thi Vũ

ĐĂNG PHÙNG QUÂN * JACQUES DERRIDA

Ñaëng Phuøng Quaân
Ai ñieäu Jacques Derrida
Töø vaên phoøng Toång thoáng nöôùc Phaùp chính thöùc loan tin cho coâng chuùng vaø giôùi truyeàn thoâng veà vieäc trieát gia Jacques Derrida ñaõ qua ñôøi ngaøy 9 thaùng 10 vì bò chöùng ung thö tuïy taïng phaùt hieän vaøo naêm 2003. OÂng khoâng laø moät trieát gia cuûa Nhaø Nöôùc, vì  Phaùp laø moät quoác gia töï do, daân chuû ña nguyeân, khoâng troùi buoäc trong moät heä tö töôûng nhaát ñònh naøo. Vaäy côù sao tin moät trieát gia töø traàn laïi loan ñi töø moät cô sôû chính quyeàn cao nhaát?  Derrida laø moät nieàm haõnh dieän cuûa nöôùc Phaùp, oâng laø moät ñaïi bieåu cuûa vaên hoùa Phaùp vì tö töôûng vaø taùc phaåm cuûa oâng coù moät aûnh höôûng lôùn roäng treân nhieàu vuøng theá giôùi trong nöûa sau theá kyû hai möôi.
Cuõng nhö Albert Camus vaø Louis Althusser, oâng sinh ra ( ngaøy 15 thaùng Baûy naêm 1930 taïi El-Biar) vaø lôùn leân ôû Algeùrie. OÂng chæ ñaët chaân tôùi ñaát Phaùp vaøo khoaûng 1950 theo hoïc ôû Lyceùe Louis-le-Grand ñeå chuaån bò vaøo tröôøng Cao ñaúng Sö phaïm (ENS). Khi thi haønh nghóa vuï quaân söï trong nhöõng naêm 1957-59 giöõa luùc xaûy ra cuoäc chieán Algeùrie, oâng ñöôïc bieät phaùi daïy tieáng Phaùp vaø tieáng Anh trong moät tröôøng daønh cho con em quaân ñoäi ôû Koleùa (gaàn thuû ñoâ Alger), oâng thöôøng leân aùn chính saùch thöïc daân cuûa Phaùp ôû Algeùrie. OÂng cuõng thöôøng noùi ñeán hoaøi nieäm queâ höông Algeùrie (nostalgeria).
Derrida baét ñaàu söï nghieäp giaûng daïy töø naêm 1960 (phuï giaûng taïi Sorbonne, roài taïi ENS), xuaát baûn ba taùc phaåm ñaàu tieân vaøo naêm 1967 (La Voix et le Pheùnomeøne, L’Eùcriture et la Diffeùrence, vaø De la Grammatologie) ñaõ taïo chaán ñoäng hoïc giôùi, ñöa teân tuoåi oâng vaøo haøng nguõ nhöõng khuoân maët tö töôûng ñöông ñaïi cuûa nöôùc Phaùp ( nhö R. Barthes, L. Althusser, M. Foucault, G. Deleuze ). Baøi dieãn thuyeát taïi Hoäi Trieát hoïc Phaùp vaøo naêm 1968 vôùi caâu môû ñaàu: Toâi seõ noùi veà moät chöõ (Je parlerai, donc, d’une lettre), ñaùnh daáu moät töø môùi: La diffeùrAnce, cuõng môû ra moät hoïc thuyeát vaên chöông/trieát lyù môùi: huûy taïo[i](1) (deùconstruction).
Trong moät phoûng vaán cuûa taïp chí Nhaân Vaên xuaát baûn taïi Myõ vaøo naêm 1991, toâi coù noùi: “Caùch ñaây gaàn hai möôi naêm, toâi ñaõ ñaët nhöõng vaán ñeà cô baûn cuûa moät khoa hoïc vaên chöông trong cuoán saùch xuaát baûn ôû Saigon. Trong thaäp kyû 80 naøy, nhöõng vaán ñeà ñoù ñang ñöôïc khai phaù trong moät soá ñaïi hoïc lôùn ôû Myõ.” Cuoán saùch toâi ñeà caäp laø cuoán Trieát Hoïc vaø Vaên Chöông do nhaø xuaát baûn Löûa Thieâng (thöôøng in saùch cuûa giôùi ñaïi hoïc) phaùt haønh vaøo thaùng 8 naêm 1974. Cuoán saùch phaùt haønh khoaûng nöûa naêm thì xaåy ra vuï ñoát vaø caám löu haønh saùch ôû mieàn Nam sau ngaøy 30 thaùng Tö naêm 1975 (vaø oâng Giaùm ñoác Löûa Thieâng ñaõ cho tieâu huûy nhöõng saùch toàn kho). Toâi ñaõ ñoïc Derrida cuøng vôùi phong traøo vaên chöông môùi cuûa nhoùm Tel Quel, beân caïnh nhöõng Barthes, Foucault, Deleuze, Serres, Lyotard…Toâi chuù yù ñeán Derrida ngay töø cuoán Giôùi thieäu vaø dòch L’Origine de la geùomeùtrie cuûa Husserl (xuaát baûn naêm 1962), trong phaàn Daãn nhaäp, Derrida coù leõ laø moät trong maáy ngöôøi ñaàu tieân daãn taùc phaåm Pheùnomeùnologie et mateùrialisme dialectique cuûa Traàn Ñöùc Thaûo (ôû luaän aùn “Vaán ñeà caên nguyeân trong trieát hoïc Husserl/Le probleøme de la geneøse dans la philosophie de Husserl” ñeà xuaát vaøo naêm 1953-54, maõi ñeán naêm 1990 môùi cho xuaát baûn, Derrida toû ra chòu aûnh höôûng chieàu höôùng tö töôûng pheâ phaùn hieän töôïng luaän döôùi goùc nhìn bieän chöùng. Toâi baøn vaán ñeà naøy trong cuoán “Cô sôû tö töôûng thôøi quaù ñoä” seõ xuaát baûn vaøo naêm 2005).
Trong Phaàn I  baøn veà quan heä trieát hoïc vaø vaên chöông trong cuoán saùch daãn treân, toâi noùi ñeán Derrida khôûi töø taùc phaåm De la Grammatologie choïn löïa vaên töï laøm tieâu ñieåm öu tieân trong vieäc pheâ bình sieâu hình hoïc:
“Derrida phaân tích quan nieäm logos laø trung taâm baûn vò trong thöù töï: moät khaùi nieäm veà vaên töï trong moät theá giôùi chuû tröông vaên töï laø kyù aâm; moät lòch söû veà sieâu hình hoïc khoaùc cho logos vai troø nguoàn goác cuûa chaân lyù toång quaùt (bôûi vì chæ coù lôøi noùi môùi theå hieän söï hieän dieän töï thaân tröïc tieáp, chaân lyù soáng ñoäng vaø phaùt ngoân, haï thaáp vai troø (trôû thaønh) phuï thuoäc cuûa vaên töï; moät khaùi nieäm veà khoa hoïc choáng laïi ñöôøng loái bieåu aâm hoùa vaên töï, giaû ñònh phaûn khaùng cuûa vaên töï, söï baïo ñoäng cuûa vaên töï laøm ñieàu kieän ñoái troïng cuûa khoa hoïc vaø trieát hoïc, cuûa episteùmeø – chæ coù moät khoa hoïc veà vaên töï khaû höõu môùi cho nhöõng daáu hieäu giaûi phoùng, vöôït qua nhöõng chöôùng ngaïi cuûa khoa hoïc kyõ thuaät, cuûa thaàn hoïc vaø sieâu hình hoïc.
…Töông quan ngoân töø/chöõ vieát ñaët ra vaán ñeà ngoân ngöõ vuøng thoaùt khoûi söï leä thuoäc vaøo sieâu hình hoïc, ra beân ngoaøi voøng raøo tri thöùc. Chöõ vieát, trong moïi yù nghóa, bao haøm ngoân ngöõ. Nhöng choïn löïa chöõ vieát nhö theå  vöôït qua giôùi haïn vaø xoùa boû khi khaùi nieäm veà ngoân ngöõ trieån khai xoùa boû nhöõng giôùi haïn. Vaán ñeà ñaët ra chung quanh khaùi nieäm ngoân ngöõ cuûa phöông taây xuaát hieän nhö thò hieáu hay giaû trang cuûa moät vaên töï toái sô; hoaëc nhö Rousseau quan nieäm vaên töï chæ giaûn dò laø moät boå tuùc cuûa ngoân töø. Vaán ñeà naøy chæ minh thò roõ reät trong thôøi ñaïi kyõ thuaät cuûa chuùng ta, vôùi söï baønh tröôùng vaø baøi xích saùch vôû. Derrida noùi ñeán “caùi cheát cuûa neàn vaên minh saùch vôû”. Chöõ vieát traøn ngaäp ñoàng thôøi bò thay theá bôûi nhöõng phöông tieän thính thò hay bò baøi xích bôûi moät hình thöùc cuûa vaên töï khaùc laø ngoân ngöõ khoa hoïc, ñi töø nhöõng bieåu thöùc ñaïi soá ñeán nhöõng thuaät ngöõ khaùc nhau. Derrida nhaän xeùt caùi cheát cuûa saùch vôû naøy chaéc haún chæ baùo hieäu moät caùi cheát cuûa ngoân töø (moät ngoân töø töï nhaän laø traøn ñaày) vaø moät söï bieán hoùa môùi trong lòch söû vaên töï, trong lòch söû nhö theå vaên töï.
…Thaùi ñoä ca ngôïi ngoân töø vaø keát aùn vaên töï ñaõ ñöôïc xaùc ñònh khoâng phaûi töø Aristote, nhöng töø Platon, trong thieân ñoái thoaïi Pheødre [Nhöõng phaân tích vaø bình chuù cuûa Derrida trong “La pharmacie de Platon (in laïi trong La Disseùmination)]: Moái quan heä thaân toäc giöõa vaên töï vaø huyeàn thoaïi. Quyeån saùch khoâng noùi, quyeån saùch laø tri  thöùc cheát, noù khoâng traû lôøi cho keû muoán tra hoûi noù. Gioáng  nhö huyeàn thoaïi ñoái vôùi tri thöùc soáng ñoäng. Logos nhö moät sinh vaät hoaït ñoäng (logos-zoâon): Moïi dieãn ngoân phaûi ñöôïc caáu taïo theo caùch moät sinh ñoäng vaät (oâsper zoâon) – Pheødre, 264c. Cuõng nhö con ngöôøi, logos sinh ñoäng coù moät ngöôøi cha maø chaân dung cuõng nhö chaân dung cuûa ñieàu thieän. Ñieàu thieän (ngöôøi cha, maët trôøi, cuûa caûi) laø nguoàn theå bò che daáu, choùi loøa bôûi logos. Logos chính laø nguoàn löïc cuûa maët trôøi chieáu roïi vaøo hang ñoäng, maø con ngöôøi phaûi quay ñaàu veà noù, maëc daàu noù coù theå ñoát chaùy ñoâi maét chuùng ta.
…Caàn phaûi phaù boû voøng raøo, nghóa laø trieät huûy moïi heä thoáng khaùi nieäm chung quanh khaùi nieäm daáu hieäu (nhö ngöõ yù-ngöõ thaùi/signatum-signans, noäi dung vaø dieãn taû, v.v..). Theo Derrida, Nietzsche ñaõ ñoùng goùp lôùn lao vaøo vieäc giaûi phoùng ngöõ thaùi ra khoûi söï leä thuoäc vaøo logos vaø khaùi nieäm lieân heä  ñeán chaân lyù hay ngöõ yù toái sô: Baûn ñoïc vaø baûn vieát, baûn vaên ñoái vôùi Nietzsche laø nhöõng khai trieån “nguyeân uûy” ñoái vôùi moät yù nghóa maø tröôùc tieân, nhöõng khai trieån naøy khoâng nhaèm sao laïi hay khaùm phaù, noù cuõng khoâng phaûi laø moät chaân lyù ñöôïc chæ thò trong yeáu toá nguyeân lai vaø hieän dieän cuûa logos, tri naêng thaàn linh hay cô caáu cuûa  taát yeáu tieân thieân…Nietzsche vieát: phaàn lôùn caùc nhaø tö töôûng vieát dôû laø vì hoï khoâng baèng loøng chæ thoâng tri nhöõng tö töôûng cuûa hoï cho chuùng ta, maø hoï muoán thoâng tri caû caùch tö töôûng veà nhöõng tö töôûng naøy (das Denken der Gedanken). Derrida pheâ bình Heidegger ñaõ ñoïc Nietzsche qua söï xaâm nhaäp coù “tính ngaây thô” khoâng sao vaïch ñöôïc moät loái ra khoûi sieâu hình hoïc, khoâng theå pheâ bình trieät ñeå sieâu hình hoïc khi vaãn duøng ñeán moät caùch theá, moät loaïi hay moät buùt phaùp cuûa baûn vaên, nhöõng meänh ñeà khoâng ñöôïc ñoïc hay ñoïc sai; caàn phaûi coù moät caùch khaùc, trung thaønh vôùi loái vieát cuûa Nietzsche. Nietzsche vieát ñieàu oâng ñaõ vieát. Vaên töï cuûa oâng töï nguyeân uûy khoâng theå giaûn löôïc vaøo logos vaø chaân lyù. Heidegger vaãn coøn ôû trong voøng raøo logos cuûa höõu theå, vôùi “Tö töôûng vaâng theo leänh truyeàn cuûa Höõu theå” laø nguoàn löïc tröôùc tieân vaø sau cuøng cuûa daáu hieäu, phaân bieät giöõa signans vaø signatum. Söï ñoaïn lìa giöõa “leänh truyeàn cuûa höõu theå” vôùi phoneø, giöõa “tieáng goïi cuûa höõu theå” vôùi aâm tieát hôïp chöùng toû vò theá löôõng löï cuûa Heidegger ñoái vôùi sieâu hình hoïc hieän dieän vaø chuû nghóa laáy logos laøm trung taâm baûn vò.”[ii](2)
Baøi tham luaän Caáu truùc, Daáu chæ vaø Pheùp chôi trong dieãn ngoân cuûa caùc khoa hoïc nhaân vaên[iii](3)  taïi Hoäi thaûo quoác teá cuûa Ñaïi hoïc Johns Hopkins veà nhöõng ngoân ngöõ pheâ phaùn vaø nhöõng khoa hoïc cuûa con ngöôøi vaøo thaùng Möôøi naêm 1966 ñaõ ñöa teân tuoåi Derrida trôû neân quen thuoäc trong hoïc giôùi quoác teá, ñaëc bieät laø hoïc giôùi Myõ, cho ñeán nhöõng chuyeán vieãn du giaûng daïy, dieãn thuyeát  taïi nhieàu nôi ôû chaâu Aâu vaø ngoaøi chaâu Aâu, ñaïi hoïc Yale töø nhöõng naêm cuoái 70s, roài ñaïi hoïc UC taïi Irvine khi rôøi Yale vaøo naêm 1986, gaëp gôõ nhöõng khuoân maët noåi tieáng ôû Myõ nhö Paul de Man, J. Hillis Miller, G. Hartmann (thöôøng meänh danh laø tröôøng phaùi Yale), thuyeát huûy taïo ñaõ “xaâm nhaäp” vaøo Ñaïi hoïc Myõ vaø nhaát laø trôû thaønh moät lyù luaän pheâ bình vaên hoïc thoáng trò vaên ñaøn Myõ, khoâng khoûi gaây ra nhöõng phaûn öùng “choáng laïi huûy taïo”, keå caû toû thaùi ñoä  choáng laïi vieäc trao tieán só danh döï cho oâng (nhö ñaõ xaûy ra taïi Ñaïi hoïc Cambridge, maëc daàu oâng ñaõ thaéng trong cuoäc boû phieáu vôùi 336 thuaän vaø 204 choáng; oâng cuõng ñaõ ñöôïc trao haøm danh döï naøy taïi Columbia, Essex, New School, Williams College). Töø “huûy taïo” trôû thaønh phoå bieán trong nhieàu lónh vöïc, nhö pheâ bình vaên hoïc, hoäi hoïa, kieán truùc, chính trò, xaõ hoäi, taâm lyù v.v..Naêm 1981, cuøng vôùi J-P. Vernant vaø moät soá baïn höõu, oâng ñaõ thaønh laäp Hieäp hoäi beânh vöïc nhöõng nhaø trí thöùc ly khai cuûa Tieäp, uûng hoä Hieán chöông 77, oâng ñaõ bò chính quyeàn coäng saûn Tieäp baét giöõ taïi phi tröôøng trong chuyeán ñi trôû veà, ñoå toäi laø mang ma tuùy trong haønh lyù, khieán chính quyeàn Phaùp thôøi Mitterand phaûi can thieäp. OÂng cuõng tham gia thaønh laäp Colleøge international de philosophie vaø ñöôïc baàu laøm giaùm ñoác ñaàu tieân cuûa Hoïc vieän naøy.
Keå töø ba taùc phaåm ñaàu xuaát baûn naêm 1967, Derrida laø moät taùc gia vieát raát nhieàu vaø ña daïng, xoâng xaùo vaøo nhieàu lónh vöïc, töø trieát hoïc, pheâ bình vaên hoïc, hoäi hoïa, thi ca, kieán truùc, phaân taâm hoïc, chính trò, giaùo duïc…Loái nghó huûy taïo ñaõ môû ra nhöõng chieàu höôùng treân moãi baûn vaên, phong caùch phaù theå (tieâu bieåu nhö  Glas, La Carte postale de Socrate aø Freud et au-delaø)  ñaõ lieân thuû vaên chöông/trieát lyù (ñoàng ñieäu vôùi nhöõng trieát gia khaùc nhö Deleuze, Lyotard).  Aûnh höôûng tö töôûng cuûa Derrida coù taàm thöôùc lôùn roäng ôû caû hai bôø Ñaïi taây döông.
Beân caïnh lyù luaän huûy theå, loái vieát cuûa Derrida coøn bieåu hieän  nhöõng neùt ñoäc ñaùo: tinh thaàn hôïp ñoàng, moät ñieàu hieám hoi nôi nhöõng trieát gia. Ngoaøi hieän töôïng G. Deleuze vaø Feùlix Guattari chung vieát nhöõng taùc phaåm, Derrida coù theå laø taùc giaû duy nhaát ñaõ vieát chung vôùi nhieàu ngöôøi khaùc, nhö  Geoffrey Bennington, Heùleøne Cixous, M-F. Plissart, G.Vattimo, Anna Dufourmantelle, Henich Micaëla, Paule Theùvenin, Marc Guilaume vaø J.P. Vincent…
Neùt ñoäc ñaùo khaùc laø ñaët moái quan heä giöõa tình baïn  vaø ai ñieäu. Khôûi ñi töø cuoán saùch xuaát baûn naêm 1994, oâng ñaõ ñaët cho noù moät nhan  ñeà Chính trò cuûa tình baïn/Politiques de l’amitieù, môû ñaàu chöông thöù nhaát oâng ñaõ daãn caâu: Hôõi caùc baïn toâi, khoâng coù baïn. ÔÛ lôøi töïa, oâng daãn lôøi naøy töø Montaigne laáy laïi töø lôøi gaùn cho Aristote, ôû chöông hai Derrida lieân heä lôøi naøy vôùi minh trí vaø di chuùc – töø nhaø hieàn trieát thoát ra hôi thôû sau cuøng. Caâu taùn thaùn ‘Hôõi baïn höõu, khoâng coù baïn’ tuyeân xöng caùi cheát cuûa baïn höõu, caû kyù öùc laãn chuùc töø, keá thöøa cuûa moät tin truyeàn roäng raõi xuyeân suoát doøng vaên chöông  trieát hoïc phöông taây, töø Aristote ñeán Kant, roài ñeán Blanchot, cuõng coù theå coi nhö töø Montaigne ñeán Nietzsche, nhöng laø moät lôøi daãn ñaûo ngöôïc. Trong tieát 376 “Veà baïn höõu/Von den Freunden” trong Menschliches, Allzumenschliches, Nietzsche vieát: Vaø nhö vaäy, töø khi chuùng ta coù theå chòu ñöïng ñöôïc chuùng ta, haõy ñeå chuùng ta chòu ñöïng keû khaùc, vaø coù leõ nôi moãi ngöôøi chuùng ta seõ coù theâm thôøi giôø hoan hæ khi chuùng ta taùn thaùn “hôõi baïn höõu, khoâng coù baïn! ‘ nhö lôøi nhaø hieàn trieát haáp hoái ñaõ noùi; “hôõi keû thuø, khoâng coù thuø! nhö  toâi  ñaây, moät gaõ khuøng ñang soáng noùi theá.  Caùi yù töôûng “coù leõ/vielleicht”  nhö Derrida lyù giaûi haøm nguï moät tình baïn seõ ñeán, trong töông lai: “Vì yeâu tình baïn, khoâng ñuû ñeå bieát laøm sao chòu ñöïng keû khaùc trong ai ñieäu, tang toùc; ngöôøi ta phaûi yeâu töông lai.”  Töông lai cuûa moät lôùp nhöõng nhaø trieát hoïc môùi (einer neuen Gattung von Philosophen) – nhöõng nhaø trieát hoïc cuûa töông lai (diese Philosophen der Zukunft), nhöõng tinh thaàn töï do, raát ö töï do (freie, sehr freie Geister), nhöõng ngöôøi ñoàng hoäi ñoàng thuyeàn, nhöõng ngöôøi baïn cuûa coâ ñôn, chia seû moät ñieàu khoâng theå chia seû: coâ ñôn.
Trong Demeure: Maurice Blanchot, 1998 Derrida laáy nguoàn caûm höùng töø moät thieân (haàu nhö töï) truyeän cuûa Blanchot: L’instant de ma mort, 1994 ñeå vieát ra luaän vaên keå treân trong hoäi thaûo veà “nhöõng ñam meâ vaên chöông: vôùi J. Derrida” vaøo naêm 1995, deå noùi veà quan heä giöõa giaû töôûng vaø söï thaät töï truyeän, cuõng laø ñeå noùi veà vaên chöông vaø caùi cheát, nhaéc nhôû ñeán vieäc töôûng nieäm moät ngöôøi baïn, Paul de Man, vaø oâng coøn nhôù ñaõ vieát: “Noùi vaø vieát ñieáu vaên khoâng theå theo ñuoåi caùi cheát, maø döïa treân ñôøi soáng trong caùi maø chuùng ta goïi laø töï truyeän. Vaø nhö theá noù ôû choã giöõa giaû vaø thaät, Dichtung und Wahrheit..”
Cheát – baát töû/ Mort – immortel, Derrida daãn töø thieân truyeän cuûa Blanchot ñeå noùi ñeán cheát bôûi vì baát töû…bôûi moät khi ñaõ cheát ngöôøi ta khoâng coøn cheát nöõa, vaø theo moïi phöông thöùc khaû höõu, ngöôøi ta trôû neân baát töû, nghóa laø laøm quen vôùi hö voâ.
Jacques Derrida quaû thöïc laø moät trieát gia aùm aûnh nhieàu veà caùi cheát – khoâng phaûi töø luùc oâng phaùt hieän bò chöùng ung thö. OÂng laø moät trieát gia vieát nhieàu veà tình baïn vaø noãi cheát, nhöng ñaëc saéc hôn nöõa laø vieát nhieàu ai ñieäu veà baèng höõu.
Hai taùc giaû Pascale-Anne Brault vaø Michael Naas do söï thuùc ñaåy hoaøn taát moät coâng trình veà Derrida nhaân cuoäc hoäi luaän veà chuû ñeà ai ñieäu vaø chính trò trong taùc phaåm cuûa Derrida toå chöùc vaøo thaùng Möôøi naêm 1996 taïi Ñaïi hoïc DePaul, ñaõ thu taäp ñöôïc möôøi boán baøi, khôûi töø baøi thöù nhaát töôûng nieäm Roland Barthes (1915-80) vieát naêm 1981, Paul de Man, Michel Foucault, Max Loreau, J.-M. Benoist, Louis Althusser, Edmond Jabeøs, Joseph N. Riddel, Michel Servieøre, Louis Marin, Sarah Kofman, Gilles Deleuze, Emmanuel Levinas, J-F Lyotard , ñaõ daãn lôøi Derrida: “ Tình yeâu/Philia baét ñaàu töø khaû naêng cuûa soáng coøn. Soáùng - laø moät danh xöng khaùc cuûa ai ñieäu maø khaû naêng thì khoâng bao giôø chôø ñôïi.”[iv](4)   
Döôøng nhö  chöa nhaø trieát hoïc naøo khaùc, ngoaøi Derrida, coù moät tình yeâu daønh cho baèng höõu trong nhöõng baøi ai ñieäu saâu saéc ñeán theá. Coøn chính oâng, toâi nghó  con ngöôøi baát töû aáy cuõng ñaõ laøm quen vôùi caùi cheát nhö moät hieàn thaùnh:
Mortem sibi instare cernerat tanquam obitus sui prescius[v](5)


[i](1)  Huûy taïo ñaõ trôû thaønh moät khaùi nieäm phoå bieán trong giôùi pheâ bình vaên chöông Myõ trong khoaûng moät thaäp nieân sau, tröôùc khi trôû thaønh moät vaán ñeà trieát lyù, baét nguoàn töø khaùi nieäm Destruktion (huûy trieät) cuûa Heidegger trong döï thaûo chöông vöôït Sieâu hình hoïc taây phöông. Caû hai khaùi nieäm huûy taïo vaø huûy trieät ñeàu daãn tôùi vaán ñeà caùo chung cuûa trieát hoïc.
Derrida xaùc nhaän khaùi nieäm “huûy taïo” nhaém ñeå phieân dòch töø Abbau cuûa Heidegger. Moät soá dòch giaû cuûa Heidegger sang Anh ngöõ ñaõ duøng töø “huûy taïo” (deconstruction) ñeå dòch töø Abbau nhö moät thôøi khoaûng nhaát ñònh cuûa vaän ñoäng huûy trieät (Destruktion) khaùi quaùt hôn. Xem  Ñaëng Phuøng Quaân,  Cô sôû tö töôûng thôøi quaù ñoä (moät trích ñoaïn in trong taäp san Chuû Ñeà soá muøa haï 2000 x.b. taïi Myõ).
[ii] (2) Xem  Ñaëng Phuøng Quaân, Trieát Hoïc vaø Vaên Chöông, 1974  tt. 21, 23-32.
[iii](3)  La structure, le signe et le jeu dans les discours des sciences humaines, in laïi trong J. Derrida, L’eùcriture et la diffeùrence, 1967.
[iv] (4) Xem  J. Derrida, Politics of Friendship (baûn dòch tieáng Anh, 1997).
[v] (5)  OÂng ñaõ thaáy caùi cheát oû phía s au vaø bieát mình ñi toùi caùi cheát.

ĐẶNG PHÙNG QUÂN * TẨU KHÚC


đặng phùng quân
V.T.D 
TẨU KHÚC 
a &  m
M không thể kể ngày tháng nàng sống không có một gia đình như ý mẹ muốn nàng không biết từ khi nào nàng đã phải xa nhà; câu chuyện có thể bắt đầu vào lúc nàng mang thai, điều hoàn toàn sai lầm đối với một người ở trong một thành phố xa lạ.Tại sao nàng phải tới chốn này ? Nàng không hề biết. Sau khi tỉnh dậy, nàng đã ở căn phòng này với một người đàn ông nhiều tuổi hơn nàng. Khuôn mặt quen thuộc, tưởng như họ đã biết nhau từ lâu lắm.
A thuật lại chuyện gặp gỡ trong khi đi tắm ở một cuộc hội thảo ngoài trời người ta đã giăng những tấm biểu ngữ kêu gọi bao vây khuôn viên Đại học (những con đường vào thành phố giao thông tắc nghẽn vì những cuộc đình công của nghiệp đòan chuyên chở – không rõ lý do) nàng phải tới chốn này ? Nàng hỏi bạn và biết bạn đang ở vào một tình huống khó xử. Có thể kể tâm sự của một người như vẽ một kiểu áo không nhỉ ?
Tại sao tôi lấy anh ấy ? bạn hỏi – tôi lớn lên trong một gia đình có đức tin và chàng đã xuất hiện như một quỷ sứ. Chàng bảo, anh không theo đạo của em được. Có điên không. Nếu có trời cao, anh chính là trời cao. Anh có thể chiều em, rồi một ngày anh lại từ bỏ. Tôi thuyết phục, tôi muốn cứu rỗi linh hồn chàng. Chàng đã sa đọa quá đỗi. Có thể hy sinh. Chàng cười, hy sinh như thế nào ? Để chứng tỏ, tôi có thể làm bất kỳ điều chàng muốn. Thể hiện ngay từ đời này.
Cho em mười ngày để suy nghĩ.
Một ngày đủ rồi.
Tôi đã lấy anh ấy. Như một kẻ tử đạo.
Sau này em sẽ hối.
Không  chẳng có gì       làm thay đổi       cuộc tình  thế giới vừa        mở mắt         chúng tôi ngủ với nhau     hai thân thể mở toang        lần đầu tôi thấy trọn vẹn hình hài người đàn ông       tôi yêu         nhưng  không phải giờ phút này            tôi chỉ muốn chứng tỏ                tôi                hy sinh như một kẻ tử đạo                    máu cũng chảy ra
Trên bàn mổ  trên tấm nệm  trên cuộc đời con gái  không  không, tôi không tiếc  tôi không nghĩ  tôi không biết 
Sau này  tôi mới hiểu  không bao giờ  như sự chết  không phục sinh  chết  cũng giống như mất trinh  không bao giờ trở lại  kể cả phép lạ
Chàng kể cho tôi nghe câu chuyện của ông thánh – tôi chưa nói với bạn rằng chàng là một nhà thông thái, nội điều đó cũng để cho tôi chết mê chết mệt vì  chàng, bạn bảo sao tôi khờ khạo thế, kẻ thông thái cũng như  một thằng ngốc, không bao giờ thấy thế nhân, coi thế nhân như sâu bọ. Trong cuộc đời quá khứ ông đã tiêu rụi gia sản cơ nghiệp đời trước truyền  lại –
Cái lý do mắc mớ gì tới ông thánh là một chuyện khác. Oâng thánh hỏi liệu một phụ nữ mất trinh rồi có thể trở lại tình trạng nguyên thủy thanh khiết, giải đáp rõ ràng, ultrum Deus possit virginem reparare, thượng đế có thể nhân từ tha thứ và phục hồi cho người trinh nữ  được ân sủng qua phép lạ trả lại tình trạng tòan diện thân thể của nàng. Nhưng thượng đế không thể tạo nghiệp cho cái có từ cái không vì làm như thế đã vi phạm luật lệ thời gian đi ngược lại bản chất ngài. Thượng đế không thể cưỡng nguyên tắc luận lý của chính mình, cái này có cái kia không. Thế là ông thánh mất niềm tin. Người ta chẳng thể vì cái trinh của một người đàn bà mà từ bỏ đức tin. Như thời gian không bao giờ đảo nghịch.
Tôi mới hiểu tôi không thể đòi lại cái đã mất. Tôi giận mình, giận chàng. Tôi là con ngu, chơi giữa cuộc đời. Trong khi tôi giữ mình thanh khiết, xin chúa quan phòng làm chứng.
 Thế là tôi mang thai từ khi nào, tôi cũng không biết, bởi từ buổi đầu rồi quen nết, những ngày tháng về sau không đáng kể. Tôi cứ mặc sức cho chàng mà không nghĩ đến hậu quả.
Có thể tôi lầm vì vào lúc nguy kịch nhất là ngày biến động, chiến tranh đã tiến vào thành phố, những trận pháo kích ầm vang trời đất như thể địa chấn, hồng thủy, tôi không tìm thấy chàng giữa cơn lũ người kéo nhau chạy – bấy giờ tôi mới hiểu sự hiện diện của người đàn ông thật quan trọng. Tôi giận chàng quá đỗi. Tôi nguyền rủa đời, tôi nguyền rủa thiên chúa
Tại sao ? M không thể nhớ khi nàng tỉnh dậy từ một cuộc trốn chạy trên bờ trên tàu trên biển với người đàn ông lớn tuổi này
Tại sao tôi lại có mặt ở đây với ông ?  Cô đã theo tôi.
Làm vợ ông ?
Coi như thế đi. Nếu không, cô đâu tới chỗ này.
Tôi không nói chuyện với ông ta những ngày sau đó. Tôi không thể nhớ lại sau khi hôn mê, mọi chuyện trắng, đục che khuất ký ức. Chỉ gương mặt người đàn ông là quen thuộc. Nhưng tôi thù ghét ông. Tôi cố tình lánh mặt, kể cả vào bữa ăn. Tôi chưa thể ra khỏi nhà. Thật tình tôi không biết sẽ đi đâu, khi chung quanh hòan tòan xa lạ, trừ việc xem truyền hình, phương tiện duy nhất để nghĩ mình đang sống, trong một xã hội xa lạ.
A yêu ngay gương mặt ấy  gặp trong khi tắm người con gái bước chậm trên bãi cát, dáng đi thờ thẫn , người đàn ông lớn tuổi theo sau một quãng cách ngắn       như cha con         tôi nghĩ          A bảo như con đười ươi và giai nhân. Ngẫu nhiên  sau khi lội chán, A lên bờ và chạy thoắt vào phòng công cộng để xối nước, A gặp lại con người xinh đẹp ấy. Đứng dưới vòi sen bên nhau, họ đã bỏ tấm khăn chòang xũng cát ướt, A nhận ra nàng có một thân hình cân đối, bờ vai cong như giải lụa (tuyệt phẩm chỉ thấy trong tranh), bầu vú đầy căng như sừng ( nhất định phải quyến rũ được người này, A thề trong lòng như thế)
Chị đẹp thật
Tôi mà đẹp – nàng khẽ cười nhắm tít đôi mắt như thích thú một điều gì lạ lần đầu mới thấy – có một con rồi đấy
Người đi với chị ?
Chồng tôi đấy
Sau này A nhớ lại bạn thật tình trả lời – chỉ vì mình không hiểu.Những ngày tháng tiếp theo khốn khó, nàng đã sinh ra đứa con mang họ của người đàn ông cưu mang (hay chiếm giữ nàng).Bây giờ nàng không còn bị giam trong ốc đảo cô quạnh nữa. Con vừa đủ tuổi gửi nhà trẻ, nàng tìm được việc làm. Bên ngòai bờ tường là thế giới, xã hội giải thóat nàng.
Tôi thích được làm bạn với chị. Tôi cũng thế. Lâu lắm rồi không gặp một người để tâm sự.
Có thể nào nói với A về chàng M nhỉ ? Giữa họ không có khoảng cách của xác thịt, A đã dạy cho nàng cái thú luyến ái. Thằng con trai có những nét của chàng. Song bí mật này biết ngỏ cùng ai ?  Nàng cũng chẳng có một tí kinh nghiệm về sinh dưỡng của người đàn bà, nàng chỉ nghĩ phải là con chàng khi nàng đã ngủ với chàng, cái tiếng nghe thân ái thiêng liêng vô cùng, cũng kín đáo như những lúc làm tình với A  - chẳng thế mà A  đã dẫn dắt nàng vào một cảnh giới mới lạ – A nói phải bạo tợn trong tình dục, phải phô bày như thế giới không biên cương, nếu A viết văn A  cũng gọi thẳng tên như
Kathy Acker a woman is A  CUNT. A CUNT can see. It cannot be seen. A CUNT does not yield itself it does not offer itself it does not give itself    THE CUNT had no one no thing. THE CUNT had no more time no more space. But THE CUNT had itself.
Song A không thích viết       trong khi làm tình      A không muốn có con       không thể ràng buộc, vì viết có nghĩa phải tạo dựng      thế giới       nhân vật         những phiền lụy          không có trong đầu óc A        nhưng A  là ai            Kathy ? Rosa ?  Anna ? Elsa ? Nga ? Hannah ? A ?
Người đàn ông không có quá khứ như nàng tưởng – tôi đã mang thai với người này, sống chung với người kia – đầy đủ hạnh phúc và tội lỗi. Tôi giận dữ trong khi nói, anh hãy đi đi, với  đồng bọn của anh. Để làm anh hùng, buôn lậu, nổi lọan, lập đảng, anh ta thực hiện tất cả vì tôi, những năm tù đày biến người đàn ông già như một dã thú khi trở về (thật tình tôi ghê sợ cái hình ảnh đọa đày ấy -)
A thật tình không hiểu tại sao tôi sống chung mãi với con người tôi ghê sợ
Tôi vẫn chờ đợi từ nhiều năm rồi.
Ông ta mang lại cho chị cái gì ? Quyền lực ? Tiền bạc ? Dục vọng ?
Tất cả, không có.
Sao vậy ?
Tôi muốn trả thù. Một người.
Những ngày tháng trong cuộc đời dật dờ, không có đàn ông, tôi không cảm thấy thiếu thốn, tôi có A. Như thế tôi vẫn chung tình với một người –
Nếu bây giờ anh ấy xuất hiện ?
Làm gì có phép lạ ?
Chị tin đi ?
Chúng ta cùng cầu nguyện nhé ?
A thật tình cao cả, A chỉ muốn có riêng tôi, nhưng A không thể cướp đi hình ảnh một người tôi thù, tôi yêu
Tôi ăn năn đã không theo chàng. Có phải tôi sợ đánh mất phần hồn. Ngay từ thuở nhỏ người ta đã dạy tôi những điều như thế.
M thật tình không hiểu nàng nhớ chàng da diết vì những lần làm tình, nằm trong vòng tay chàng, đã vuốt ve, nắm giữ  thân thể chàng, thấy dội sâu trong cửa mình nỗi đau đớn tê dại không còn nữa. Ở người đàn ông này, tuyệt không có tình dục.
Oâng ta nói, tôi sẽ giết người bạn cô.
A có tội tình gì ?
Dưới mắt cô, không còn tôi nữa.
Ông vẫn là người hùng của tôi. Tôi nói dối.
Tôi không thể nói với A điều bí mật này. Tôi không muốn mất A. Giải pháp thật đơn giản, tôi phải làm gì để không muốn mất A. Như tôi đã để mất chàng. Trong ba người chúng tôi, kẻ nào sống sót ?
Monique Wittig Le jeu consiste à poser une série de questions, par exemple, qui dit, je le veux, je l’ordonne, que ma volonté tienne lieu de raison ? Ou, qui ne doit jamais faire suivant sa propre volonté ?
 exsul
 hunc ego Gaetulis agerem si Syrtibus exsul...
Virgil
Ông
quả thực đến
từ hành tinh
khác
tôi chỉ mới phát giác chân lý này sau khi thất thân
nói cho có vẻ bi thảm
 tự nguyện hiến dâng – tiếng tôi học được của mấy soeur  (nhưng khác một điều là các mệ kết hôn với đấng thiêng liêng    có cũng như không, tôi tự nhủ)
ông là người đã mở cho tôi cửa ngỏ vào   thể xác như sơ đồ điện toán, thoắt đó đã biến mất             tôi biết tôi từ thuở con gái đã có những ngỗ nghịch        chị nói: em phải nết na, nếu không ngày sau ế chồng              mẹ la: một mai mẹ chết đi, mẹ không yên tâm (chị hơn tôi sáu, bảy tuổi – nên khi chị vào đại học, tôi vẫn còn lẹt đẹt ở bậc trung học) – nếu không, tôi đã chẳng gặp được ông
D kể chàng nói về A như một quãng đời đã thiếu. Chàng cảm nhận điều gì nơi cô? Đôi mắt cô to như đèn ô tô, chàng nói đùa như thế.
Cô ở đâu, chàng thân mật hỏi
Em ở lưu xá với chị V, (nàng ngập ngừng) nhưng chị V đã ra trường. Những điều sau đó, D biết khi A thuật lại, những ngày mặc áo dài chỉnh tề xuống phòng khách khi chàng đến. Quà tặng đầu tiên là một bài báo chàng viết Những cảm nghĩ siêu hình về tình yêu          Không phải một lời tỏ tình tế nhị Con người ông chẳng có gì e dè, ngay cả trong tình yêu Bởi những điều chàng nói không ở trong thế giới này
A đọc như lá thư tình đầu tiên trong đời (D cười) chị mà đọc những điều điên khùng ấy?    Em không thấy những chữ      Em chỉ xúc động như đang bay Tại sao những con người chung quanh ù lì  chẳng khác những cụm sỏi trên lối đi thường ngày
Chị vào ma trận từ khi nào vậy nhỉ?
Tự nguyện (ông như nói với riêng nàng) những linh hồn như những ngọn lửa xa rời nhau vĩnh viễn, thôi thúc nhận thấy nhau nhưng không bao giờ hòa lẫn với nhau, kết hợp với nhau hay biết nhau thực sự            mỗi người ở trong ốc đảo của mình    tình yêu là một xác quyết đầy mãnh lực của con người, là một cogito hiện sinh không thể phủ nhận được: tôi yêu vậy có hữu thể và đời sống đáng giá           A đã rơi xuống một khoảng không (tự nhủ) êm ái
Chị nhỉ, nếu em ở lại ngoài đó, như mẹ thường bảo, con bé nhỏ nhất trong nhà, học nữa làm gì, ở nhà đợi ngày lấy chồng , gia sản của cha mẹ dành cho con cả đời ăn không hết. Không gặp ông không bước vào một thế giới ở đó là những bí mật huyền ảo của hai người     quả thực chàng đã ra thăm nàng vào muà hạ đó – căn phòng con gái chàng nhớ và nói đùa, không phải căn phòng tiểu thư, chàng ngạc nhiên cho một đứa bé (nàng tiếp, như nàng) họ cười với nhau – D nghĩ vậy  nhưng một điều ông không bao giờ nói khi ông nhìn hình tượng nàng cầu nguyện rực lên trong tâm thức ông một bức xúc hằn dấu dĩ vãng D không thể hiểu điều đó khi họ đã chia cách/ nàng hỏi tại sao người ta yêu nhau nhưng không thể sống cho nhau sau khi A đã vào tu viện
thế giới của A là căn phòng – thật riêng tư             gối, mền, những con thú vải nhồi bông quanh giường, nhiều nhất là những con cọp và sư tử A bảo: tuổi của nàng khi ông ngồi xuống chiếc ghế mây phủ tấm mền màu lựu           cùng khung cảnh ấy những vật kỷ niệm bằng pha lê, đá ngọc trạm khắc, đồng thau dấu ấn của những  chuyến đi xa (nàng nói, không phải của nàng – đâu có quan hệ gì)  trong thế giới quen thuộc của nàng lạ lẫm với chàng  một mùi hương êm ái da thịt chiếc áo choàng ngủ mái tóc xõa và đôi mắt đen nháy hạt na khác hẳn cô thiếu nữ từ trên lầu lưu xá bước xuống phòng khách lớn hẳn – còn bây giờ cô tiểu thư của mẹ hai cánh tay trần ôm chiếc gối ngồi ghé tựa đầu giường mẹ quý anh lắm ông mới lọt vào trong thế giới riêng của nàng
tất cả chỉ ở lại trong ký ức những năm sau này (D nói đã rủ nàng đến dự một giờ học nghe chàng thuyết giảng về philosophie paienne
D bảo để thấy con người ở hành tinh khác của chị  ông đứng ở trên bục giảng thật xa vì giảng đường rộng mênh mông và những chiếc loa gắn hai bên tường tỏa xuống giọng trầm ấm của chàng A chỉ thấy gọng kính nâu cố hữu nơi người đàn ông đã có lần ngồi trong phòng ngủ của mình ông vừa nói về một cái gì trung gian ở đời sống này, đời sống với những sự vật và âm thanh chung quanh ta thật lạ mặt nếu không có không hiện hữu không chỉ thị không truyền thông người với người không thấy nhau hình như chàng nói đến một thông điệp les exprimables sont des incorporels, donc des non-êtres        D  nhăn mũi cái lối làm dáng của cô nàng làm tối tăm đầu óc  những nhóc thanh niên tự nguyện tùy tùng      cái gì mà incorporel rồi lại exprimable cuối năm mình rớt là cái chắc D cầu cứu A đấy làm thế nào kéo cái người ngoài hành tinh ấy về với trần thế – mà A có hiểu ông nói gì không? A chưa kịp trả lời thì ông đã từ trên bục giảng đi xuống ngồi ngay chiếc ghế trống ở dẫy trước mặt hai người trong khi một tốp sinh viên đăng đàn thuyết trình D tự nhiên đưa bàn tay khều nhẹ vai ông và chàng quay nhìn lại ánh mắt thoáng ngạc nhiên vì  A           nàng không hiểu lại  xao xuyến với một người dường như quá thân quen từ hồi nào)
A hiểu một điều chỉ diễn tả trong kinh nghiệm thân tư ở một thời khắc nào đó hiển hiện khi sự vật đã biến đi cả tiếng nói cũng không còn nữa nhưng vẫn cứ tồn tại mãi            ở những năm sau này khi nàng đã vào tu viện
A hiểu tại sao ông đến với mình          chỉ một lần duy nhất chàng bày tỏ con người phải đến với thế giới, không phải thế giới bị khiến hướng về con người như vậy ở một tinh hà xa xôi thăm thẳm một quán lực đã đưa ông đến với mình
nên trong cơn mê hoặc đó A hiểu  khi cô cho            không nghĩ không nói không nhớ            vào lúc nào đó, trước hay sau khi vào tu viện
chàng buộc phải sống  ở xã hội này            không chọn không tiếc vì những điều nghĩ không thể nói ra những điều ở một thời khoảng khác một định chế khác một thế giới chỉ có những khái niệm sương/khói/tinh/ vật mà A không còn nhớ tên nhà hiền triết chàng nói đến như nhắc một người tình một người thù một thần vật một cái bóng thách đố những nghịch lý đeo đuổi ông đeo đuổi chàng                   trong phút giao hoan tỏa lên một tia chớp bắt kịp chân lý như ông nói Er kann sich wohl hinbegeben, aber nur in corpore
thưa anh phải đợi nhiều năm qua đi em muốn thưa với anh A có vào tu viện hay không em chỉ căn cứ vào lời khấn của chị nhưng nếu ở một chốn nào trên hành tinh này A có sống dưới một mái gia đình và có những đứa con ngoan một hạnh phúc của riêng chị cũng chỉ là một phần trong lời khấn của người nữ tu ấy mà thôi/D của anh (và xin phép anh để em nhắn NTA – mình không hiểu mình đang làm tròn lời hứa với bạn hay mình sai?)
valentine
au-delà du temps/
au-dessus des cadavres
unis désormais par delà
-          et aussi la maison – toi
vers qui je cours
enfant dans la maison – et maison toi-même
Attente
jacqueline risset
Bouquiner  en 1549 signifiait couvrir la femelle.
liliane giraudon
người đàn bà ngồi trước màn ảnh nhỏ – máy đã mở sẵn ánh sáng tiếng động rè tường trắng cửa sổ che những lớp màn mỏng nắng xuyên rọi lóa màu sắc ghế da tựa tấm lưng trần cánh bông nhũ hoa năm ngón tay xòe đặt lên giữa khoảng đùi phần bụng trễ xuống rủ phần âm hộ lấp khuất phản chiếu từ chiếc gương gắn trên chiếc tủ đứng tuyền một màu quang dầu bàn tay phải di động một vật hình thù không rõ   vẽ những hình thù từ những tia chớp lóe như ngọn lửa ga
trên màn ảnh
những tín hiệu
mở ra 200,000
sci.crypt
Elizabeth đang hôn hít Christie, cả hai ả trần truồng trên giường, mọi ngọn đèn trong phòng cháy sáng, trong khi gã ngồi trong chiếc ghế Louis Montoni bên cạnh nệm, quan sát họ thật gần, thỉnh thoảng sắp xếp lại tư thế hai thân thể. Bây giờ gã đặt Elizabeth nằm ngửa, nắm hai chân nàng giơ cao lên ,dạng ra hết mức, rồi đè đầu Christie xuống bắt nàng liếm/at her cunt – not suck on it but lap at it, like a thirsty dog – while fingering the clit, then, with her other hand, she sticks two fingers and then she takes the dripping fingers she’s fucked Elizabeth’s cunt with and forces them into Elizabeth’s mouth, making her suck on them
nàng lái chiếc Ferrari 456M-GTA đến trước cửa La B, trong khi tên valet lăng xăng khúm núm như chó con chạy lại, nàng thẩy chùm chìa khóa vào lòng bàn tay gã      thân hình rắn như tượng Apollo trong chiếc lồng sắt trên khán trường, nàng chọn hai khuôn mặt kiểu mẫu và bây giờ hai tên đàn ông hôn hít nhau, cả hai trần truồng trên sân khấu, mọi ngọn đèn trong phòng tắt rụp, trừ ngọn đèn lục 100 nến rọi từ trần nhà và nàng ngồi thu mình trong chiếc ghế đạo diễn,  đệm và lưng bằng vải bố quấn lấy những khung kim loại, bàn tay nắm một chiếc roi da dài tua lông ngựa. Gã da trắng khom lưng xuống phía trước, cánh tay gân guốc những chùm lông rậm rạp và gã da đen trong tư thế sẵn sàng phía sau/then I have Christie lie on top of Elizabeth and make her suck and bite at Elizabeth’s full, swollen tits, which Elizabeth is also squeezing, and then I tell the two of them to kiss each other, hard, and Elizabeth takes the tongue that’s been licking at her own small, pink cunt into her mouth hungrily, like an animal, and uncontrollably they start humping each other, pressing their cunts together, Elizabeth moaning loudly, wrapping her legs around Christie’s hips, bucking up against her, Christie’s legs spread in such a way that, from behind, gã có thể nhìn thấy âm hộ nàng, ẩm và căng ra, và ở phía trên, khe hở hồng  trần trụi không lông
Christie sits up and turns herself around and while still on top of Elizabeth presses her cunt into Elizabeth’s gasping face and soon, like in a movie, like animals, the two of them start feverishly licking and fingering each other’s cunts. Elizabeth totally red-faced, her neck muscles straining like a madwoman’s, tries to bury her head in Christie’s pussy and then spreads Christie’s ass cheeks open and starts tonguing the hole there, making guttural sounds/gã da đen vươn mình lên và xoay người lại và giờ đây nằm ngửa trên lưng ghế gỗ bọc da (loại ghế nằm cử tạ) ấn đầu gã da trắng kẹp giữa hai bắp đùi cuồn cuộn bắt chéo nhau trên không trong khi gã há miệng mút dương vật cong như một nhánh rễ si sần sùi màu mồ hóng, ngọn roi da của người đàn bà điểm chính xác trên những huyệt đạo khiến hắn sướng tuyệt đỉnh, chiếc cần trắng au đỏ như cổ gà chọi cương cứng        hắn rên tỉ la lớn: Yeah- God- Bret- son-of-bitch...Elizabeth, naked, running from the bedroom, blood already on her, is moving with diificulty and she screams out something garbled. My orgasm had been prolonged and its release was intense and my knees are weak. I’m naked too, shouting “You bitch, you piece of bitch trash” at her and since most of the blood is coming from her feet, she slips, manages to get up, and I strike out at her with the already wet butcher knife that I’m gripping in my right hand, clumsily, slashing her neck from behind, severing something, some veins. When I strike out a second time while she’s trying to escape, heading for the door, blood shoots even into the living room, across the apartment, splattering against the tempered glass and the laminated oak panels in the kitchen. She tries to run forward but I’ve cut her jugular and it’s spraying everywhere, blinding both of us momentarily, and I’m leaping at her in a final attempt to finish her off. She turns to face me, her features twisted in anguish, and her legs give out after I punch her in the stomach and she hits the floor and I slide in next to her. After I’ve stabbed her five or six times – the blood’s spurting out in jets; I’m leaning over to inhale its perfume – her muscles stiffen, become rigid, and she goes into her death throes; trong khi gã đen lên cực đỉnh khoái lạc của giấc vu sơn thì  đầu ngọn roi đập thẳng vào tử điểm trên mình gã trắng                                                                                                                                     đôi mắt mở thao láo bất động      gã đen vẫn chồm lên từ phía sau hai bàn tay mở rộng bám chặt hai bên cạnh sườn đối thủ dương vật nhô lên hụp xuống trên khe rãnh giữa hai bờ mông vào hậu môn       đầu gã trắng đập xuống sàn cần cổ ngoặt sang một bên như muốn ngoái nhìn lại, giòng máu chẩy từ trong lỗ mũi nửa thân hình trên giẫy nhẹ trong chớp mắt hấp hối phía dưới cẳng dương vật thun lại dính sát vào túi ngọc hành xuôi xị   phía trên gã đen rú lên như cảm thấy toàn thân hút sâu vào một lòng vực không đáy         Christie lies on the futon, ties to the legs of the bed, bound up with rope, her arms above her head,                Jumper cables hooked up to a battery are clipped to both breasts, turning them brown              In the morning, ...Christie’s battered hands are swollen to the size of footballs, the fingers are indistinguishable from the rest of her hand           Her eyes are wide open and glazed over and her mouth is lipless and black and there’s also a black pit where her vagina should be...and her lungs are visible beneath the charred ribs[1]              nàng xịt Mace làm mù đôi mắt gã đen và dùng sống dao phay đập gã bất tỉnh             bắt đầu lóc những mảng thịt từ chân và bụng gã trong khi gã vừa tỉnh thấy mình bị trói chặt chung với tấm thân lạnh ngắt của gã trắng, gã rít lên những điệu hú của sói van xin trong khi nàng dùng kìm tỉa cắt những lóng tay và bộ phận sinh dục của họ, dương vật tử thi nhũn như con đỉa giẫy tê tê trong lòng bàn tay nàng,  gã biết tên bất hạnh kia còn sướng hơn vì đã chết ngắc         với những trò chơi hình phạt như xoáy lưỡi dao vào tận xương tủy, mở banh miệng thành một đường hầm phơi chiếc lưỡi cúng đơ và những chiếc răng lởm chởm trong giòng máu phun ra, thọc tay vào trong họng  nắm tuột ra những đường ống gân mạch giống như lúc Bateman lôi dương vật tím bầm, cương cứng hạ đầu Torri đặt trong lòng và đút mạnh vào trong mồm đầy máu và bắt đầu trò dâm đãng lên  đến cực khoái  vào giờ phút này gã hiểu tại sao con người có thể xuất thần trong cơn mê li như hình ảnh kẻ bị lăng trì[2]
The aftermath. No fear, no confusion Unable to linger since there are things to be done today: một ngày mới bắt đầu, nàng còn bận rộn xuống phố, đã có hẹn làm tóc và móng tay ở một tiệm sang cả trong khu thị tứ, con nhỏ thợ thế nào cũng cằn nhằn vì những vết xước còn dính máu trên những ngón tay ngà ngọc của vị mệnh phụ phu nhân in sensu eminenti  này
--------------------------------------------------------------------------------
[1] Những đoạn văn tiếng Anh lấy từ American Psycho của Bret Easton Ellis, mở đầu cuốn tiểu thuyết này là hãy bỏ mọi hy vọng khi bước vào đây và kết thúc đây không phải lối ra. Bret đến từ văn hóa West Coast cộng Hollywood và California. Một triết gia Pháp, Jean Baudrillard  viết về nước Mỹ đã nêu ra ý kiến California cũng như nưóc Mỹ là tấm gương phản chiếu sự suy đồi của chúng ta nhưng nước Mỹ không phải là giấc mộng, không phải là thực tại mà siêu thực tại (hyperreal); American Psycho từ trong tình huống đó: con người không những chỉ bị tha hóa lao động mà tha hóa chính đời sông, trong dục vọng và khoái lạc.


[2] Lăng trì là một tra tấn kiểu Tàu, hình phạt dành cho tử tội xẻo thịt từng mảnh – hình ảnh sống động này theo Georges Bataille đã được in trong sách Luận về tâm lý học của G. Dumas năm 1923 và sách  Bắc kinh hấp hối  của Louis Carpeaux năm 1913. Carpeaux xác nhận đã chứng kiến cảnh hành hình này ngày 10 tháng Tư năm 1905, tử tội là Fou-Tchou-Li bị kết án đã hành thích thân vương Ao-Han-Ouan, theo như  án lệnh của triều đình thì vua Thanh đã giảm tội thiêu sống vì cho là quá tàn ác thành tội lăng trì. Bataille kể là đã có được những ảnh này  từ nhà phân tâm học Borel cho vào năm 1925 và ông viết: “Ảnh này đã có một vai trò quyết định trong đời tôi. Tôi không bao giờ ngưng bị ám ảnh bởi hình ảnh đau đớn này, vừa mê mẩn lại quá quắt,” trong cuốn Những giọt nước mắt của Eros (1959), quả thật ông đã từng nhắc đến trong cuốn Kinh nghiệm nội tại (1943), ở đó ông viết: “Tôi muốn ngắm nhìn hình ảnh của một người thanh niên Tàu bị nhục hình tra tấn trong suốt đời tôi. Ở cuộc nhục hình này, tôi đã có trong quá khứ một dẫy những biểu tượng liên tục. Cuối cùng, nạn nhân quằn quại, ngực bị lột da, chân tay bị cắt đến khuỷu và đầu gối, tóc dựng đứng, , gớm guốc, bơ thờ, đẫm máu, đẹp như ong sáp...Tôi yêu y với một tình yêu trong đó không hề có chút bản năng bạo dâm: y truyền đạt cái đau của y với tôi hay có lẽ cái bản chất đau quá đáng của y, và rõ ràng là điều tôi tìm kiếm, không phải để thích thú trong đó mà để hủy hoại trong tôi cái gì đối nghịch hủy hoại.” Trong cuốn Kẻ phạm tội (1944), Bataille nhớ đến kẻ thi hành lăng trì này ám ảnh ông trong khi y đang bận rộn cắt chân nạn nhân ở đầu gối: nạn nhân bị cột vào cọc, mắt trợn trừng, đầu ngả ra sau và nhe răng qua cái miệng nhăn nhó.
đặng phùng quân

No comments: