Tuesday, June 24, 2014

VĂN HÓA THẾ GIỚI

1883 : Nguồn gốc khai sinh dòng nhạc bolero
Các đôi nhảy cặp nhân một buổi khiêu vũ ngoài trời tại Pháp - Reuters
Các đôi nhảy cặp nhân một buổi khiêu vũ ngoài trời tại Pháp - Reuters
Tuấn Thảo
 
Chương trình RFI hôm nay được dành để nói về thể điệu bolero. Ngoài hai liên khúc mà RFI hoà âm lại gồm các bản nhạc nổi tiếng nhất, còn có Tristezas, nguyên là bản bolero đầu tiên được viết vào năm 1883. Trong vòng nhiều thập niên, đã có một sự nhầm lẫn về nguồn gốc bolero. Tuy có cùng một tên gọi, nhưng chữ bolero lại thể hiện hai điều khác hẳn nhau.
Chữ bolero là một vũ điệu truyền thống của Tây Ban Nha, khai sinh vào cuối thế kỷ XVIII. Còn tại Cuba, bolero là một trường phái âm nhạc ra đời vào cuối thế kỷ XIX. Phạm trù và ngữ cảnh giúp cho ta phân biệt một bên là vũ điệu của vương triều Tây Ban Nha, còn bên kia là điệu nhạc dân gian đến từ Cuba. Tại Tây Ban Nha, người đầu tiên định hình bolero như một điệu vũ hàn lâm là vũ sư Sebastián Lorenzo Cerezo.

Nhờ ông Sebastián Lorenzo Cerezo mà vũ điệu bolero trở nên thịnh hành dưới triều vua Charles đệ tam (trị vì từ năm 1759 đến 1788). Theo các nhà nghiên cứu, về mặt ngữ vựng, bolero có lẽ xuất phát từ chữ volero, biệt danh của vũ sư Tây Ban Nha do mỗi lần biểu diễn các điệu nhảy, ông thường lã lướt tung bay như thể gót chân tha thướt nhẹ nhàng không bao giờ chạm đất.
Tuy cách viết khác biệt, nhưng trong tiếng Tây Ban Nha hai chữ b và v đều có lối phát âm y hệt như nhau. Và khi đem ra so sánh với thể điệu khiêu vũ bolero mà ta thường thấy bây giờ, thì vũ điệu hàn lâm theo nghi thức truyền thống của Tây Ban Nha ít có liên quan gì với điệu nhảy cặp (khiêu vũ xã hội).
Chữ bolero xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1794 trong quyển sách biên khảo về nghệ thuật bolero trong vương triều Tây Ban Nha ‘’La Bolerologia … en la corte de España’’ của tác giả Juan Jasinto Rodríguez de Calderón. Năm năm sau (1799), đến phiên nhà nghiên cứu Juan Antonio Iza Zamácola phát hành một quyển sách khác nói về vũ điệu hàn lâm bolero. Cả hai tác giả đều đồng ý trên một điểm, bolero biến hóa từ vũ điệu seguidilla (tiếng Pháp gọi là séguédille hoặc séquidille), nguyên là một điệu nhảy truyền thống có từ thế kỷ XVII của vùng Andalucia.

Bất cứ điệu vũ nào cũng cần có tiếng nhạc và người đầu tiên sáng tác nhạc cho vũ điệu bolero là nghệ sĩ tây ban cầm cổ điển Fernando Ferandiere (1740-1816), mở đường sau này cho tác giả Manuel de Falla (1876-1946), một trong bốn gương mặt Tứ Quý của làng nhạc Tây Ban Nha. Lối sáng tác này gợi hứng sau đó cho nhiều nhà soạn nhạc cổ điển, điển hình là Frederic Chopin (1810-1849) hay Maurice Ravel (1875-1937), cho dù các tác phẩm của họ dù mang tên là ‘’bolero’’ nhưng cũng chẳng ăn nhập gì với điệu nhạc bolero mà ta thường nghe thời nay.
Nói như vậy thì điệu nhạc bolero mà ta thường nghe xuất phát nơi đâu và từ bao giờ ? Nếu xét đơn thuần về thể loại âm nhạc, thì trường phái bolero nẩy sinh từ Cuba vào cuối thế kỷ XIX và hầu hết các nhà nghiên cứu đều cho rằng nó có cùng một cội nguồn với điệu nhạc trova, một thể loại ‘‘du ca’’ của Tây Ban Nha. Cha đẻ của dòng nhạc bolero cubano là nhạc sĩ đàn ghi ta José Sánchez (1856 – 1918), mà nhiều người gọi một cách thân mật là Pepe Sánchez.

Sinh trưởng tại Santiago de Cuba, José Pepe Sánchez xuất thân từ một gia đình nghèo, không được cho ăn học tới nơi tới chốn, cho nên ông chọn học nghề thợ may. Nhờ có năng khiếu âm nhạc và lỗ tai rất thính, ông tự học nhạc bằng cách mò mẫm chơi đàn, ông sáng tác rất nhiều ca khúc nhưng tất cả đều là chơi thuộc lòng, chứ không có bài nào được ghi chép một cách bài bản. Chính cũng vì vậy mà sau ngày ông qua đời, có rất nhiều bài hát bị lãng quên, do không được lưu trữ qua dàn bè văn bản.

Theo nhà nghiên cứu Luis Antonio trong quyển sách nói về lịch sử của dòng nhạc bolero tại Cuba (Historia del bolero cubano), bản nhạc bolero đầu tiên trên thế giới ra đời vào năm 1883 do chính José Pepe Sánchez sáng tác mang tựa đề ‘’Me Entristeces, Mujer’’ mà sau này người ta thường hay gọi một cách ngắn gọn là ‘’Tristeza’’ (Nỗi Buồn). Bản nhạc này được diễn lần đầu tiên vào giữa thập niên 1880 trong ban nhạc Santiagueros Trovadores Quintet, gồm tổng cộng là 5 thành viên, ngoài nhà sáng lập José Pepe Sánchez còn có tay đàn Emiliano Blez, Pepe Figarola và hai anh em nhạc sĩ Ferrer và Luis Felipe Bernabe Portes. Nhưng mãi đến gần nửa thế kỷ sau bài hát mới được ghi âm trên đĩa nhựa.

Khai sinh từ Cuba, dòng nhạc bolero sau đó đã nhanh chóng lan tỏa và bén rễ sang các quốc gia Nam Mỹ và ở vùng biển Caribê, tiêu biểu nhất là Puerto Rico. Riêng tại Mêhicô, dòng nhạc bolero chính thức ra đời vào đầu những năm 1920, thời mà các tác giả Trung Mỹ lao vào phong trào sáng tác theo thể điệu này. Bản nhạc bolero đầu tiên nổi tiếng trên khắp Nam Mỹ là bài Lágrimas Negras do nhạc sĩ Miguel Matamoros sáng tác vào năm 1929. Bản thứ nhì là bài El Manisero, ghi âm vào năm 1930, cả hai bài này phá kỷ lục số bán với hơn một triệu bản.

Còn trên toàn thế giới bài bolero nổi tiếng đầu tiên nhờ các phiên bản chuyển dịch là nhạc phẩm Quiéreme Mucho của Gonzalo Roig sáng tác vào năm 1931, tức là một thập niên trước Besame Mucho của Consuelo Velázquez. Trước Besame Mucho cũng có nhạc phẩm Perfidia viết vào năm 1939, mà theo các nhà phê bình đánh dấu một bước ngoặt trong cách soạn nhạc bolero, từ lối soạn cấu trúc cho đến cách đặt ca từ.

Sức hấp dẫn của bolero không chỉ nằm trong giai điệu tình tứ ngọt ngào mà còn nằm trong nhịp điệu du dương lãng mạn, có thể hoà quyện nuôi dưỡng nhiều dòng nhạc khác để cho ra đời latin jazz, bolero són, bolero salsero, bolero ranchero … Một khi lên ngôi nhờ các bài hát như Besame Mucho (1941) và Historia de un Amor (1955) mỗi bài đều có hàng ngàn phiên bản ghi âm, dòng nhạc bolero trải qua một thời kỳ huy hoàng trong nhiều thập niên liền.
Cho dù dòng nhạc bolero sau đó có phần thoái trào tùy theo thị hiếu của khán thính giả, nhưng điệu nhạc bolero của người La Tinh vẫn tiếp tục làm cho bao tâm hồn nhức nhối suy ngẫm, bao trái tim thổn thức say đắm, bất kể những thăng trầm của dòng đời tháng năm.
 Pháp : Hơn 5000 buổi trình diễn mừng Lễ hội âm nhạc 
 Tính tổng cộng sẽ có hơn 5.000 buổi trình diễn, hòa nhạc miễn phí nhân Lễ hội âm nhạc (Fête de la Musique) tại Pháp - AFP / FRANK PERRY

Tính tổng cộng sẽ có hơn 5.000 buổi trình diễn, hòa nhạc miễn phí nhân Lễ hội âm nhạc (Fête de la Musique) tại Pháp - AFP / FRANK PERRY

Thanh Hà
Lễ hội âm nhạc, Fête de la Musique lần thứ 33 diễn ra đêm nay 21/06/2014 với hơn 5000 buổi trình diễn, hòa nhạc miễn phí. Chủ đề năm nay là « Urban Music ». Đề chào mừng ngày đầu tiên bước sang mùa hè, các sàn nhạc lớn, nhỏ mở ra trên khắp mọi nẻo đường với đủ mọi thể loại, từ dòng nhạc rock đến cổ điển, từ jazz đến human beatbox.

Tại thủ đô Paris chẳng hạn tối nay, khuôn viên cung điện Palais Royal ở quận 1 tối nay là điểm hẹn của giới yêu chuộng Urban Music từ rap đến hip hop. Quảng trường Denfert-Rochereau quận 14 trong vài giờ hóa thành bệ phóng cho những tài năng trẻ như ban nhạc rock Griefjoy, hay tốp ca rap Odezenne.
Còn nếu muốn được hưởng không khí ấm áp của dòng nhạc Brazil thì giới hâm mộ nhất định phải đổ về hướng quận 11, gần quảng trường Bastille, nơi nhiều quán cà phê lên chương trình La Tinh với chủ đề chính là dòng nhạc bossa nova.
Trong khi đó, ngôi làng Bercy ở quận 12 là điểm hẹn của giới mộ điệu đã khám phá được dòng nhạc Mali qua tiếng hát của cặp song ca Amadou và Mariam. Từ năm 2005, cặp bài trùng này đã nổi tiếng trên thế giới với đĩa hát Dimanche à Bamako – Chủ Nhật ở Bamako.
Ngoài Paris, các thành phố khác từ Lille đến Bordeaux, từ Nantes đến Strasbourg đều thức trắng đêm nay để chia sẻ với giới mộ điệu một ngôn ngữ phổ quát bất kể màu da hay tuổi tác. Điều thú vị là lễ hội âm nhạc không chỉ dành riêng cho các nhạc sĩ thực thụ mà đây là dịp để mọi người cùng chia sẻ một thú đam mê.


Hai nghệ sĩ Việt Nam sẽ tham dự Lễ hội Quốc tế Vải sợi Độc đáo tại Pháp

Nguyễn Hữu Trâm Kha làm việc tại trường Trung học Marie Laurencin, ở Riom từ 02 đến 18/04/2014
Nguyễn Hữu Trâm Kha làm việc tại trường Trung học Marie Laurencin, ở Riom từ 02 đến 18/04/2014
DR

Thanh Phương
Lễ hội Quốc tế Vải sợi Độc đáo (FITE) sẽ diễn ra từ ngày 19 đến 28/09/2014 tại thành phố Clermont-Ferrand. Trong khuôn khổ năm Việt Nam tại Pháp 2014, liên hoan FITE sẽ đón tiếp hai nghệ sĩ Việt Nam, đó là Nguyễn Hữu Trâm Kha và Nguyễn Văn Hoàng.

Trong suốt thời gian diễn ra lễ hội FITE, các tác phẩm của nghệ sĩ Nguyễn Hữu Trâm Kha sẽ được giới thiệu cho công chúng Clermont-Ferrand tại nhà triển lãm Espace Victoire. Đó là những tác phẩm mà Nguyễn Hữu Trâm Kha sẽ thực hiện tại trường trung học Marie Laurecin ở Riom, vùng Auvergne, cùng với các học sinh của trường này, với sự hỗ trợ của Viện Pháp (Institut Français) trong khuôn khổ năm Pháp tại Việt Nam và năm Việt Nam tại Pháp.
Nguyễn Hữu Trâm Kha là một nghệ sĩ tốt nghiệp cử nhân Đại học Mỹ Thuật Huế và Thạc sĩ tại Đại học Mahasarakham, Thái Lan. Hiện cô sống, giảng dạy và thực hành nghệ thuật ở Đà Nẵng.
Còn trong thời gian từ 20 đến 28/09, tại vườn Lecoq, công chúng ở Clermont-Ferrand sẽ có dịp khám phá những con diều bằng tre do nghệ nhân Nguyễn Văn Hoàng (Huế) thực hiện ở Công viên Prafrance (nơi có trồng rất nhiều tre). Nghệ nhân Nguyễn Văn Hoàng cũng sẽ giới thiệu những tác phẩm khác làm bằng tre và lụa. Khách đến xem cũng sẽ được nghệ nhân Nguyễn Văn Hoàng chỉ dẫn cách làm diều. Chương trình hợp tác này cũng só sự hỗ trợ của Viện Pháp.
Trước đây, lễ hội FITE tại Clermont-Ferrand đã từng đón tiếp nhà thiết kế Minh Hạnh mang đến đây các mẫu trang phục đặc biệt, toàn bộ làm bằng loại vải dệt tay của người dân tộc và được Minh Hạnh thiết kế thành những kiểu áo thời trang hiện đại.
Năm ngoái, Lễ hội Quốc tế Vải sợi Độc đáo cũng đã được tổ chức tại Huế và các tác phẩm vải sợi được giới thiệu tại Clermont-Ferrand chính là sự tiếp nối của những gì được thực hiện tại Huế.

 Liệu truyện tranh VN có lên ngôi?
Marianne Brown
Viết cho BBC từ Hà Nội
Cập nhật: 15:40 GMT - thứ hai, 23 tháng 6, 2014
Ảnh bìa truyện tranh Long Thành Tướng
Long Thần Tướng kể về chuyện đánh thắng quân Nguyên Mông

Một cậu bé bị nhốt trong gông gỗ đang quắc mắt nhìn về phía trước. Phía sau là người phụ nữ đang phe phẩy quạt trên võng.
Hình ảnh gây chú ý này là trang bìa của cuốn truyện tranh mới ở Việt Nam với tên Long Thần Tướng.
Cuốn truyện sẽ chẳng phải là điều gì khác thường ở châu Âu hay châu Mỹ nhưng tại Việt Nam, nơi ngành truyện tranh còn đang trong trứng nước, đây là điều lạ thường.
Chuyện kể về một vị tướng đã đanh thắng quân Nguyên Mông hồi Thế kỷ 13.
Một trong các tác giả, ông Nguyễn Thanh Phong, 28 tuổi, nói ông muốn mang lại cho độc giả một phần cuộc sống trong bối cảnh lịch sử thay vì cốt truyện giả tưởng hay hành động thường thấy dành cho trẻ em.
"Chúng tôi muốn có thứ liên quan tới cuộc sống của chúng tôi," ông nói.

'Thách thức khốc liệt'

Nhiều nghệ sỹ như ông Phong đang tham gia viết truyện tranh nội địa.
Nhưng đây là một thách thức ở nơi mà truyện tranh Nhật Bản thống lĩnh và người đọc chủ yếu vẫn là trẻ em.
Ở Đông Nam Á, "đa số lớn lên với những truyện tranh như Archie, Asterix, Tin Tin và Lão Phu Tử nhưng phần lớn không đọc truyện tranh sau giai đoạn đó," nghệ sỹ truyện tranh từng được giải thưởng đang sống ở Singapore Sonny Liew, tổng biên tập của Liquid City, hợp tuyển nghệ thuật truyện tranh Đông Nam Á.
"Người ta có xu hướng xem chuyện tranh thuộc diện các siêu anh hùng và truyện tranh cho trẻ nhỏ chứ không phải là thứ cho người lớn," ông Liew nói.
Hầu hết các truyện tranh được sản xuất trong vùng, bao gồm cả Việt Nam, có chất lượng thấp hơn truyện nhập khẩu vốn có thể dễ dàng bị sao chép và bán với giá rẻ.

Ông Nguyễn Thanh Phong từng lên truyền thông quốc tế do sách của ông bị cấm
Ông Phong muốn mang lai cho độc giả một phần cuộc sống trong bối cảnh lịch sử



Ông tin rằng các độc giả ở độ tuổi của ông sẵn sàng đón đọc truyện tranh cho người lớn tuổi hơn
"Một phần của vấn đề là cơ sở hạ tầng; thiếu sự hỗ trợ về nội dung hay là xưởng vẽ nơi các tác giả có thể học nghề," ông Liew nói.
"Nếu so với Nhật Bản thì họ có những biên tập viên và tác giả có kinh nghiệm để hướng dẫn những người trẻ hơn."
Hơn nữa các nghệ sỹ truyện tranh Việt Nam thường vẫn phải đối mặt với những "thách thức khốc liệt" trong đó có sự thiếu thốn do chiến tranh gây ra và sự kiểm soát chặt chẽ của Đảng Cộng sản, theo cây viết John A Lent, tác giả của cuốn Southeast Asian Cartoon Art: History, Trends and Problems (Nghệ thuật Hoạt họa Đông Nam Á: Lịch sử, Xu hướng và Vấn đề).
Mặc dù truyện tranh nở rộ ở miền nam Việt Nam trong những năm 1960, kiểm duyệt trở nên chặt chẽ hơn sau khi đất nước thống nhất dưới quyền của Đảng Cộng sản hồi năm 1975.
Việt Nam cũng vô cùng nghèo khó.
"Một vài trong số họ [nghệ sỹ truyện tranh] tiếp tục [sáng tác] sau chiến tranh nhưng không có thị trường," theo ông Đỗ Hữu Chí, nghệ sỹ minh họa và người đã viết về lịch sử truyện tranh Việt Nam.
"Ai cũng lo đến chuyện ăn gì, sống ở đâu nên không còn thời giờ để tiêu khiển nữa."

'Thế hệ Manga'

Nhưng mọi chuyện bắt đầu thay đổi ở Việt Nam từ cuối thập niên 1980 với sự mở cửa của Việt Nam thông qua hàng loạt cải cách kinh tế.
Nhưng một số truyện tranh Việt Nam đã nhanh chóng bị loạt truyện Doraemon qua mặt khi xuất hiện vào năm 1992.
Cả ông Chí và ông Phong đều thuộc "thế hệ manga" vốn lớn lên với Doraemon, theo lời ông Phong.
Ông Chí, vốn xuất bản với bút danh Bút Chì, đang chuẩn bị cho ra mắt bộ truyện tranh ở Hoa Kỳ và sau đó sẽ xuất bản ở Việt Nam.
"Tôi không cho rằng người Việt Nam chưa sẵn sàng bỏ tiền ra để mua sách gốc," ông nói. Nhưng ông cho rằng dự án của ông Phong sẽ góp phần mang lại thay đổi.



Manga của Nhật Bản phổ biến ở Đông Nam Á và các nơi khác
Ông Phong và bạn học Nguyễn Khánh Dương xuất bản Long Thần Tướng lần đầu trên một tạp chí hồi năm 2004 nhưng tạp chí này đã ngưng loạt truyện tranh vì vấn đề tài chính.
Lần này ông Phong nhắm vào các độc giả khác. Ông tin rằng những người lớn lên với truyện tranh như ông đã sẵn sàng đọc những gì chín chắn hơn.
"Mười năm trước chúng tôi viết cho độc giả tuổi từ 13, 14 trở lên nhưng không già hơn 20," ông nói.
"Giờ chúng tôi muốn nhắm tới độc giả già hơn."


Ông Chí chuẩn bị ra mắt truyện tranh ở Hoa Kỳ

Nhưng kiểm duyệt vẫn là vấn đề không phải lạ lùng gì với ông. Hồi năm 2011 ông Phong được truyền thông quốc tế nhắc tới khi truyện tranh 'Sát thủ đầu mưng mủ' của ông bị cấm vì dùng ngôn ngữ "phản cảm".
Quyên tiền qua gọi vốn qua mạng sẽ tránh được việc phải xin phép - và do vậy [tránh được] các vấn đề với những người kiểm duyệt - nhưng ông Phong nói nhóm của ông vẫn có thể cần tới nhà xuất bản để phân phối sách.
Khó có khả năng truyện tranh về nhân vật anh hùng khả kính trong lịch sử sẽ là vấn đề với chính quyền nhưng điều đó còn phụ thuộc và chuyện ông và nhóm sáng tác sẽ viết chuyện thế nào.
Uy tín của ông cũng đồng nghĩa với việc [độc giả] đặt nhiều mong đợi.
"Tôi nghĩ rằng dự án gọi vốn qua mạng sẽ là bước khởi đầu rất tốt cho một kỷ nguyên mới. Không chỉ cho truyện tranh mà còn cả sách minh họa, sách tranh và các loại nghệ thuật hài hước khác," nghệ sỹ Đỗ Hữu Chí nói.
"Chúng tôi có những nghệ sỹ giỏi và họ sẽ xuất bản trong nhiều năm tới, ngay cả trong năm nay. Chúng tôi sẽ có khu vườn mùa xuân và hoa mới vừa nở."
http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2014/06/140623_vietnam_comic.shtml 



No comments: