Saturday, October 25, 2014

SƠN TRUNG


NHÂN DÂN VÀ CỘNG SẢN



Phần cuối sách, Trần Đĩnh viết về cuộc sống nhân dân dưới chế độ cộng sản. Nhân dân ở đây là nhân dân Trung Quốc và nhân dân Việt Nam. Dưới chế độ cộng sản Bắc Việt, từ 1964, nhiều cán bộ Việt Cộng đã du học và hoạt động tại Trung Quốc nhưng it ai viết về xã hội Trung Quốc như Trần Đĩnh.
Về Trung Cộng, ông cho biết Bước đại nhảy vọt, của Mao là một tham vọng ngu ngốc, điên cuồng đã gây chết chóc cho nhân dân, và đưa đến sự dối trá của cán bộ các cấp vì ai cũng phải báo cáo láo để sống còn.
Năm 1958, Khrushchev bất thần ghé Bắc Kinh. Ông đã khuyên với Mao hai điều: một là nên hòa hoãn với Mỹ, không nên đánh Đài Loan, hai là nên chớ nên làm Công xã nhân dân nhưng Mao bảo đó là con đường tiến lên chủ nghĩa cộng sản đặc thù của Trung Quốc (ĐC, 136 ).
Kết quả công việc làm công xã nhân dân đã làm kinh tế Trung Quốc sa sút và uy tín của Mao xuống đất đen. Trần Đĩnh đã cho ta thấy đời sống của công xã nhân dân ở Trung Quốc như sau:
Hội nghị trung ương Bắc Đới Hà liền họp. Ra đời Tổng lộ tuyến mà ta mựơn chỉ một mẩu là “nhiều, nhanh, tốt, rẻ” và thực tế hóa ra “hiếm, chậm, tồi, đắt.”
Ba ngọn cờ hồng là: đại nhảy vọt, gang thép nhân dân và công xã nhân dân. Mao có ý bao cấp cả cho toàn dân, xóa bỏ chế độ lương bổng - trong quân đội xoá bỏ lon gù, nhất loạt một mẩu phù hiệu đỏ - đúng như chế độ cộng sản các tận sở năng các tận sở nhu, cái mà Khroutchev gọi là “chủ nghĩa cộng sản mặc quần đùi.”
Công xã nhân dân công hữu hóa búa xua hết mọi tư liệu sản xuất và tư liệu sinh hoạt, nồi niêu, xoong chảo, thau chậu, phích nước nóng... Ra đồng làm, tới bữa tối thì đến nhà ăn tập thể lĩnh phần cơm và phần nước nóng ngâm chân rồi toàn gia ăn uống, bế bồng, ôm ấp, mai lại ra đồng từ sớm. Trẻ con vào nhà trẻ, người già vào nhà dưỡng lão. Có công xã lập trại con gái riêng, con trai riêng, vợ chồng tháng tháng gặp nhau ăn nằm theo lịch công xã đặt, tùy theo độ tuổi mà dầy thưa khác nhau. Báo đăng câu Mao ca ngợi: cái ưu Việt của công xã là nắm được hoàn toàn dân chúng trong tay. Ông đã nuôi ý định công xã hoá cả thành thị. Để nắm cho không sót thằng dân nào.(ĐC,137)
Để vừa lòng Mao, các cán bộ cấp dưới đua nhau báo cáo láo và làm gian dối:
Phải có bằng chứng về tính ưu việt của công xã chứ! Bằng chứng dễ thuyết phục và dễ kiếm nhất là năng suất lương thực. Lập tức báo chí đăng không kịp “sản lượng vệ tinh” - ở nghĩa lên cao vút - ầm ầm vượt nhau. Bắp cải nặng một tạ ba, muốn xài thì phải lấy cưa mà kéo cưa lừa xẻ chứ dao nào chặt cho lại? Lợn một con đứng chật cả thùng xe cam nhông cỡ nhỡ. Một mẫu ruộng (bằng một phần ba mẫu Việt Nam) 500 tấn khoai. Lúa mì 60 tấn... (ĐC, 138). Từ Thủy Tỉnh - Hà Bắc, một huyện có 31 vạn dân đã đề ra mục tiêu “tiến lên chủ nghĩa cộng sản trong ba năm,” vụ hè vừa thu hoạch được 45. 000 tấn lương thực, đã đề ra mục tiêu sản xuất 1,1 triệu tấn ngay trong vụ thu tiếp theo (tăng gấp hơn 24 lần, bình quân đầu người 1,8 tấn)...( ĐC, 140 )
Một nhát các thứ cây trồng biến ra thành toàn là Phù Đổng Thiên Vương hết. Một hôm báo đăng ảnh một tràn ruộng lúa chín với những đứa trẻ nô nhảy ở bên trên. Và Mao Chủ tịch liền nổ lệnh: Ta cho các người từ nay ăn hẳn năm bữa một ngày!
Phóng viên Việt Nam thông tấn xã kiêm tình báo Lê Phú Hào đi tham quan đồng lúa kiêm “sân chơi trẻ con” về đến ngay trường bảo tôi đó là trò bịp. Anh theo nhà báo nước ngoài tụt xuống thì ngỡ anh là đồng bào, người ta giữ anh lại sợ đông quá sập liếp độn ở bên dưới: cắt lúa chín ở nơi khác về cắm chi chít lên trên. ..


Nay sau chống phái hữu, người Trung Quốc sợ thêm sự thật. Sự thật là nguồn gốc của bất hạnh, chết chóc. Đã muôn người đều sợ sự thật thì cũng lại muôn người thi nhau nói phét. Có người nói ở Trung Quốc bây giờ chỉ phản cách mạng mới còn cái đức nói sự thật, nghe sự thật. Còn toàn là hoan nghênh vờ, tin tưởng vờ, hăng hái vờ. Toàn dân nói phét, chui niu, thổi trâu, mà biết tỏng nhau là nó đang nói phét, vui phét hệt như mình...

Tôi lạnh người. Anh nói tiếp:
- Mình có một ông chú họ làm đội trưởng ở công xã. Trên bắt ông khai vống lên lấy sản lượng vệ tinh. Ông không nghe, sợ khai man nộp hết thì đói. Thế là bị đánh gẫy hai hàm răng. Cứ nhè mồm đánh bắt nhận “vệ tinh.” cuối cùng đầy mồm máu khai man. Nhờ đó được chữa không tiền cái tay bị đánh què nhưng răng thì đắt quá thành ra từ nay ông chú chỉ nuốt không nhai. Sự thật phai nuốt, nhai gẫy răng ngay. Cứ thả cửa nói phét rồi bạo lực giáng xuống cho thật khoẻ vào là cái giả toàn thắng. .. ( ĐC, 137-138 )
Cũng như Lenin, Stalin, Mao tích cực phát triển kỹ nghệ mà khởi đầu là đúc gang thép.
Nên nói tiếp đến phong trào nhân dân luyện gang thép. Công đầu là Tăng Hy Thánh, ủy viên trung ương, bí thư tỉnh An Huy. (Ông đã tíếp đoàn báo Việt Nam chúng tôi ở Hợp Phì, nơi Hàn Tín điểm quân và tôi đã đến đó.) Ông cho dựng dọc đường xe lửa Mao sẽ đi qua các lò cao luyện thép. Lò rừng rực lửa như hội hoa đăng, dân gang thép múa ương ca tưng bừng bên cạnh. Lãnh tụ hả cái bụng quá. Bèn đề ra mục tiêu gang thép vượt Anh, vượt Đức, vượt Nhật rồi Mỹ cuối cùng ...Phải ra sức thu gom sắt phế liệu, có thể tháo dỡ các đường sắt tạm thời không có giá trị kinh tế như đường sắt Ninh Ba, đường sắt Giao Đông.

Tôi không tham gia tuy sinh viên phải nghỉ học làm gang thép đầy trong campus. Tôi mơ hồ thấy chẳng khác nào lột áo quần ra xé tơi rồi đem bật lại thành bông, xe lại thành sợi để dệt nên thứ vải chất lượng khốn nạn hơn nhiều. Không hiểu sao nhìn các quả đấm cửa bằng sứ trắng có lõi sắt người ta quẳng vào chảo quấy, đảo, tôi cứ nghĩ đó là những con ngươi mắt mỗi hộ dân gửi đến để trừng trừng nhìn mà đặt ra câu hỏi đơn sơ: các người làm trò gì đây?Màn bịp gang thép rồi cũng xếp xó. (ĐC,140)
Ông mô tả đời sống các bô lão trong các trại dưỡng lão của Trung Quốc như sau:
Tôi đã thăm mấy nhà dưỡng lão trong đó một nơi làm cho tôi buồn hơn cả là của công xã nhân dân tại nhà máy thủy điện Mai Sơn, tỉnh An HuyMột lán nứa dài trong một rừng nứa rậm, một dẫy sạp nứa dài và cao lênh khênh, ọp ẹp làm giường (có lẽ sạp cao thế này là để các cụ không thể tụt xuống trốn đi). Khoảng ba chục cụ ngồi ngơ ngẩn nhìn khách tham quan đến chiêm ngưỡng “hạnh phúc” của các cụ. Tất cả đều ủ dột, đều con mắt vô hồn dửng dưng và đều co chân cao đến ngực và đặc biệt đều tăm tắp mấy chục cẳng chân phù to tướng, căng bóng, những mặt hàng chĩnh bày trong triển lãm. Tôi bỗng thấy chúng là những cái bình đựng thư cầu cứu mà trong bão tố, thủy thủ đem vất cầu âu vào sóng... Già quá, không lê nổi đến nhà ăn, mà có đến nổi nhà ăn thì hết sức chen hàng, nhiều cụ đành chết đói.( ĐC, 138)
Thất bại kinh tế, bị các đảng viên cao cấp chỉ trích, Mao bày ra trò Trăm Hoa Đua Nở rồi Cách Mạng Văn Hóa để giết hại, khủng bố đảng viên và nhân dân Trung Quốc đồng thời phá hoại văn hóa Trung Hoa cổ truyền. . Mặc dầu cộng sản đàn áp mạnh mẽ, nhân dân Trung Quốc không lùi bước. Trí thức và sinh viên là lực lương tiên phong chống Cộng tại Trung Quốc. Một sinh viên Trung Quốc đã nhờ Trần Đĩnh chuyển thư cho sứ quán Việt Nam một thư đề nghị Bắc Việt Nam hãy tôn trọng hiệp định Genève, đình chỉ đưa quân và vũ khí vào trong Nam cũng như rút lực lượng đã phi pháp cài lại từ 1954. Con gái tướng Hạ Long, Hạ Tử Trinh chuyên sưu tầm tài liệu về những người bị đàn áp tàn khốc và chết tủi nhục trong cái phong trào điên loạn do lãnh tụ gây nên. Trên báo chí Trung Cộng, nhiều nhà văn, nhà báo như La Long Cơ, Trương Bá Quân, Trần Kỳ Thông, Ngô Hàm v.v. đã lên tiếng đòi dân chủ. Theo một sinh viên Thượng Hải, một nửa người Trung Quốc có tinh thần chống cộng ( ĐC, 121- 131 ).
Phần chính trong Đèn Cù, Trần Đĩnh đã viết về quan điểm nhân dân ta đối với cộng sản. Đây là điểm ưu việt của tác giả mà các tác giả khác không có hoặc chỉ đề cập sơ lược. Ngay trong thời hoạt động bí mật, Cộng sản chưa lộ móng vuốt, chính cộng sản cũng sợ cái đảng của mình tàn ác hơn Pháp. Đó là trường hợp Kỳ Vân trốn tú thực dân về nhà dặn mẹ đứng cho ai biết vì sợ cộng sản giết ông vì tội vượt ngục không xin phép đảng ( ĐC, 36 ).
Trần Đĩnh đã cho ta thấy cái dã man, vô nhân đạo của Việt Cộng đối với cán bộ và nhân dân trong thời gian chúng cai trị. Trong Đèn Cù, ông đã nói nhiều về cái lưu manh, tàn độc của cộng sản trong vụ Xét lại dối với cán bộ và nhân dân miền Bắc, ông cũng cho biết chính sách dối trá, độc ác của cộng sản đối với nhân dân miền Nam. Lê Duẩn đánh miền Nam là theo lệnh Mao gây chiến với Mỹ bẻ gãy chính sách sống chung hòa bình của Khrushchev, đồng thời cũng muốn ngăn chận miền Nam hòa bình sẽ mạnh hơn miền Bắc (ĐC, 460 ). Trong Viết Cho Mẹ và Quốc hôi, Nguyễn Văn Trấn cũng nói rằng Võ Nguyên Giáp sau 1975 muốn kìm hãm miền Nam, không cho vượt hơn miền Bắc. Chính sách này dùng nhiều biện pháp làm rối loạn nền kinh tế và khiến cho nó trì trệ và làm được việc mà đàng ngoài mong ước, miền Nam nghèo đi để đuổi kịp miền Bắc ( 235).
Bọn Cộng sản Bắc Việt bỏ tù nhân dân miền Nam, và sẵn sàng bóp chết khi họ muốn. Phạm Văn Đồng nói: ta nhân đạo đưa họ đi cải tạo để trở lại làm người, kẻ nào không chịu mà chống lại thì ta sẽ đối xử như chó . Lê Đức Thọ nói ta để cho họ tạm buôn bán thế mà đã có anh em chất vấn. Họ như con chim ta nắm trong lòng bàn tay, cần đến ta bóp lại ngay thôi mà ( ĐC, 482)
Trần Đĩnh cũng viết về Trần Văn Trà. Trần Văn Trà , chủ tịch ủy ban quân quản Sài Gòn gửi giấy mời và xe con đưa ông Lê Đình Duyên, con cụ Lê Đình Thám, nhân vật Hoà bình thế giới của miền bắc, đến dự hẳn ở trên lễ đài. Trà nói với ông: “Không có ai thắng ai, chỉ có nhân dân Việt Nam thắng Mỹ, nam bắc chúng ta một nhà.” Ông Duyên về nói lại mà bao nhiêu người mừng. Ai ngờ rồi chính tướng Trà ký lệnh bắt ông đi cải tạo. (ĐC, 488)
Từ 1945 cho đến nay, luồng phản kháng âm thầm như dòng nước ngầm cuồn cuộn trong nhân dân. Trần Đĩnh đã thu thập khá nhiều về những câu ca, mẫu chuyện khôi hài đen về cộng sản.
Ông thuật lại cái bi hài kịch của đời ông khi về Quỳnh Côi ( Thái Bình ) bị nhân dân chửi xéo vì nghi ông là " chó săn của đảng" về rình mò việc làm ăn của Hợp tác xã:
Lần ấy tôi đến một hợp tác xã, gần thị trấn Quỳnh Côi. Vừa tới đầu làng, thấy một nhóm bà con trục lúa, tôi đứng lại xem. Liền bị chửi tức thì - nhanh hơn cả pháo phòng không sau này: “Kìa, gớm chưa, thính hơi thế!” , “về đánh hơi rình mò mà,” “Này, con đốm nhà tôi nó đã hít hít hực hực ở đâu là y như có cáo...,” “Nào, cót kiếc, thúng mủng chuyến này đem đốt mẹ nó hết đi mà hun chuột đồng, nó về thì còn cái đ. gì để mà cần cót, cần thúng nữa?”
Bà con cho là tôi về đánh giá sản lượng để bóp nặn thuế nông nghiệp.( ĐC,283)
Trần Đĩnh còn nghe một chị Saigon bán ve chai nói về " Giải Phóng":
Như có trời xui, cách chúng tôi hai ba mét một phụ nữ ve chai ngồi tựa vào hông chiếc ghế dài trống không. Tôi bảo ngồi lên ghế thì lắc: “Cháu không quen ngồi vào thứ sang.” Cụ bạn bèn đến bên: - Bây giờ được ở trong các nhà thế này cô có quen không?
- Không ạ!
- Cô thấy nó đẹp không?
- Đẹp… Nhưng cháu chỉ muốn Mỹ nó lại thả bom cho tan hết…
Chúng tôi trố mắt. Không ngờ tới câu trả lời dứt khóat, đanh thép này chút nào.

Người phụ nữ nói tiếp: - Thế hồi đánh nhau đâu có như thế này? Chả là đều nghèo như nhau cả thôi. Bây giờ đấy, đứa ăn chẳng có mà đứa thì sướng quá vua. ..Thôi cháu chào hai cụ, cháu đi đây. Sáng đến giờ mới kiếm được hai mươi tư nghìn...” (ĐC, 492 )

Minh Trường, phóng viên nhiếp ảnh Thông tấn xã là lớp người đầu tiên về Sài Gòn chiến thắng.Khi trở về nhà cũ, đứng trước nhà mình bấm chuông. Thì mẹ anh mở cửa. Thì mẹ liền chắp hai tay lạy: - Anh còn sống thì tôi mừng nhưng anh về thì tất cả các đứa con bao lâu nay sống với tôi, chăm sóc phụng dưỡng tôi đều đã bị các anh lôi đi tù hết mất rồi. Anh về thì nhà này tan nát, thì tôi trơ trọi. Thôi, tôi xin anh, anh đi với đồng chí của anh đi cho mẹ con tôi yên...( ĐC, 486)
Rải rác trong Đèn Cù, chúng ta nhận được những câu ca dao hiện đại cười cợt cộng sản:
-“Miền Nam nhận họ, miền Bắc nhận hàng.”( ĐC, 481 )
-Một năm hai thước vải thô,
Làm sao che nổi gì gì (tên một vi tôi không tiên nói ra) hỡi em…
- Dịch lợn rồi tiếp dịch gà,
Bao giờ dịch đảng dân ta reo mừng.(ĐC, 284 )

Ông Lê Nin nước Nga,
Sao ông lại đứng vườn hoa nước này,
Ông ưỡn ngực, ông chỉ tay,
Ông xem như thể nước này của ông,
Tự do hạnh phúc đừng hòng còn xa,
Kìa xem gương của nước Nga,
Bảy mươi năm lẻ mà có ra cái đếch gì!(ĐC, 380 )

-Nhân phẩm toàn dân mất sạch rồi,
Chỉ còn lương thực giá cao thôi,
Lương tâm giá rẻ hơn lương thực,
Chân lý, chân giò cũng thế thôi…

-Đảng là mẹ, Bác là cha,
Bác ta mất sớm, mẹ ta góa chồng.
Bác ơi sống lại mà trông,
Thạch Sanh thì ít, Lý Thông thì nhiều! (ĐC,386 )

-“Một là con nuôi má, hai là con nuôi cá, ba là má nuôi con.”(ĐC,428 )
- “Một yêu anh có Pơ - giô,
Hai yêu anh có cá khô ăn dần,
-Ba yêu rửa mặt có khăn,”

“Bắt phanh trần phải phanh trần,
Cho may ô mới được phần may ô.”

-“Việt Nam kiêu hãnh hiên ngang,
Mua cái đinh ranh cũng phải xếp hàng, mua mẩu khoai lang thì bẩm chờ em tìm tem phiếu,”

-“Lấy chồng cho đáng tấm chồng,
Bõ công em tắm xà phòng Camay.”(ĐC,509)


Anh hùng quân đội Nguyễn Thị Chiên bán vé xổ số.Dân tổng kết quá siêu đầu ra của võ công oanh liệt:
-Đầu đường đại tá bơm xe,
Giữa đường thượng tá bán chè đậu đen,
Trung tá đi bán cà - rem,
Thiếu tá thì bận thổi kèn đám ma,
Đại úy chăn vịt đuổi gà,
Trung úy ở nhà bám đít con trâu,
Còn thằng thiếu úy đi đâu,
Ba - lô lộn ngược buôn tàu bắc nam.
Bao giờ Trung Quốc tràn sang,
Trung ương Đảng gọi, si quan chạy làng!

- “Ngày xưa chống Mỹ, chống Tây;
Bây giờ chống cổng rước Mỹ Tây vào nhà.”
( ĐC, 515 )
- Chuyến tôi đi xe đò đứt thắng, đ. mẹ đời đ. má tương lai”( ĐC, 482 )
Việt cộng tuyên truyền trong Nam dân chúng bị Mỹ Ngụy bóc lột nên đói khổ. Đến khi vào Saigon, cán bộ mới thấy Saigon đẹp đẽ biết là bao. Trần Đĩnh thuật lại cảm giác của các cán bộ cộng sản vào Nam trong những năm đầu 1975 :
" Thương miền Nam đang sướng rồi khổ đây thì mọi người cũng lại xuýt xoa trong kia dân nó ối chà giàu ơi là giàu. Vàng chỉ năm chục đồng Cụ một cây. Tủ lạnh vài chục đồng một chiếc. Lạnh cứ là liên lu liền lù suốt năm. Bảo cho tay vào lâu là hoá ra đá.
Một sáng P. K. bên giáo dục chuyển sang làm báo mời tôi ăn phở Phú Gia. Lúc chờ, anh nói: - Chỉ với anh thì tôi mới nói thật cái này: nhà tôi là tư sản anh ạ.
Thấy vẻ sung sướng trên mặt anh, tôi mừng thay nhưng cũng lo. Tôi nói khéo sẽ mất hết. K. nói: - Tôi đã mách cách phân tán cả rồi. Sao để họ lấy không được chứ? Trả lời tôi hỏi trong ấy họ sống thế nào, anh nói: - Đủ hết nhưng nay nhà tôi đã cho nghỉ máy lạnh. Giả nghèo. Buồng nào cũng máy lạnh. Xin lỗi anh, tôi thấy sướng nhất là đi toa lét. Ối trời, anh biết không, rộng, thoáng, mát., sạch… Buồng trưởng phó ban báo ta thua xa…(ĐC, 480 ).
Các nhân vật trong Đèn Cù đã cho ta thấy rõ tính " ưu việt" của chủ nghĩa cộng sản là tàn bạo, dã man hơn thực dân. Khi công an bắt Vũ Đình Huỳnh, ông nói: " - Các đồng chí cho tôi vào hôn mấy cháu bé.
- Thằng phản động, ai đồng chí với mày hả?
Sau ông Huỳnh nói với Trần Đĩnh: - Mật thám Tây đến bắt không vô văn hóa như vậy (ĐC, 338).
Nguyễn Đức Thuận cho biết rằng cơm ăn nước uống của tù rất khá. Mỹ cho mỗi tù mỗi ngày một đô - la ăn uống cơ mà. Thuận đã so sánh cụ thể:- Ra đây tôi thấy cơm vụ trưởng không bằng cơm tù chúng tôi những ngày không bị đánh đạp (ĐC, 298 ).
Cộng sản đã làm cho khuôn mặt người méo mó đi. Đa số đã phải làm loài bò sát để tồn tại. Tuy nhiên, trong xã hội cộng sản, vẫn có một số người nhân nghĩa, đao đức, không sợ uy quyền.
Trong Chỉnh Huấn, Nguyễn Tư Nghiêm nhất định không khai “tội ác” của mẹ. Chi bộ thuyết phục, răn đe, anh vẫn khăng khăng nói không thể căm thù mẹ, không thể coi mẹ là kẻ thù giai cấp, là có tội ác, không thể (ÐC,75). Trong vụ Xét lại, có nhiều tấm gương sáng của phụ nữ Việt Nam trinh liệt . Trần Đĩnh viết: 'Trong vụ án xét lại, phải nói tới các chị. Chị Tề, vợ Vũ Đình Huỳnh; chị Mỹ, vợ Đặng Kim Giang; chị Sơn, vợ Bùi Công Trừng; chị Minh Quang, vợ Minh Việt; chị Oanh, vợ Lưu Động; chị Lan, vợ Kiến Giang. v. v. ( ĐC, 337 ). Phía nam nhân cũng có những tay bất khuất như Dương Bạch Mai, Bùi Công Trừng, Hoàng Minh Chính, đặc biệt là Nguyễn Trung Thành.
Đèn Cù của Trần Đĩnh có vài nội dung giống với Đêm Giữa Ban Ngày của Vũ Thư Hiên và Viết Cho Mẹ và Quốc Hội của Nguyễn Văn Trấn. Cả ba tác phẩm này đều nói đến CCRĐ, Chỉnh Huấn, Nhân Văn Giai Phẩm và Vụ án xét lại. Vũ Thư Hiên thì có nhiều mâu thuẫn, lúc khen lúc chê. Ông giác ngộ nhưng chỉ một phần. Ông bị giam giữ , bị cộng sản khủng bố nhưng ông vẫn gọi bọn cướp của giết người đó là " nhà cách mạng ", và gọi những hành vi bán nước hại dân của cộng sản là "hoạt động cách mạng"! Trong khi đó, Trẩn Đĩnh và Nguyễn Văn Trấn có thái độ dứt khoát với cộng sản.
Trong Đèn Cù, Trần Đĩnh đã thành công trong hai mục tiêu chính là
1.Trình bày âm mưu của Mao và Lê Duẩn nhằm tiêu diệt Viêt Nam, cũng cố quyền lợi bản thân với tính chất lưu manh , gian ác của Duẩn, Thọ, Thanh, Lành.
2. Nói lên tiếng nói của nhân dân Trung Quốc và Việt Nam trong việc phản kháng cộng sản gian ác.
Tuy nhiên, Trần Đĩnh có có một vài khuyết điểm nhỏ.
1. Vũ Thư Hiên và Nguyễn Văn Trấn viết có chương mục, tiết tấu rõ ràng, còn Trần Đĩnh thì lan man, chưa xong chuyện này đã nói đến chuyện khác.
2. Ông viết sai về cha Phan đăng Lưu. Cha Phan Đăng Lưu là Phan Đăng Dư (1874 - 1955), còn có tên là Phan Đăng Kính, lúc sinh thời bà con Tràng Thành (Hoa Thành) thường gọi là Cụ Phán, bởi cụ có 4 người con trai, trong đó có ba người con là trí thức yêu nước, làm Thông phán nhưng đều hoạt động cách mạng: Phan Đăng Lưu (Phán Tằm), Phan Đăng Triều (Phán Triều), Phan Đăng Tài (Phán Tài). Đầu năm 1955, trong cải cách ruộng đất, gia đình cụ Phan Đăng Dư bị quy địa chủ, tất cả nhà cửa, tài sản bị tịch thu. Cụ bị kết án 20 năm tù và bị giải đi nhà lao Bến Hới (Tân Kỳ). Trên đường từ trại Mụ Vạc (Đồng Thành-Yên Thành) lên Tân Kỳ, vì tuổi cao, sức yếu, bấy giờ cụ đã 80 tuổi, cụ không đi nổi, phải ngồi lên gióng cho các bạn tù thay nhau gánh đi, đường xa phải đi 2 ngày, vì đói, có lúc phải kéo trệt giữa đường. Lên đến Bến Hới, cụ đã yếu lắm rồi, hai ngày sau thì cụ qua đời.
Phan Đăng Tài là anh của Phan Đăng Lưu. Chính ông cũng viết trong khoảng Mỹ đánh bom miền Bắc, Phan Đăng Tài phụ trách thư viện cùa báo khi lo đem thư viện đi sơ tán đã cho tôi toàn tập kịch Berthold Brecht. Và một từ điển Pháp - Trung ( ĐC,323).
3. Hội nghị hợp nhất ba nhóm cộng sản vừa bế mạc thì đồng chí Nguyễn Ái Quốc lại đi Xiêm và Mã Lai. Rồi đồng chí lại về Hương Cảng theo dõi chỉ đạo phong trào trong nước.” ( ĐC, 169). HOÀNG TÙNG viết: 'Bác về Xiêm là do Bác chủ động chứ không phải là do Quốc tế phân công. Nghe tin ở nước nhà giải tán Thanh niên cách mạng đồng chí hội để lập Đảng cộng sản, Bác cho rằng chưa phải lúc." Như vậy là ông Hồ đi Xiêm trước khi đảng Cộng sản ra đời.Tháng 3 năm 1929, Ngô Gia Tự thành lập chi bộ cộng sản đầu tiên ở Việt Nam. LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN cho biết ông Hồ đi Xiêm năm 1929, còn việc tập họp các nhóm cộng sản tại Cửu Long, Hồng Kông, từ ngày 6-1-1930.
Nói chung, Đèn Cù cho người đọc rất nhiều tài liệu về chế độ cộng sản phi nhân, và phi dân chủ, là tai họa của loài người, nhất là các nước Á Châu bé nhỏ. Viết Đèn Cù, Trần Đĩnh đã đi sâu  đi sát với quần chúng nhân dân bị cộng sản giết hại,. bỏ tù, khủng bố và bóc lột. Đèn Cù là tâm tư, tình cảm v tếng nói của nhn dân đòi hỏi độc lập,tự do và dân chủ. Trần Đĩnh đã trích dẫn lời của bà Olga Bergolzt, nhà thơ nữ Nga bị đày ải hết đời, một lời nói rất đúng về chủ nghĩa cộng sản :" Cộng sản lúc đầu hấp dẫn nhờ đưa ra các hứa hẹn thỏa mãn toàn bộ các nhu cầu của con người. Nhưng phiệu hết. Chỉ còn bành trướng quyền lực của cộng là nhu cầu duy nhất phải thỏa mãn. Vỡ mộng, dân bèn có nhu cầu trừng phạt cái tội lừa dân. Và cậy đến bất cứ thứ gì không phải cộng ( ĐC, 497 ).