Monday, November 24, 2014

TRẦN LÊ HẠNH AN * JOHN KERRY…


TỪ CHUYỆN KÉO GHẾ CỦA ÔNG JOHN KERRY…
TRẦN LÊ HẠNH AN
Chương trình “Thời sự” của Đài Truyền hình VN (VTV1), phần tin “Quốc tế” - lúc 12 giờ 20’ trưa ngày 1/8/2014; đưa tin “Khai mạc vòng đối thoại chiến lược Ấn - Mỹ lần thứ năm”. Cùng với lời PTV, hình ảnh cận cảnh: Ngoại trưởng Mỹ John Kerry cùng lên bục họp báo với người đồng cấp nước chủ nhà là bà Sushma Swaraj. Khi tới nơi chiếc bàn chủ tọa, ông John Kerry chủ động bước sang bên phải bà Sushma Swaraj, rồi nhanh nhẹn đưa cả hai tay kéo chiếc ghế ra để cho bà Ngoại trưởng Ấn ĐỘ vào ngồi, sau mới về chỗ dành cho mình. Động tác thuần thục của ông như của một người “phụ tá” vậy.

Là khán giả xem truyền hình, tôi không tin vào mắt mình nữa. Một cử chỉ không chút “ngoại giao” tí nào mà tôi chứng kiến hoặc nghe ai kể bao giờ; nhưng nó thật tự nhiên, dung dị, cực kỳ “ăn khớp” với hoàn cảnh đến độ “hoàn hảo”, lại rất “đàn ông”. Vì thế, tôi có thể nói rằng đó là cử chỉ “siêu ngoại giao”, không còn là “ngoại giao” thông thường nữa. (Ông John Kerry không là “nhà ngoại giao” chuyên nghiệp).

Chuyện kéo ghế của vị Ngoại trưởng Mỹ là rất nhỏ, vô cùng nhỏ với ông John Kerry; nhưng trong suy nghĩ của tôi, nó là “tinh hoa” của nền ngoại giao “siêu đẳng” Hoa Kỳ; đưa đến cho chúng ta “thông điệp” về mức độ, tầng nấc và vị thế của mối quan hệ chiến lược, bạn bè thân tín giữa Ấn Độ và Mỹ hiện giờ.

Sao ở nước người ta, lại có thể có những con người như thế - Những người với tầm vóc văn hóa nó như thế nào để toàn tâm toàn ý phụng sự công việc kín cạnh, khéo léo đến nhường vậy? Câu hỏi này ám ảnh tôi suốt mấy tiếng đồng hồ và có lẽ sẽ còn lâu nữa, nó làm tôi liên tưởng tới một vài chuyện cũ cách đây đã mấy chục năm – Những chuyện nhỏ nhưng cũng không nhỏ chút nào, mà tôi đã tận mắt chứng kiến như hình ảnh “rất nhỏ nhặt” trên đây của ông John Kerry.

Chuyện thứ nhất. Vào cuối năm 1975, tôi có công việc đi qua cổng chính Dinh Độc Lập (nay là Hội trường Thống Nhất – TP. Hồ Chí Minh). Lúc đầu, tôi dừng xe cốt chỉ để ngắm khung cảnh và kiến trúc tòa nhà lộng lẫy, đồ sộ này để thỏa trí thưởng lãm, tò mò của mình thôi – một người lính trẻ. 
 
Thế nhưng tiếng kêu cót két của chiếc dao cạo rỉ sơn từ tay người thợ đang cạo rỉ cánh cổng dinh gần nơi tôi đứng, cứ ùa ập vào tai khiến tôi phải để mắt tới công việc của người có vẻ mặt và thân hình đã nhàu nát này. Nhìn kỹ, đó là một người đàn ông khoảng 60 tuổi, áo quần lấm láp rỉ sắt và bụi sơn màu ghi xanh, đầu đội mũ vải mềm màu cũng lẫn với màu áo quần đang mặc. 
 
Một tay người này cầm con dao cạo 3 cạnh hình chiếc dũa, tay kia cầm giấy ráp đang cuộn vào bốn ngón tay. Người này tay nọ thay tay kia liên tục cạo cao, liên tục lau lau, chùi chùi từng hoa văn, từng song sắt. Đôi mắt ông nheo nheo, tập trung cao độ vào từng động tác với sự nhẫn nại đến chi ly. Chứng kiến cái ông này lầm lũi làm việc một mình giữa trời nắng gắt của chiều Sài Gòn, mồ hôi mồ kê nhễ nhại khiến tôi cứ ngây người ra nhìn ông ta làm việc mà quên khuấy mất chuyện của mình là ngắm tòa dinh trước mặt như dự định. 
 
Một mình ông già cạo quẹt, lau chùi mải miết để làm sạch sơn, rỉ cánh cổng; không có ai cai quản, không có ai thúc bách mà dốc hết bình sinh của mình ra làm việc say sưa, chăm chút, ngon lành. Một người lao động chân tay nặng nhọc giữa cái thành phố vừa giải phóng đang tràn ngập cờ hoa; lũ lượt như trẩy hội những người lính áo xanh lá cây súng ống bên mình...
 
Chắc chắn cái ông này là “sản phẩm” của “chế độ cũ”; ở miền Bắc XHCN còn lâu mới có mẫu người “hâm” thế này – Lòng tôi lấp ló chút “trịch thượng” của “người giải phóng” mà chợt nghĩ vậy! Nhiều năm sau này, và nhất là bây giờ, thì tôi xếp sự “kính nể” người phu cạo rỉ sắt (chắc chắn cụ đã sang “Thế giới Người Hiền” rồi) cùng sự nể phục như với ông Kerry.

Chuyện thứ hai. Giữa thập niên 1990, để chuẩn bị cho “Hội nghị thượng đỉnh Cộng đồng Pháp ngữ - lần thứ 7”, diễn ra tại Hà Nội vào tháng 11 năm 1997, Chính phủ Việt Nam đã quyết định trùng tu Nhà hát Lớn Hà Nội với kinh phí 156 tỷ đồng, tương đương khoảng 14 triệu đô la Mỹ. Việc quá quan trọng và rất khó nữa, nên gười ta kén một người con nhà nòi, gốc Hà Nội là KTS Hoàng Đạo Kính (con trai của Nhà Văn hóa lớn vừa là Nhà “Hà Nội học” Hoàng Đạo Thúy) làm Giám đốc BQL dự án “Cải tạo, tu bổ Nhà hát Lớn - Hà Nội”. 
 
Dự án được bắt đầu năm 1995 và hoàn thành 2 năm sau đó, với sự tham gia của 100 nhân công và dưới sự giám sát của KTS người Pháp gốc Việt là ông Hồ Thiệu Trị, tác giả đồ án trùng tu. Sỡ dĩ có cuộc góp sức rất “ai oán” này (?), KTS Hồ Thiệu Trị được giới thiệu gặp đồng nghiệp Hoàng Đạo Kính. Vừa mới gặp nhau, ông Trị đã vồ vập tâng bốc: “Anh Kính là một người rất hiểu biết về kiến trúc và lịch sử của những công trình kiến trúc Hà Nội.
 
 Có thể nói, anh Kính là người đầu tiên gieo cho tôi những kiến thức quí giá về kiến trúc và sự hiểu biết về Hà Nội”. Còn về phía ông Hoàng Đạo Kính, tác giả Điền Minh cho biết thêm: “Và cũng từ sự gặp gỡ tình cờ của 2 con người từ 2 phương trời xa xôi, qua trao đổi, KTS Hoàng Đạo Kính rất cảm phục trước những hiểu biết về nét kiến trúc Pháp của KTS Hồ Thiệu Trị và mong mỏi ông tham gia vào “Dự án cải tạo Nhà hát Lớn” để đóng góp công sức cho đất nước”. (“Nhà hát lớn Hà Nội là công trình vĩ đại nhất đời tôi” - Điền Minh, bài tham dự cuộc thi viết/ tìm kiếm 100 nhân vật Hà Nội do Báo TT&VH phát động -Thứ Sáu, 09/04/2010 09:55).


Kết quả của cuộc “gặp gỡ tình cờ của 2 con người từ 2 phương trời xa xôi" này, sự góp mặt “ai oán” - trên góc nhìn bi hài của công cuộc “trùng tu”, như chúng ta và báo chí đã từng phanh phui: Chất lượng trùng tu công trình là tệ hại, méo mó, làm giảm tính lịch sử, văn hóa tiêu biểu của Nhà Hát Lớn.


Có thể dẫn ra đây 3 trong vô vàn những bằng chứng mà bất cứ ai cũng có thể tìm hiểu và tự nhận biết được. Thứ nhất, hệ thống bậc thềm: Thềm Nhà Hát Lớn xưa là những phiến đá xanh được đục đẽo thủ công đều tăm tắp. Những viên lát ngoài cùng của mỗi bậc, có gờ hoa văn chạm nổi đắc dụng chống trượt. Bề mặt từng viên đá dầu rất phẳng nhưng vẫn còn nguyên là những vết đục nhỏ bằng đầu đinh nên có độ bám cao cho người lên xuống không bị té ngã. 
 
Thềm Nhà Hát Lớn là dấu tích tài hoa của biết bao người thợ đá thủ công VN “trơ gan cùng tuế nguyệt” suốt cả trăm năm tồn tại, vẫn nguyên sơ không hề bị nứt vỡ; đã lưu dấu chân bao thế hệ nghệ sĩ, khán thính giả, chính khách và lớp lớp con dân nước Việt - đặc biệt hàng vạn những bàn chân trần của đồng bào, tự vệ Hà Nội vùng lên làm cuộc Cách mạng Tháng 8/1945 lịch sử; những cuộc mít tinh tưng bừng của hàng vạn cán bộ, bộ đội, thanh niên, học sinh, nhân dân trước mỗi lễ xuất quân vào Nam chiến đấu thời kháng chiến “chống Mỹ, cứu nước”…
 
Thế mà khi trùng tu, người ta phá bỏ hoàn toàn hệ thềm Nhà Hát Lớn cũ vô giá này, thay bằng một bộ thềm đá mới mà những phiến đá được gia công bằng máy cưa máy mài nhẵn thín, lát lên trông như mọi vỉa hè tầm thường. Khả năng chống trơn trượt gần như “bằng không” vì bề mặt không còn đường gờ hoa văn của đầu mỗi bậc đá. 
 
Thứ 2: Mái vòm phía trong khán trường hiện vẫn còn…để chờ (một nhà họa sĩ tài danh của thì “tương lai”). Vì thế, khán thính giả khi nhìn lên mái vòm hiện tại, chỉ thấy lờ nhờ những hình thù vô cảm bằng những vệt sơn xanh “lơ tơ mơ” trên nền trắng không chút thẩm mỹ suốt gần 1/5 thế kỷ nay. Thứ 3: chất lượng bên trong: Mấy năm sau ngày Nhà Hát Lớn trùng tu được khai thác trở lại, người viết bài này có dịp đi cùng một nhà văn tới gặp Nghệ sĩ Ưu tú Hoàng Ánh Nguyệt để có “công chuyện” của cơ quan. 
 
Chị Nguyệt vốn là diễn viên Đoàn Chèo Thanh Hóa, cũng nguyên là Đại biểu Quốc hội. Thời điểm này, chị Nguyệt đang giữ chức “Phó phòng Tổ chức hoạt động Nhà Hát Lớn Hà Nội” – phụ trách mảng “dịch vụ”. Bấy lâu nay dư luận xã hội và báo chí đã sôi sục lên vì công trình trùng tu “tai tiếng” này khá nhiều rồi, nên tiện thể khi tới đây, chúng tôi cũng muốn tìm hiểu thêm chất lượng công trình sau sửa chữa. Hiểu ý của khách, chị Nguyệt liền dẫn chúng tôi tới ngay gian hậu sảnh sát sân khấu chính, rồi chỉ thẳng vào mấy vũng nước rõ to đang lênh láng và nói: “Đấy các anh xem, bị dột nhiều lắm, nước vẫn đọng lại đó từ mấy hôm nay rồi. Còn những gì gì nữa thì em không biết”.


Chúng tôi nghĩ, cả hai KTS chắc chắn là phải rất tài giỏi mới "ru ngủ" được cả một hội đồng cực kỳ “khó tính” của Bộ Văn hóa và Thành phố Hà Nội để được tin dùng chứ. Họ phải cẩn trọng “chọn mặt gửi vàng” chứ không thể “gửi trứng cho ác” được. Thế mà sao giữa “kỳ vọng” và “kết quả”, giữa “niềm tin” và “thực tế” nó lại lồ lộ những thứ quá “bẽ bàng” vậy? Không lẽ hai người tài danh kia, khi thực thi “công vụ” bị chi phối bởi “ma đưa lối, quỹ dẫn đường” à? Câu hỏi vẫn còn nguyên đối với tất cả mỗi chúng ta khi quan tâm tới một danh thắng.

Chuyện thứ ba. Tôi nhớ mang máng, có lần Nhà văn Nguyên Ngọc, người vô cùng yêu quý và đau đớn vì Hà Nội đang bị tàn phá mọi phía, đã tuyệt vọng mà la lên rằng: Hà Nội của ta đẹp thật, đẹp khủng khiếp, đẹp đến mức người ta đã phá nó ghê gớm, phá nó riết ráo thế mà nó vẫn còn đẹp như vậy. (Tôi có thể xin lỗi Nhà văn đáng kính, nếu như không nhớ được nguyên văn câu cảm thán của ông).

Về mặt này của phố xá Thủ đô Hà Nội, xin dẫn ra đây có mấy cơ quan “chóp bu” của trung ương và Hà Nội đã đi “tiên phong”. Đó là một cơ quan của Quốc hội đóng tại số nhà 22 phố Lý Thường Kiệt và Ủy ban Trung Ương Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam đóng tại số nhà 46, phố Tràng Thi, Phường Hàng Bông, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Nhà 22 phố Lý Thường Kiệt vốn là một công sở thời Pháp thuộc. 
 
Trên khu đất này, xưa chỉ có một tòa nhà 3 tầng tường quét màu vôi vàng, khiêm tốn nằm dưới tán nhiều cây cổ thụ, phía trước là mấy bồn hoa và thảm cỏ xanh rất đẹp. Cách nay trên 30 năm, công trình cũ rồi vườn cây cả bồn hoa bị đốn hạ và được xây lên ở phía trước lẫn phía sau 2 tòa nhà cao lớn 4 – 5 tầng (cực kỳ thô bạo về mặt kiến trúc) như hiện nay. Cảnh quan của cả đoạn phố bị thay đổi vô cùng oan uổng. 
 
Nhà số 46, phố Tràng Thi vốn là Dinh thự của con trai cụ Hoàng Cao Khải là Hoàng Trọng Phu. Chả hiểu thế nào mà người ta lại xây chen vào cả hai phía tả - hữu gồm: bên trái là tòa nhà 3 tầng như “dãy nhà tập thể”; bên phài là lố nhố những căn nhà 1 tầng; phía sau, lúc trước là nhà từ đường kiểu Á đông cổ kính, được thay bằng một dãy nhà 4 tầng…khiến tòa dinh thự kiểu Pháp cổ chỉ cao có 2 tầng bị “nuốt” ngắc ngứ, trông chẳng còn thể thống gì nữa. Hà Nội thì có 2 DN tiêu biểu ở khoản này: Nhà Bưu điện bờ Hồ và Nhà “Hàm cá mập” (vốn là Ga tàu điện bờ Hồ). Hai công trình tiêu biểu đặc biệt, bởi sự phá hoại cảnh quan nên thơ trầm tịch của Hồ Hoàn Kiếm – “Lẵng hoa” trong lòng Hà Nội.


Trên cái đà này, suốt mấy chục năm tiếp theo, Hà Nội ta, từ trung ương tới địa phương, từ các cơ quan “quân - dân - chính - đảng”, doanh nghiệp, đến người dân…liên tục triệt hạ nhiều trụ sở, biệt thự, khu vườn – cả những vườn hoa như “Vườn hoa chéo” Hàn Thuyên, vốn có nhiều cây cổ thụ tán lá xum xuê ở phố Trần Hưng Đạo – Hàn Thuyên, để lập cây xăng, suốt ngày gây ô nghiễm cho khu nhà tập thể số 9 Trần Hưng Đạo (Bộ Nội thương cũ) và nhiều nhà dân cận kề.

Thật là “Hà Nội của ta đẹp thật, đẹp khủng khiếp, đẹp đến mức người ta đã phá nó ghê gớm, phá nó riết ráo” nên làm sao để “mà vẫn còn đẹp” nữa! (?) - Xin phép Nhà văn Nguyên Ngọc, được thưa lại vậy.

TLHA
( Tác giả gửi cho QTXM)

No comments: